Rechter veroordeelt FD tot schadevergoeding aan oud-columnist Kraland

Het Financieele Dagblad moet een schadevergoeding betalen aan zijn voormalige columnist en zakenpartner Michael Kraland vanwege twee artikelen die de krant op 3 augustus 2009 over hem publiceerde. Hoe hoog die vergoeding wordt, moet nog nader door de rechter worden bepaald. Dat blijkt uit een vonnis van de Amsterdamse rechtbank, embedded onderaan dit artikel. Het vonnis dateert van 30 november, maar bleef onopgemerkt totdat Kraland maandag een persbericht verspreidde en publiceerde op zijn beleggerssite Inveztor. Het is nog niet bekend of het FD van de uitspraak in hoger beroep gaat.

Een opmerkelijk vonnis

Het vonnis is opmerkelijk omdat Nederlandse rechters zeer terughoudend zijn met de toekenning van schadevergoedingen vanwege onrechtmatige mediapublicaties. Het komt ook bijna niet voor dat een geschil uit de haute finance de mediarechter bereikt. Bovendien geldt het FD als een degelijke krant, die zelden of nooit door de rechter wordt gecorrigeerd wegens onrechtmatigheden. Maar met Kraland vocht de krant al eerder een zakelijke ruzie uit. De huidige zaak doet dan ook sterk denken aan klassieke conflicten als tussen Jan Blokker en de Volkskrant in 2006, en tussen Jacques van Doorn en NRC Handelsblad in 1990. Kranten slagen er zelden in op elegante wijze afscheid te nemen van toonaangevende columnisten. En toonaangevend was Kraland zeker.

Pionier Kraland
Michael Kraland (1950) belegt al decennia voor zichzelf, familieleden en vrienden en zakelijke partijen zoals vermogensbeheerders en institutionele beleggers. In 1991 begon hij een column over zijn werk voor het maandblad Quote, die hij nog steeds schrijft. Met één korte onderbreking, toen hoofdredacteur Jort Kelder hem in een opwelling ontsloeg na een onenigheid. Maar Kelders opvolger Sjoerd van Stokkum nam hem gauw weer aan, en Kelder en Kraland bleven goede vrienden. Kraland gaf niet alleen zijn visie op beleggen en de financiële markten, maar verbond die ook aan zijn eigen winsten en verliezen. Dat was in Nederland niet eerder vertoond. In een tijd waarin de meeste Nederlandse beurscommentatoren nog ongestraft aandelen konden pluggen waarin zij zelf hadden belegd, maakte Kraland er ook een goede gewoonte van onderaan zijn stukken zijn eigen posities te vermelden in de effecten waarover hij schreef.

Een dwarse, on-Nederlandse kijk op de financiële markten
Zijn artikelen geven blijk van een dwarse, on-Nederlandse kijk op de markten. Mijd de consensus en doe je eigen huiswerk – dat is de teneur. Kraland, die al jaren woont en werkt in Frankrijk en Ierland, schrijft veel over zijn beleggingen in onbekende, meestal buitenlandse mijnbouw- en grondstoffenbedrijven, en de opties en derivaten waarmee hij de risico’s op die posities afdekt, of zijn winstkansen probeert te vergroten. Het impopulaire shorten – effecten verkopen die je nog niet bezit, omdat je denkt dat de koers zal gaan dalen – vormt een vast onderdeel van zijn strategie. Kraland neemt het altijd op voor de shortsellers, die vaak de schuld krijgen van beurscrashes en financiële crises. Voor zijn visies put hij uitbundig uit zijn eruditie, die loopt van Albert Einstein en oude filosofen tot de boeken van Amerikaanse beleggingsgoeroes.

Polderportefeuille
Kraland put his money where his mouth was toen hij voor Quote in 1995 begon met de Polderportefeuille, een van de eerste modelbeleggingsportefeuilles in de Nederlandse media. In de eerste negen jaar groeide de Polderportefeuille, waarin Kraland zelf stevig investeerde, van enkele tonnen tot een miljoen euro. Vanaf 2004 spoot de waarde omhoog naar 3,5 miljoen euro, om in 2007 weer te kelderen naar een miljoen. Sinds 2008 groeit hij weer, tot zo’n twee miljoen euro nu. Inmiddels is de Polderportefeuille verhuisd naar Kralands eigen site Inveztor. Vanaf het begin tot aan juli 2011 stond de Polderportefeuille nog altijd op een winst van 661 procent, tegen 52 procent voor de Amsterdamse beursindex AEX in dezelfde periode. Kraland toonde geen berouw tegenover klagende lezers die hadden meegedaan aan zijn wilde polderrit. Verliezen hoort bij beleggen, betoogt hij keer op keer. “De mensen die u moet wantrouwen, zijn degenen die het nooit over hun missers hebben,” schreef hij in een terugblik in het nummer waarmee Quote in september van dit jaar zijn 25-jarig jubileum vierde. “Die hebben veel te verbergen, want beleggen hangt van missers aan elkaar. De kunst is om ze te beperken en een klimaat van iets meer geluk dan anderen te creëren.”

