Eerlijk relaas over De Pers van de bevlogen idealist Cornelis van den Berg

Dagblad De Pers is nog altijd een wat vreemde eend in de bijt. Door sommigen verketterd omdat het businessmodel van geen kant zou kloppen, door anderen geliefd omdat het zo’n eigenzinnige krant is. Het gratis dagblad is het geesteskind van Cornelis van den Berg, een ongrijpbare man met grote idealen. In 2008 moest hij het veld ruimen en verdween in de anonimiteit. Ook Govert Schilling kreeg hem niet te spreken toen hij werkte aan zijn boek ‘Gratis maar niet goedkoop – De kostbare wording van Dagblad De Pers’, dat in 2010 verscheen. Maar nu treedt Van den Berg opeens weer in het voetlicht met de publicatie van zijn visie op de ontstaansgeschiedenis van De Pers. Voor DNR las Govert Schilling ‘Het Complot’ om te zien wat het boek van Van den Berg toevoegt aan zijn geschiedschrijving van Dagblad De Pers.

Vorige week las ik het boek ‘How I killed Pluto – and why it had it coming’,van de Amerikaanse astronoom Mike Brown. In de buitendelen van het zonnestelsel waren sinds begin jaren negentig al honderden kleine, bevroren hemellichamen gevonden, maar Brown ontdekte er een die groter is dan Pluto. Dat was de nagel aan de doodskist van de ‘negende planeet’; op een chaotische astronomenbijeenkomst in Praag werd de overmaatse ijsbal gedegradeerd tot dwergplaneet. Exit Pluto.

In 2007 schreef ik er als relatieve buitenstaander een boek over (‘De jacht op Planeet X – Waarom Pluto geen planeet meer is‘), waarin die beslissing in zijn historische en wetenschappelijke context werd geplaatst. Op basis van vele tientallen persoonlijke interviews, die vaak verrassende, hilarische of soms ronduit verbijsterende verhalen aan het licht brachten.

Natuurlijk wil je zo’n verhaal ook van de hoofdrolspeler zélf lezen. ‘How I killed Pluto’ is een vlot geschreven en bij vlagen humoristisch boek, dat (geheel in de ik-vorm) Browns eigen kijk op die roerige periode vertelt. En hoewel mijn boek veel breder van opzet was, objectiever van insteek, en bovendien drie jaar eerder verscheen, zal het boek van Mike Brown (terecht) meer aandacht krijgen en reuring genereren. En ja, er staan aardig wat leuke en saillante details in die ik maar wat graag eerder had willen weten.

Gratis maar niet goedkoop

Twee dagen nadat ik ‘How I killed Pluto’ las, overkwam me iets vergelijkbaars. Vers van de pers las ik ‘Het complot’ van Cornelis van den Berg, initiatiefnemer, oprichter en eerste uitgever van Dagblad De Pers. Ook daarover schreef ik als relatieve buitenstaander een boek (‘Gratis maar niet goedkoop – De kostbare wording van Dagblad De Pers’), op basis van tientallen persoonlijke interviews, die vaak verrassende, hilarische of soms ronduit verbijsterende verhalen aan het licht brachten.

En ook ‘Het complot’ is een vlot geschreven en bij vlagen briljant boek, dat geheel in de ik-vorm het eigen verhaal van de hoofdpersoon vertelt. Minder breed van opzet, minder objectief, later verschenen, maar wel met flink wat saillante details die ik maar wat graag eerder had willen weten.

Het grote verschil: Mike Brown werkte indertijd met plezier mee aan de research voor mijn boek over de buitendelen van het zonnestelsel; Cornelis van den Berg heeft in de zomer van 2009 op geen enkele e-mail, voicemail of sms gereageerd. In mijn boek ‘Gratis maar niet goedkoop’ blijft hij daardoor een licht mysterieuze, ongrijpbare figuur, die slechts enige gestalte krijgt door wat anderen over hem vertellen.

In bestuurskamers en kapitale villa’s

De twee boeken verschillen hemelsbreed van elkaar. In ‘Het complot’ gaat het niet over de tientallen mensen die de krant maakten (en maken), en gaat het zelfs nauwelijks over De Pers zoals die is geworden – hooguit over de gratis kwaliteitskrant zoals Van den Berg die zich ooit conceptueel voorstelde. Roerige gebeurtenissen waar ik een compleet hoofdstuk aan wijd, doet Cornelis af met een halve bijzin. ‘Het complot’ speelt zich niet af op de redactievloer, maar in de bestuurskamers van grote uitgevers en in de kapitale villa’s van geldschieters en aandeelhouders.

