De krant lees je ’s ochtends aan de ontbijttafel, het radionieuws beluister je in de auto op weg naar de zaak, en het televisienieuws bekijk je om acht uur ’s avonds tijdens het laatste kopje koffie van de dag. Zo ziet grofweg de nieuwsconsumptie van de werkende mens eruit. Hoewel? Is dat nog altijd zo? Smartphones hebben het immers mogelijk gemaakt om op alle mogelijke momenten van de dag het nieuws te raadplegen. Zorgen deze mobiele apparaten niet voor een radicaal andere nieuwsconsumptie? Waarom met de krant aan de ontbijttafel als je ook op het schermpje van je smartphone het nieuws kan lezen? Of werkt het zo niet en heeft het ‘mobiele nieuws’ een eigen plek in het dagelijkse nieuwsmenu, als een soort van gezond tussendoortje?

Er is in de afgelopen decennia veel onderzoek gedaan naar het mediagebruik van mensen. En daaruit blijkt dat het mediamenu tamelijk voorspelbaar is: mensen hebben vaste momenten op de dag dat ze bepaalde media gebruiken. Een interessante vraag is hoe nieuwe media zich een positie verwerven in dat mediamenu. Vervangen ze een oud medium? Of zijn ze een aanvulling op de bestaande media? Momenteel is dat een extra interessante vraag, vanwege de opmars van mobiele, multimediale apparaten die zich lenen voor lezen, luisteren en kijken.

Een drietal Amerikaanse communicatiewetenschappers publiceerde recentelijk een onderzoek waarin ze wilden achterhalen of mobiele media op andere tijden en plekken gebruikt worden dan traditionele media als de krant, televisie en radio. Daarvoor lieten ze een groep van 166 Amerikanen een dagboekje bijhouden waarin ze moesten registreren op welke momenten van de dag en waar ze welke media gebruikten om het nieuws te volgen. Deelnemers waren allemaal mensen met een baan en een vast dagritme, zodat vastgesteld kon worden welke rol de verschillende soorten nieuwsmedia vervullen in dat dagelijkse ritme.

Elk nieuwsmedium heeft een gebruiksniche

Uit de analyses blijkt – nogal voorspelbaar – dat elk medium duidelijke gebruiksmomenten en –plekken heeft.

• Smartphones worden als nieuwsbron gebruikt gedurende de werkdag, met name als mensen met het openbaar vervoer onderweg zijn.
• Televisiekijken doen mensen ’s ochtends en ’s avonds als ze thuis zijn.
• De krant lezen gebeurt ’s ochtends thuis aan het ontbijt.
• Het nieuws via de computer (laptop of desktop) volgen doen mensen overdag tussen het werk door.
• De radio is het nieuwsmedium voor de ochtend en avond als mensen in auto pendelen tussen thuis en werk.

De onderzoekers concluderen op basis hiervan dat elk medium een eigen niche heeft en dat mobiele, multimediale apparaten geen bedreiging lijken te zijn voor de traditionele media. Ze worden immers gebruikt op momenten en plekken dat andere media niet voorhanden zijn.

Kanttekeningen bij het onderzoek

Deze conclusie lijkt mij nogal voorbarig. Om te beginnen omdat veel ander onderzoek uitwijst dat het gebruik van nieuwe media wel degelijk ten koste gaat van de tijd die mensen besteden aan krant, radio en televisie. Zie bijvoorbeeld het tijdsbestedingonderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Ten tweede is de conclusie nogal kort door de bocht omdat het mediagebruik van mensen maar langzaamaan verandert. Als mensen een bepaald patroon of een bepaalde routine in mediagebruik hebben ontwikkeld, veranderen ze dat niet plotsklaps als er een nieuw medium op de markt komt. Die verschuivingen nemen de nodige tijd en die kan je ook niet vaststellen door op één moment mensen dagboekjes in te laten vullen. Om die veranderingen goed in beeld te krijgen, is onderzoek over een lange termijn nodig.

Bovendien is de verdringing van oude media door nieuwe media niet zo zeer te vinden bij mensen die al diep ingeslepen mediavoorkeuren hebben ontwikkeld. De toekomstige veranderingen zie je het best door te kijken naar het mediagebruik van jongeren. En bij die groep spelen internet en smartphones overduidelijk een steeds grotere rol dan de oude media; zelfs televisie delft het onderspit, volgens Amerikaanse cijfers.

Tot slot is dit onderzoek gedaan voordat tabletcomputers als de iPad en Samsung Galaxy Tab op de markt kwamen. Juist deze apparaten zouden wel eens een geduchte concurrent voor de oude media zijn, omdat ze zich bij uitstek lenen voor multimediale nieuwsconsumptie en dus van invloed zullen zijn op het gebruik van traditionele media. Maar ook dat zal niet van de ene op de andere dag gebeuren, zeker niet bij mensen die gehecht zijn aan hun oude vertrouwde mediamenu.

Het hier genoemde onderzoek is van John Dimmick, John Christian  Feaster & Gregory J. Hoplamazian en is onder de titel ‘News on the interstices: The niches of mobile media in space of time‘ gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift New Media & Society.

Lees ook
Internet is de belangrijkste nieuwsbron voor jong volwassen Amerikanen
De mediagebruiker in 2015