Samenwerking met het FD
In 1998 begon Kraland samen met anderen IEX.nl, dat snel uitgroeide tot de grootste website over beurzen en beleggen van Nederland. Een van zijn partners in IEX was Raymond Spanjar, die zijn belang al in 2000 verkocht en vijf jaar later mede-oprichter werd van Hyves. In datzelfde jaar 2005 kreeg Kraland het aan de stok met andere aandeelhouders in IEX, onder wie Hans Poul Veldhuijzen van Zanten. Hij vertrok en begon in december 2005 een nieuwe beleggerssite, Inveztor.nl. Een van de partners in dat project werd de FD Mediagroep, voor 33 procent. Twee jaar daarvoor had de uitgever van Het Financieele Dagblad de zakenzender BNR Nieuwsradio ingelijfd. Philip Alberdingk Thijm, destijds directeur van de FD Mediagroep, wilde de uitgeverij verder uitbouwen tot een multimediabedrijf en zag in Inveztor en de kring rond Kraland een mooie uitbreiding. Hij werd daarin van harte gesteund door Fred Bakker en Michiel Bicker Caarten, de toenmalige hoofdredacteuren van respectievelijk Het Financieele Dagblad en BNR. Kralands column verhuisde naar het FD en in mei 2006 werd hij commentator van het nieuwe BNR-programma Slapend Rijk, samen met bekende goeroes als Willem Middelkoop en Rienk Kamer. “Bij elk advies wordt hen gevraagd of ze ook zelf zijn ingestapt,” zei Bicker Caarten bij de start van het programma. “We willen reële tips geven, geen aanbevelingen waar een analist zelf nooit in zou stappen.”

“Rollend over straat”
Maar Alberdingk Thijm vertrok kort daarop naar de raad van bestuur van PCM, en Fred Bakker werd als hoofdredacteur opgevolgd door Ulko Jonker. Kraland raakte zijn voornaamste sponsors kwijt, en de beoogde samenwerking tussen FD, BNR en Inveztor liep al snel spaak. In mei 2007 berichtte de Telegraaf dat de partners “rollend over straat” gingen. Kraland en de zijnen probeerden de FD Mediagroep via de rechter te dwingen tot nakoming van hun contract. Twee maanden later werd de zaak geschikt. Inveztor ging alleen verder, al bleef Kraland wel columnist van het FD.

Kraland, Madoff en het FD
Zijn definitieve breuk met de krant begon in december 2008, toen de Amerikaan Bernard Madoff werd ontmaskerd als een megafraudeur die miljarden van beleggers had zoekgemaakt. Het FD ging op zoek naar Nederlandse gedupeerden en stuitte nog diezelfde maand onder meer op zijn eigen columnist. Michael Kraland bleek remisier – aanbrenger van klanten – te zijn geweest van het Zwitserse Auriga, een van de vele feeder funds die geld van beleggers naar Madoff hadden doorgesluisd. Aanvankelijk hield het FD het op neutrale vermeldingen van die rol. Maar inmiddels woedden discussies over Kralands beleggingspraktijk op IEX en Inveztor. Sommige beleggers namen het voor hem op, anderen, onder wie zijn oude vijand Veldhuijzen van Zanten, beschuldigden hem van pump and dump: het aanprijzen van aandelen, in de hoop dat beleggers die zouden kopen waardoor de beurskoersen zouden stijgen, waarna de columnist zijn eigen belang met winst van de hand kon doen.