Van den Berg neemt bepaald geen blad voor de mond. Voor miljardair Marcel Boekhoorn heeft hij vooral lof en waardering, maar Boekhoorns topadviseur (en beschadigd Ahold-topman) Cees van der Hoeven zal weinig plezier aan ‘Het complot’ beleven. Het boek is (in de woorden van Yoeri Albrecht) ’hartverscheurend eerlijk’, en bepaald niet gespeend van zelfkritiek. De waardering die ik – zonder hem ooit ontmoet te hebben – toch al had voor Cornelis van den Berg is er alleen maar door toegenomen, maar tegelijkertijd begrijp ik ook beter dan ooit waarom vrijwel niemand erin is geslaagd om constructief met hem samen te werken. Het doet pijn om te zien en te lezen hoe een bevlogen idealist aan de kant wordt gezet, maar het is o zo begrijpelijk. Wat mij betreft had het boek van Van den Berg evengoed ‘De tragiek’ kunnen heten.

Een kolossale flop

Ronduit briljant zijn de meeslepende passages waarin hij – fris van de lever en uiterst bevlogen – zijn denkbeelden over het snel veranderende medialandschap, de hedonistische tijdgeest en de teloorgang van de maatschappelijke tolerantie aan het papier toevertrouwt. Briljant en op een onderkoelde manier uiterst humoristisch zijn ook de kortere vertellingen over zijn tijd bij Metro International, over de reorganisaties bij Wegener Uitgevers, over de rondtocht langs potentiële kopers van De Pers, en - natuurlijk – over zijn vele aanvaringen met Van der Hoeven c.s. Des tetriester is het gegeven dat het boek in mineur eindigt. ‘Een kolossale flop’, in Van den Bergs eigen woorden.

En ja, er staan veel dingen in die ik maar wat graag in mijn eigen boek had willen opnemen – wat zich in die hectische weken vóór Cornelis’ ontslag in april 2008 achter de schermen afspeelde, was lange tijd een zorgvuldig bewaard geheim, dat ík indertijd in elk geval niet boven water heb weten te krijgen. Wat ongetwijfeld voor een belangrijk deel te wijten is aan het feit dat ik teveel buitenstaander was en ben.

Chaotische structuur

Misschien is dat ook wel de reden dat ik ‘Het complot’ nooit (uit)gelezen zou hebben zonder die ongebruikelijke belangstelling voor de ontstaansgeschiedenis van Dagblad De Pers. Je moet wel behoorlijk thuis zijn in de wereld van mediaconglomeraten, raden van bestuur, fusies en overnames, en eigenlijk zelfs al aardig wat van De Pers weten om alles in één keer goed te volgen en te begrijpen. Dat het boek een licht chaotische, nauwelijks chronologische structuur heeft, helpt ook al niet. Als je het uit hebt, kan het bijvoorbeeld totaal geen kwaad om de eerste dertig pagina’s nóg eens te lezen.

Natuurlijk, dit persoonlijke relaas móest een keer worden opgetekend. Maar niet geheel duidelijk is welke doelgroep Cornelis van den Berg voor de geest heeft gehad. In ieder geval niet de half miljoen lezers die hij met zijn gratis kwaliteitskrant hoopte te bereiken.

In een recent interview in Vrij Nederland vertelde hij dat hij geen idee heeft wat hij de komende tijd – na twee jaar over de hele wereld te hebben rondgezworven – wil gaan doen. Komend voorjaar zal hij misschien weer vaak op het terras van Dauphine in Amsterdam te vinden zijn. Misschien komt dat gezamenlijke biertje er toch nog een keer van; mij lijkt dat in elk geval buitengewoon leuk.

Het Complot

Het ware verhaal achter het onstaan van dagblad De Pers

Cornelis van den Berg

€19,95

Bestel direct

Gratis maar niet goedkoop

De kostbare wording van Dagblad De Pers

Govert Schilling

€17,50

Bestel direct

5 reacties

  1. Jan Dijkgraaf schreef op 22 februari 2011 om 11:04

    Buitengewoon sportief verhaal van Govert. Waar ik benieuwd naar ben: of hij bij een tweede druk van zijn boek de rol van Ben Rogmans en Jan-Jaap de Heij anders zou beschrijven met-de-kennis-van-nu.
    En verder: wie zich ‘De Fabriek’ met Rudi Falkenhagen herinnert (de meeste DNR-lezers zullen er oud genoeg voor zijn…) en BEIDE boeken over De Pers heeft gelezen, ziet hier een prachtige tv-serie klaar liggen om gemaakt te worden…

  2. Jan-Jaap Heij schreef op 23 februari 2011 om 10:32

    Er liggen, afgezien van deze twee, nog een stuk of vijf scripts en boeken op allerlei planken, dus het zou een lichtelijk postmoderne compositie van verhalen worden. Maar elke omroep met interesse kan bellen hoor :-)

  3. Thieu Maas schreef op 25 februari 2011 om 09:48

    Grappig dat Schilling zijn boek objectief noemt, terwijl het daar toch vooral gaat over dat sympathieke, heerlijk leesbare, mooie, aardige krantje ging, dat ‘elke dag toch maar weer mooi uitkwam.’

  4. Pingback: Verplicht leesvoer voor mediamanagers: Het debacle van DAG | De nieuwe reporter

  5. Pingback: Retorica in 140 karakters, of: wat de kranten werkelijk kunnen leren van sociale media | De nieuwe reporter

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>