Brandpunt oversteeg als eerste actualiteitenrubriek de waan van de dag

De katholieken gingen voorop. Niet links of liberaal, maar het katholieke Brandpunt was in de jaren zestig de eerste tv-actualiteitenrubriek die eigenzinnig koos voor kwaliteitsjournalistiek. Of in de woorden van Richard Schoonhoven: “onrustmakend nieuws brengen”.

Ergens wist ik het wel, maar toch was het een eye-opener bij het lezen van Richard Schoonhovens Brandpunt: Een journalistieke doorbraak. Hij doet daarin op een persoonlijke manier de geschiedenis van de KRO-rubriek uit de doeken. En het is een verhaal dat voor geïnteresseerden in journalistiek anno 2011 zeer de moeite waard is!

Voor een deel zit ‘m dat in de anekdotes. Bijvoorbeeld: het hoofd van de KRO-televisiedienst vertelt bij binnenkomst aan Richard Schoonhoven als eindredacteur dat “niemand in vaste dienst bij Brandpunt in beeld mocht komen. Geen presentatoren uit de eigen staf.” Hij had daar ook een reden voor: “De mensen in beeld worden door hun bekendheid belangrijker dan de directeur. Ze lopen na een poosje over je heen en dan heb je niets meer over hen te vertellen.” Dus werd de rubriek gepresenteerd door een freelancer van buiten.

Het programma was bijzonder succesvol. Als kijkcijferkanon. Als boegbeeld van de KRO. Als prijzenwinnaar (onder meer de Nipkowschijf), en als ontvanger van heel veel lovende kritieken in andere media.

Maar de blijvende waarde van de Brandpunt-geschiedenis is wat mij betreft de koers van het programma. Een paar citaten van toenmalig eindredacteur Schoonhoven:
“Het was geen vrijblijvende journalistiek.”
“Wij probeerden te achterhalen wat onder de oppervlakte van de samenleving leeft en dat naar boven te halen in interviews en reportages”.

Dat was niet in de tijd van de ‘waan-van-de-dag-journalistiek’ en mediahypes, maar in de tijd dat de tv-journalistiek vooral braaf en onderhoudend was. Eerder een verhaal over het schaap met vijf lammetjes dan een reportage over de woningnood. Daarom deed Schoonhoven met zijn club in de jaren zestig en zeventig zijn best om zicht te concentreren op “een inhoud die het incident overstijgt”. Of, met een laatste citaat: “Het ging destijds niet in de eerste plaats om het nieuws van de dag, de agenda van de dag. Het was de eigen uitsnede, de verrassende keuze, de voorkeur voor gebeurtenissen onder de oppervlakte, voorzien van context en analyse, die de informatieve cocktail van Brandpunt spannend maakte.”

In een tijd dat de Publieke Omroep naast NOS Journaal, EenVandaag en Nieuwsuur ook met wekelijkse journalistieke programma’s aan de weg timmert een prikkelende uitdaging.