“Beleggingsgoeroe onder vuur genomen”
Kraland verdedigde zich fel tegen deze beschuldigingen. In de zomer van 2009 dagvaardde hij het Franse bedrijf Eco Emballages wegens smaad. Mede op advies van Kraland had Eco tientallen miljoenen euro’s geïnvesteerd in hedgefondsen, waaronder het Madoff-fonds Auriga. Eco liet onderzoek doen door de accountantsfirma Deloitte en maakte dat vervolgens openbaar. Volgens Deloitte had Eco op zijn investeringen 23 tot 70 miljoen euro verloren, terwijl Kraland miljoenen had verdiend aan zijn adviezen. De rel met Eco was voor het FD aanleiding tot de publicatie op 3 augustus 2009 van de twee artikelen die de Amsterdamse rechtbank nu, ruim twee jaar later, onrechtmatig acht – een stuk op de voorpagina en een grote reportage binnenin, onder de kop “Beleggingsgoeroe Kraland onder vuur genomen vanwege omstreden praktijken”. “Tot het rapport van Deloitte verscheen,” aldus het stuk op de voorpagina, “ontkende Kraland betaald te zijn door Auriga.” Uit de reportage binnenin bleek dat die beschuldiging afkomstig was van Veldhuijzen van Zanten, tegen wie Kraland eveneens een rechtszaak was begonnen. Bovendien wekten beide artikelen de indruk dat Eco zijn enorme verliezen mede op Auriga had geleden.

Winst op Auriga
In feite had Eco aan Auriga twintig miljoen euro verdiend: de Fransen waren, net als Kraland zelf, met een flinke winst uit het fonds gestapt, lang voordat Madoff door de mand viel. Dat had Kraland ook uitdrukkelijk vermeld in het weerwoord waartoe het FD hem twee dagen vóór publicatie had uitgenodigd. Evenals zijn ontkenning dat hij ooit zou hebben verzwegen dat hij aan Auriga geld had verdiend. In de twee artikelen kwamen de fans en vijanden van Kraland en de goeroe zelf uitvoerig aan het woord, maar waren juist die cruciale passages uit Kralands weerwoord niet opgenomen. En dat terwijl het FD al in december 2008 zelf had geschreven dat Kraland Auriga had “vertegenwoordigd”. Die term impliceert verdiensten, zeker in een zakenkrant, zo overwoog de Amsterdamse rechter in zijn vonnis twee jaar later.

Klacht bij de Raad voor de Journalistiek
Het zijn vooral die twee omissies die leiden tot het oordeel van onrechtmatigheid. Dat dat vonnis zo lang op zich heeft laten wachten, komt door wat er na 3 augustus 2009 gebeurde. Meteen na de publicatie verzocht Kraland het FD de artikelen te rectificeren, hetgeen de krant weigerde. Wel plaatste het FD op 26 oktober, bijna drie maanden later, een “addendum” onder de webversie van de artikelen, waarin werd vermeld dat Eco aan Auriga juist flink had verdiend. Op 10 november berichtte het FD dat Kraland “deels gelijk” had gekregen in zijn rechtszaak tegen Hans Poul Veldhuijzen van Zanten. De IEX-eigenaar mocht Kraland niet langer “dief” en “oplichter” noemen – wel “struikrover” – en moest hem duizend euro betalen voor immateriële schade. Op 11 december 2009 diende Kraland een klacht in bij de Raad voor de Journalistiek, die maanden later gegrond werd verklaard. De Raad overwoog onder meer dat het addendum de schade voor Kraland onvoldoende had hersteld. FD-hoofdredacteur Jonker maakte op 1 mei 2010 melding van het oordeel van de Raad in zijn rubriek Lectori Salutem. Het FD had met het addendum volstaan, aldus Jonker, “omdat het zo lang na de oorspronkelijke publicatie in onze ogen niet zoveel zin meer had de lezer lastig te vallen met deze ingewikkelde verduidelijking”.

Geen rectificatie door langdurig tijdsverloop
Pas nadat dit hele traject was doorlopen, begon Kraland een bodemprocedure tegen het FD. Voor een kort geding, dat bedoeld is voor spoedeisende gevallen, was het inmiddels veel te laat. Een bodemzaak neemt veel meer tijd – vandaar dat het eerst nu tot een rechterlijk vonnis is gekomen. Dat lange tijdsverloop breekt Kraland nu deels op. Zijn eis dat het FD alsnog moet rectificeren, wijst de rechtbank af “omdat het voor Kraland te verwachten positieve effect van een rectificatie ruim twee jaar na de oorspronkelijke publicatie gering is”. De rechtbank laat daarbij ook het addendum meewegen, en de aandacht die de krant besteedde aan de gewonnen rechtszaak tegen Veldhuijzen van Zanten en aan het oordeel van de Raad voor de Journalistiek. Eveneens sneuvelt Kralands eis dat het FD de artikelen verwijdert van internet en uit zoekmachines. Daarbij overweegt de rechtbank onder meer dat het webarchief van het FD inmiddels achter een betaalmuur zit en daardoor niet voor een breed publiek toegankelijk is.

