Wob-verzoeken vergen veel werk door onkunde overheid

Als het aan minister Donner van Binnenlandse Zaken ligt, gaat hij de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) flink inperken. Met een Wob-verzoek vraag je om documenten over beleid te openbaren, waardoor de wet het mogelijk maakt om echt naar de inhoud van dat beleid te kijken. Daarmee kijk je verder dan het verhaal dat een voorlichter kwijt wil. Opeens spreken de feiten. Donner wil aan die transparantie een einde maken.

Journalisten moeten het in zijn ogen hebben van een goede relatie met voorlichters en de documenten die de overheid uit zichzelf beschikbaar stelt. Journalisten moeten dus vooral vertrouwen hebben in het openbaar bestuur. Donner wil voorkomen dat er nog langer misbruik van de Wob wordt gemaakt. De ambtenaren voor wie de verzoeken nu veel tijd zouden kosten, zijn er volgens hem niet om scoops aan te dragen. De waakhondrol van de media ziet de minister als iets wat wij onszelf hebben toegedicht. Een standpunt dat haaks staat op uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), de hoogste rechter in Europa, die juist zegt dat wij die rol wel hebben. Een pijnlijke misser voor een jurist.

Geen persvrijheid

De woorden van Donner werden niet uitgesproken op de jaarvergadering van de vereniging luie ambtenaren of het genootschap van waarheidverbergers, maar op de Dag van de Persvrijheid. Dat kan volgens hem ook prima, want de Wob staat in zijn visie los van de persvrijheid. Opnieuw een standpunt dat haaks staat op een reeks uitspraken van het EHRM. Zij linken die toegang namelijk wel aan het persvrijheidsartikel (artikel 10) uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het lijkt erop dat hij niet weet waarover hij spreekt.

Toch is dat iets te eenvoudig, want Donner was duidelijk goed geïnformeerd en is met dit dossier bekend. Zijn voorbeelden en scherpe reactie op de resultaten van een wetenschappelijk onderzoek, dat hij direct onder het motto ‘barbertje moet hangen’ naast zich neerlegde, gaven blijk van herkenning.

Natuurlijk kan ik omstandig betogen dat we heel weinig ‘wobben’ in Nederland, de gemiddelde Wob helemaal niet zoveel werk is, dat het controleren van beleid een belangrijk onderdeel is van de democratie, dat de Wob zo belangrijk is dat zelfs politici hem soms nodig hebben om informatie te krijgen die ze als volksvertegenwoordiger niet krijgen, dat de kosten enorm meevallen, enzovoort. Maar dat doe ik niet. Dat wordt al veel geroepen.

Falende ICT

Wat mij steekt is dat de burger gestraft wordt voor de onkunde, incompetentie en onmacht van de overheid met ICT. Wob-verzoeken zijn veel werk, meent Donner. Maar in Noorwegen vraag ik zeer regelmatig documenten op die ik soms binnen het uur krijg. Want daar is een goede digitale administratie en zijn alle documenten met een druk op de send-knop te versturen. In Nederland kreeg ik onlangs drie brieven en moest ik 56 dagen wachten, zodat een bestuursorgaan mij drie pagina’s kopie kon sturen. Ik had gevraagd om de documenten digitaal aan te leveren, maar dat konden ze niet.

De puinhopen van slechte automatisering en het achterop lopen van de overheid als het om techniek gaat breekt de burger nu op. Al jaren probeer ik dat bloot te leggen en ondervind ik actieve tegenwerking van de overheid. Overleg over obstructie, het sturen van rekeningen ondanks dat rechters bij herhaling zeggen dat het niet kan, het opsturen van een folder over een gemeente, gewoon niet reageren, termijnen overschrijden, het beroepen op de veiligheid van de staat, enzovoort is schering en inslag.

Als verzoeken al bewerkelijk zijn dan komt dat echt door de slechte interne organisatie van overheden. ICT is een paar jaar geleden ondergebracht bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Laat daar nou net de minister aan het hoofd staan die gisteren de journalisten de oorlog heeft verklaard. Lekker nieuws voor een bewindvoerder die wil dat wij hem vertrouwen geven.

Bekijk hieronder de speech van Donner op de Dag van de Persvrijheid (vanaf 1.28 – volledige tekst hier). Lees ook dit stuk over van Roger Vleugels op Rethinking Media.


Brenno de Winter

Brenno de Winter is freelance onderzoeksjournalist voor onder meer NU.nl, Pownews en Webwereld.

Alle artikelen van Brenno de Winter op De Nieuwe Reporter.