Sociale media en politieke betrokkenheid: geen bewijs voor een verband

Er staan weer verkiezingen op stapel (Provinciale Staten, 2 maart), dus zullen politici zoals gebruikelijk hun Twitter- en Facebookaccount weer afstoffen. Want sociale media zijn tegenwoordig dé manier om kiezers te bereiken. En ze zijn bovendien dé oplossing voor het betrekken van jongeren bij zaken van publiek belang. Via Twitter, Facebook en YouTube komt politieke informatie rechtstreeks in het dagelijks leven van jongeren, die er vervolgens massaal met elkaar over gaan discussiëren en daardoor ontzettend gemotiveerd zijn om hun stem uit te brengen tijdens de verkiezingen. Toch?

In september 2010 schreef ik op De Nieuwe Reporter over een onderzoek van het Reuters Institute for Journalism over de invloed van sociale media op het stemgedrag van jongeren. Volgens onderzoeker en BBC- journalist Nic Newman lag er bewijs dat actief meelezen, -denken of -praten over de verkiezingen via sociale media, zorgt voor meer jonge stemmers. Maar dit onderzoek zat nogal gammel in elkaar. Onlangs verscheen een nieuw onderzoek naar de invloed van het gebruik van sociale media op politieke betrokkenheid. En deze keer gaat het om oerdegelijk werk. De conclusie: traditioneel online mediagebruik hangt sterker samen met politieke betrokkenheid dan het gebruik van sociale media.

Traditioneel versus sociaal mediagebruik

De onderzoekers Kushin en Yamamoto onderzochten in de aanloop van de Amerikaanse verkiezingen in 2008 welke media 407 Amerikaanse universitaire studenten gebruikt om aan politieke informatie te komen. Het mediagebruik deelden ze vervolgens op in vier categorieën:

1. Consumptie van traditionele offline media, zoals het lezen van de krant, het luisteren naar nieuws op de radio of het kijken naar televisienieuws;

2. Consumptie van traditionele online media, zoals het bezoeken van websites van nieuwszenders, kranten of overheid;

3. Consumptie van sociale media, zoals het bezoeken van weblogs of het lezen van de Twitterfeed of Facebook newsfeed;

4. Actief verspreiden van informatie door middel van sociale media, zoals Twitteren, het delen van links naar nieuwsberichten via Facebook of het maken en plaatsen van YouTube-filmpjes.

Politieke betrokkenheid

Vervolgens hebben de onderzoekers de samenhang tussen deze vier categorieën mediagebruik en politieke betrokkenheid geanalyseerd. Politieke betrokkenheid werd beschouwd als (1) de mate waarin de studenten het gevoel hebben dat ze invloed kunnen uitoefenen op politieke besluitvorming, en (2) de mate waarin men geïnformeerd wil zijn over politieke informatie.

Resultaten

De belangrijkste uitkomsten van de analyse waren de volgende:

1. Van de traditionele offline media hangt alleen het luisteren naar radionieuws positief samen met het gevoel invloed te hebben op politieke besluitvorming.

2. Alleen het lezen van kranten hangt positief samen met de mate waarin men op de hoogte wil zijn van politieke informatie.

3. Traditioneel online mediagebruik heeft een positieve invloed op beide vormen van politieke betrokkenheid.

4. Consumptie van sociale media (zoals het lezen van blogs en bekijken van YouTube-video’s) hangt met geen van beide vormen van politieke betrokkenheid samen;

5. Actief gebruik van sociale media hangt positief, maar zwak, samen met de mate waarin men op de hoogte wil zijn van politieke informatie.

6. Actief gebruik van sociale media hangt echter niet samen met de mate waarin men het gevoel heeft invloed te kunnen uitoefenen op politieke besluitvorming.

7. Van de vier soorten mediagebruik is de samenhang tussen aandacht voor traditionele online media en politieke betrokkenheid het grootst.

Sociale media niet betrouwbaar?

Menig organisatie kan en wil niet meer om sociale media heen. Maar hard bewijs dat sociale media daadwerkelijk effectieve instrumenten zijn om betrokkenheid te kweken bij jongeren (of andere doelgroepen), blijft tot dusver uit. Ook dit onderzoek geeft daar geen uitsluitsel over. Niet het gebruik van sociale media, maar het gebruik van traditionele media hangt samen met politieke betrokkenheid onder de onderzochte studenten. Met daarbij de kanttekening van de onderzoekers dat jongeren in dat jongeren in belangrijke mate zijn overgestapt van de offline naar de online varianten van de traditionele media.

Het grote probleem van dit soort onderzoek is dat je niet kan vaststellen wat effect heeft op wat. Leidt het gebruik van bepaalde soorten media tot meer politieke betrokkenheid? Of leidt politieke betrokkenheid tot meer gebruik van media die aandacht besteden aan politiek?

