RegioHack-thumb-150x150

Evaluatie van Regiohack

Vier lessen voor beginnende datajournalisten

Dertig uur lang opgesloten zitten in een lokaal met ruim dertig onbekenden, ronkende laptops en de geur van pizza, koffie en zweet. Op 10 en 11 november 2011 kwamen journalisten, programmeurs en studenten bij elkaar om mee te doen met het datajournalistieke project RegioHack.

Regionale dagbladen de Stentor en TC Tubantia brachten deze mensen twee dagen lang samen om met datajournalistiek aan de slag te gaan. Samenwerken om een onbekend terrein van journalistiek te ontdekken.

Sommige projectgroepen leverden complete nieuwsverhalen aan, anderen een mooie aanzet voor langlopende projecten. Maar elke groep is tijdens de 30-urige marathon vastgelopen. Wat zijn de grootste knelpunten geweest voor deze beginners in de datajournalistiek?

Beginnen bij vraag of data?

Veel groepen lopen vast op het zoeken van informatie. Meestal beginnen ze vanuit een journalistieke vraag. Maar dan? Welke datasets zijn beschikbaar? Waar vind ik die? Vaak vinden de groepen een interessante data, maar beantwoordt die de vraag niet. Welke vragen moet je vervolgens aan dat document stellen die wél resultaat opleveren?

Verslaggevers weten op de nieuwsredactie waar ze hun informatie vandaan kunnen halen, meestal nog voordat ze een vraag stellen. Stel dat een journalist een onderzoeksvraag formuleert over gezondheidszorg. Dan weet hij dat hij bepaalde vragen kan stellen, omdat die informatie bij de GGD, huisartsen, etc. beschikbaar is. Hij weet waar de bron is en welke informatie daar te vinden is. Daar stelt hij de vragen op af.

Zodra je met datajournalistiek begint, weet je dat echter nog niet. Waar zijn die databronnen? En wat kun je eruit halen? Dat heeft als voordeel dat je zonder oogkleppen op aan een onderzoek kunt beginnen. Dat betekent ook dat je regelmatig op een dood spoor zit.

Weinig technische kennis

Datajournalistiek is een vrij technische bezigheid. Soms moet je scrapen om een goede dataset te krijgen. En als je voldoende informatie hebt, wil je een visualisatie maken om opmerkelijke feiten te achterhalen. Tijdens RegioHack kwam de last van die technische zaken op een kleine groep deelnemers te liggen. Journalisten blijken niet enorm handige programmeurs te zijn.

Voor uitmuntende datajournalistiek heb je twee aspecten nodig: het journalistieke inzicht van een ervaren journalist en de technische kennis van een digitale alleskunner. Het gebrek aan die combinatie van specifieke vaardigheden kwam tijdens RegioHack aan het licht.

Voor toekomstige hackathons moeten er meer programmeurs worden aangetrokken. Ook moeten de journalisten in de voorbereiding meer training in veelgebruikte tools krijgen.

Is het nieuws?

Deelnemers proberen vaak nieuws uit één bestand te krijgen, in plaats van dwarsverbanden tussen meerdere bronnen te vinden. De oorzaak daarvan: je hebt statistische kennis nodig om hard nieuws uit datajournalistiek te halen.

De beginnende datajournalisten blijven met simpele data spelen: kleine getallenreeksen, informatie die vaak al te begrijpen is door met je vinger door een spreadsheet te lopen.

Het combineren van datasets is niet eenvoudig, maar wel een wezenlijk onderdeel van datajournalistiek. Omdat de deelnemers nog met bovenstaande problemen worstelen, komen ze hier niet aan toe. Daarom is het ook moeilijk te zeggen wanneer je echt nieuws in handen hebt.

Wat is de routine?

De voorgaande punten kun je grotendeels opvangen door een goed projectteam samen te stellen. Zet een journalist, een programmeur en iemand met wat statistisch inzich in een groep en je bent klaar, toch? Volgens onze deelnemers is er dan nog een probleem.

De losse elementen zijn wel duidelijk, maar de onderlinge verbanden ontbreken. TC Tubantia-verslaggever Lucien Baard vergeleek tijdens de borrel op het einde van RegioHack het datajournalistieke proces met ‘het bakken van een cake’.

“Datajournalistiek bestaat uit een aantal ingrediënten. Wij hebben meel, eieren, melk, enzovoort. We gooien alles in een zak en schudden ermee, hopend dat er een cake uitkomt.”

Er is nog geen routine. Niet zo vreemd als je voor de eerste keer met datajournalistiek bezig gaat, maar tijdens een tweede en derde editie van RegioHack moet er een steeds duidelijkere lijn in de werkwijze ontstaan. Daarmee maak je de ruimte voor mislukkingen kleiner.

Resultaat

Het resultaat van RegioHack, ondanks bovenstaande knelpunten? In de aanloop naar het evenement publiceerde TC Tubantia de moordkaart van Twente. De deelnemers van RegioHack leverden één complete productie af, namelijk een groot artikel over de ontwikkeling van scholen in de Twentse regio.

Ook is er een langlopend project uit RegioHack gerold, genaamd de Tweehonderd van Twente. De machtigste mensen in Twente worden door middel van een ‘Google-achtige’ methode op een rij gezet. Een ambitieus project dat door de TC Tubantia wordt doorontwikkeld. En dat datajournalistiek ook op redactieniveau is doorgesijpeld, bewijst het onderzoek naar wooncorporaties in Oost-Nederland.

We hebben het voor elkaar gekregen om journalisten op een nieuwe manier te laten werken. Met mensen waar ze normaal gesproken weinig mee optrekken. En daarmee hebben we datajournalistiek voor beginners inzichtelijker gemaakt. Ook hebben we aan collega-journalisten laten zien dat hier weldegelijk artikelen uit kunnen ontstaan.

Hoe nu verder?

Femke Nales van TC Tubantia neemt de leiding van RegioHack over. Dit jaar wordt sowieso nog een volgende hackathon georganiseerd.

Ik begin vanaf 1 april als datajournalist bij NU.nl, waar ik Jelle Kamsma opvolg. Mijn eigen werkzaamheden voor RegioHack stoppen daarmee, maar bij de volgende editie ben ik zeker aanwezig als deelnemer. Journalistiek Nederland is gebaat bij meer samenwerking tussen programmeurs en journalisten; RegioHack is één van de weinige plekken waar dat gebeurt.

Wie zelf eens aan een hackdag over datajournalistiek wil deelnemen: op 9 maart organiseren Sargasso en ANP zo’n dag.

Eén reactie

  1. ben kusters schreef op 5 juni 2013 om 09:45

    Ik wil graag meer weten over data journalistiek. Zijn er concrete opleidingen/cursussen die hier dieper op ingaan?

    Ik werkte tot dusver in de openbare bibliotheeksector, door bezuinigingen zit momenteel thuis en zoek naar nieuwe kansen.

    BEN

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>