Burgers concurreren al met journalisten door eigen nieuwsverhalen en -foto’s te posten op sites als NU.nl, zoals De Nieuwe Reporter onlangs berichtte. Inmiddels steken ze ook andere experts naar de kroon. Inwoners van Louisiana brachten de milieuschade door de ramp met het BP-boorplatform Deepwater Horizon zelf in kaart. Letterlijk: door de omgeving van de ramp te fotograferen met zelfgeknutselde ‘satellietjes’, opgelaten vanaf het achterdek van hun speedboten. Zo omzeilden ze een vliegverbod boven het gebied, waardoor lange tijd geen luchtfoto’s konden worden gemaakt.

Community satellite

De geheimen van de knutselsatelliet worden uit de doeken gedaan op de website van MIT’s Center for Future Civic Media (C4) en door de milieusites Good en OnEarth. De nieuwe methode heet grassroots mapping en is bedacht door Jeff Warren, pas afgestudeerd aan het Media Lab van het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Op een website met dezelfde naam is een eenvoudige handleiding te downloaden voor het maken van je eigen community satellite, zoals Warren zijn uitvinding noemt.

Goed ballon- en vliegerweer

Binnen twee weken na de Deepwater-ramp op 20 april 2010 stond Warren in het park rond het New Orleans Museum of Art een open-luchtcursus te geven aan lokale milieu-activisten. Hang een digitaal cameraatje onder een heliumballon of een vlieger, laat die op aan een lang touw op een royale spoel, en klaar is de doe-het-zelfmilieu-satelliet. “Wind met een snelheid tot vijftien kilometer per uur maakt goed ballonweer,” legde Warren uit, “wind die harder waait dan dat maakt goed vliegerweer.” Zijn tutorial duurde slechts twintig minuten.

Beter dan echte satellietbeelden

Omdat de ballon of vlieger veel lager hangt dan een satelliet – doorgaans op zo’n zestig meter boven de grond – zijn de foto’s van het cameraatje veel scherper en gedetailleerder dan satellietbeelden. Ze zijn bovendien hoogst actueel; de luchtkaarten op Google Earth zijn gemiddeld een half tot drie jaar oud. Verder zijn veel satellietbeelden staatsgeheim of alleen verkrijgbaar tegen hoge kosten. De meeste satellieten spioneren voor overheden, of zijn eigendom van bedrijven die er veel geld aan willen verdienen.

Foto’s tot kaarten shoppen

Door het cameraatje vooraf in de continu-stand te zetten, waardoor het iedere paar seconden een foto maakt, ontstaan honderden beelden die na het binnenhalen van ballon of vlieger aan elkaar kunnen worden geshopt tot een naadloze overzichtskaart van een gebied. Het maken van die kaarten is nog het meest ingewikkeld aan het proces. Warren’s project kreeg hiervoor gratis hulp van Stewart Long, oprichter en directeur van de commerciële kaartenmaker Gonzo Earth. Long stelde voor niets software ter beschikking waarmee de vele foto’s gemakkelijk tot kaarten kunnen worden gecombineerd.

Grassroots mapping wordt zelf een olievlek

Grassroots mapping breidt zich inmiddels zelf als een olievlek uit, aldus de berichten over het initiatief. Een milieugroep in New York is druk bezig een notoir vervuild kanaal in Brooklyn te fotograferen. Andere activisten houden in de gaten wat er misgaat in en rond moeilijk bereikbare mijnen in de bergen van Appalachia. En Jeff Warren zelf heeft samen met Long en anderen het Public Laboratory for Open Technology and Science opgericht. PLOTS is een nieuw platform dat nieuwe mogelijkheden ontwikkelt voor de community satellite. Zo werkt PLOTS aan een doe-het-zelfspectrometer, een instrument dat luchtvervuiling kan signaleren aan de hand van lichtanalyse.

Wat de rechtschapen milieu-activisten er niet bijvertellen, is dat de knutselsatelliet ook dienst kan doen voor onschuldig of ondeugend privé-vermaak: een luchtfoto van je eigen huis, of van een mooie buurvrouw die topless ligt te zonnen.