Het onderzoek is onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Mass Communication and Society onder de titel ‘Did social media really matter? College students’ use of online media and political decision making in the 2008 election‘ (De link verwijst naar de Engelstalige samenvatting. Het volledige artikel is tegen betaling te downloaden).

Christel van de Burgt

Christel van de Burgt (1982) werkt als communicatiebeleidsmedewerker bij Viziris, de koepelorganisatie van en voor blinden en slechtzienden. Daarnaast schrijft ze af en toe over onderzoek op gebied van journalistiek, communicatie en samenleving voor De Nieuwe Reporter. Ze studeerde Communicatiewetenschap aan de Radboud Universiteit en Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden.

Alle artikelen van Christel van de Burgt op De Nieuwe Reporter.

  • Interessant onderzoek! Het verbaast me (als halve betrokkene bij politieke campagnes) hoeveel waarheden er circuleren, zoals de onmisbare inzet van sociale media, maar ook het belang van posters, flyers en openbare debatten. Is er überhaupt wel onderzoek waarin het nut van campagne voeren aangetoond en gekwantificeerd wordt? Het doet mij altijd zo denken aan folklore.

  • Pingback: Sociale media betrekken burgers niet bij de politiek | De nieuwe reporter()

  • Henry

    Gaat het niet gewoon om leeftijd?
    Jongeren = social media = weinig politieke betrokkenheid.
    Ouderen = traditionele media = hogere politieke betrokkenheid.
    Ik wed dat ouderen die wel sociale media gebruiken statistisch een hogere politieke betrokkenheid hebben dan jongeren. Dat ligt niet aan de social media, maar aan hun leeftijd (lees: de tijd waarin zij opgegroeid zijn).

    En als je geen campagne voert gaat niemand stemmen. Campagne voeren is altijd nodig. Al zul je er niet veel mensen mee beïnvloeden waar het gaat om WAT ze stemmen.

  • Jammer dat NUjij.nl niet meegenomen is in het onderzoek. Een site waar mensen juist komen om discussie te voeren over met name actuele politieke onderwerpen. We doen al enige tijd succesvolle campagnes met verschillende merken waarin discussie en het verzamelen van ideeën en meningen centraal staat. We zien dat politiek/maatschappelijke thema’s het erg goed doen en het lijkt me dan ook een uitgelezen kans voor een politieke partij om direct in contact te staan met betrokken Nederlanders. Wie belt me voor een afpraak? :)

  • Pytrik

    @ Jesse: In Amerikaans onderzoek?

  • @ Henry: waardevolle aanvulling over het nut van campagne voeren. Inderdaad, bewustwording dát er verkiezingen zijn is ook een waardevol doel. Zou het alleen niet goed zijn als dit hand in hand ging met effectieve partijpromotie?

    @ Jesse: is het een idee om een onderzoek op te zetten onder het nujij-publiek naar de effectiviteit van politieke campagnes? Of zijn dat juist de mensen die al een heel duidelijke politieke voorkeur hebben, en dus in ieder geval niet ontvankelijk zijn voor campagnes?

  • Interessant, maar echte conclusies zijn er niet te trekken. Actieve sociale media-gebruikers zullen gemiddeld een stuk jonger zijn, zoals Henry zegt, en om die reden mogelijk gemiddeld politiek minder betrokken dan ouderen.
    Daarnaast gebruiken veel mensen sociale media om vooral met hun vrienden te communiceren. Logisch dat dit niet direct tot meer politieke betrokkenheid leidt. Maar dit is geen reden voor politici om geen sociale media te gebruiken. De mensen die je wél bereikt en beter kunt informeren raken allicht wel politiek meer betrokken. Feit is dat sociale media in het publieke & politieke debat nog niet dominant zijn, maar wel steeds belangrijker worden (ook voor nieuwsverspreiding etc.). Tel daarbij op dat je als politicus rechtstreeks kunt communiceren zonder intermediaire partij, en het is logisch dat politici zich storten op sociale media.

  • Zijn hier meer artikelen aan gerelateerd? En dan met name artikelen die ingaan op de politieke besluitvorming?

  • Pingback: Sociale media: iedereen roept, niemand luistert | De nieuwe reporter()

  • Pingback: - D66 favoriet bij jongeren()

  • Overheid weet inderdaad nog niet goed wat te doen met sociale media. Oorzaak lijkt me vermenging van zakelijk/persoonlijk berichtenverkeer, onwenningheid met omgang sociale media en onduidelijk over de boodschap die men wil uitdragen. Hier een paar lichtvoetige voorbeelden: http://bit.ly/lVwnBZ

  • Marjolein

    Hallo,

    Op het internet vond ik nog een interessant filmpje over social media gebruik op het binnenhof.

    Sociale media op het binnenhof, de lobbyist aanzet?!
    http://www.shortform.com/mvdbosch89/my/public-matters-social-media-lobby

    Groetjes,

    Marjolein