“Een gezaghebbend medium”
De rechtbank laat daarbij in het midden dat juist de abonnees van het FD, die wel toegang blijven houden tot de gewraakte artikelen, het publiek vormen dat er voor Kraland het meeste toe doet. De voormalige columnist – zijn laatste bijdrage in het papieren FD verscheen op 29 augustus 2009, en de samenwerking in Inveztor werd eind dat jaar ontbonden – stelt nog steeds veel schade van de FD-publicaties te ondervinden. Sinds augustus 2009 is de gebruikelijke stroom uitnodigingen voor spreekbeurten en advieswerk geheel opgedroogd – een stroom met bijna uitsluitend diezelfde FD-abonnees als bron, had hij daaraan kunnen toevoegen. Voor de toewijzing van zijn schade-eis laat de rechtbank het droogvallen van die bron wél uitdrukkelijk meewegen. “Kraland is als professional werkzaam en geniet bekendheid in de financieel-economische markt. Het Financieele Dagblad is een landelijk dagblad, dat in Nederland op financieel-economisch terrein als een gezaghebbend medium wordt beschouwd.” Het “wordt door FD niet weersproken en staat voldoende vast” dat van de onrechtmatige publicaties “een voor Kraland negatief effect uitgaat” en dat die “schadelijk [zijn] voor zijn reputatie”. Welk bedrag aan materiële en/of immateriële schade het FD aan Kraland moet vergoeden, wordt nu onderwerp van een aparte rechtszaak, een zogenoemde schadestaatprocedure.

Correctie: In de eerste versie van dit stuk stond dat Kraland columnist was van Quote van 1991 tot 2006. Dat is niet juist, hij schrijft nog steeds voor het blad, zij het met een korte onderbreking. Dit is nu in de tekst aangepast.

20111130 Vonnis Kraland v FD

Joost Ramaer –

Joost Ramaer (1958) is freelance journalist. Eerder was hij redacteur van Quote (1986-1993) en de Volkskrant (1993-2008) - bijna tien jaar bij Economie en bijna vijf jaar bij Kunst. Hij schreef De geldpers - de teloorgang van het mediaconcern PCM, dat op 14 december 2009 verscheen bij uitgeverij Prometheus."

Alle artikelen van Joost Ramaer op De Nieuwe Reporter.

  • Meta-opmerking: wat een ongelofelijk goed geschreven stuk! Ik heb echt niets met deze materie, en toch vind het nog leuk om te lezen. Daarnaast is de situatie me duidelijk en heb ik niet het gevoel een hoek ingedrukt te zijn met een (impliciete) mening. Ik ben jaloers.

  • Fraaie reconstructie – bizar ook dat FD zelf geen aandacht aan de zaak schenkt.

    Ook de rest van de financieel economische journalisten lette zeker niet op: “Het vonnis dateert van 30 november, maar bleef onopgemerkt totdat Kraland maandag een persbericht verspreidde en publiceerde.”

  • Frédéric Bastiat, een autodidactische liberale econoom uit de eerste helft van de XIXe eeuw, heeft een klein aantal onsterfelijke teksten op zijn naam. Teksten die even eenvoudig als tijdloos blijken te zijn. De bekendste is misschien wel die over de economie. De economie bestaat uit twee soorten verschijnselen. Wat we zien en wat we niet zien.
    Zo is het ook met deze zaak. Wat we zien is wat hier beschreven is. Dit is overigens het eerste niet oppervlakkige stuk over deze zaak.
    Er is nog meer aan de hand maar dat kon hier niet aan de orde komen.
    Allemaal zaken die de journalistieke praktijk in ons land raken. Die de normen, de waarden en de huichelarij daaromheen illustreren.
    Wat we zien is wat hier staat. Wat we niet zien wordt nog wel eens zichtbaar, zeker als het Fd in beroep gaat.
    Het is niet voor niets dat ze hier niet over schrijven.

  • @Inge Janse @Piet Bakker Dank voor de lof! Zo bizar is het niet dat het FD er niet zelf over schrijft, en dat de andere media ook zwegen: kranten vinden het altijd moeilijk over zichzelf te schrijven, en over elkaar @Inge Janse Ik maak jou jaloers, jij maakt mij verlegen. Maar nog iets anders: uit ervaring weet ik dat de meeste journalisten “echt niets hebben met deze materie”. Ik heb dat altijd jammer gevonden, en ook wel redelijk onbegrijpelijk. Zeker in deze crisistijden! Economie en financiën zijn all around us! Het zou fijn zijn als meer getalenteerde journalisten zich op deze wondere wereld zouden willen storten. Bij dezen roep ik de huidige generatie studenten Journalistiek op zich op economie, financiën en de zakenwereld te storten. Het is op zijn minst een geweldige leerschool, en op zijn best een dankbaar en onuitputtelijk terrein!