Het zou me niet verbazen als sommige HBO-instellingen na een bezoek van de NVAO de telefoon opnemen met de mededeling ‘We are very depressed today, please leave your message after the shot’. Want het is toch niet mis als je, zoals in het geval van de opleiding journalistiek aan de Hogeschool Windesheim, van de NVAO drie maanden krijgt om de kwaliteit van de opleiding te verbeteren.

Gelukkig stuurt Jan Bierhoff een bericht van het stormfront met het advies onderscheid te maken tussen HBO+ en MBO+ om de kwaliteit te verhogen en de concurrentie aan te kunnen. Dat is een schrale troost helaas, want van het westelijk front geen nieuws. Immers, juist omdat het HBO niet in staat was de kwaliteit te verhogen, begonnen een aantal universiteiten met opleidingen journalistiek. Als reactie daarop ontstond het idee bij de HBO-opleidingen om te beginnen met een masters journalistiek. Helaas lijkt ook dat geen succes te worden. Het HBO heeft constant achter de feiten aangelopen door niet eerder in te zetten op kwaliteit en innovatie.

Veel digitaal geprut

Van oudsher is het journalistieke HBO-onderwijs ‘doe-onderwijs’, praktijkgericht, aanleren van vaardigheden, en minder gericht op theoretische verdieping en analyse. Het ongelukkige van de digitale revolutie is nu juist dat die ‘doe-component’ alsmaar wordt versterkt ten koste van de inhoud: nadruk op productie voor het web, blog, twitter, etc., liefst zo multimediaal mogelijk.

Veel digitaal gepruts aan bijna niks, dat ten koste gaat van kennis over politiek, economie, recht, massacommunicatie en geschiedenis. Dat is mooi voor de vaardigheden, maar zo lijkt het gehele journalistieke HBO-onderwijs dus af te glijden naar een MBO+. Sommige studenten zullen dit als erg onbevredigend ervaren en er voor kiezen na de HBO-bachelor door te studeren aan de universiteit voor een masters in een – inhoudelijke – wetenschap. En daarmee is de HBO+ variant al werkelijkheid geworden.

Crisis in de opleidingen

De crisis in de journalistiek heeft zich vertaald in een crisis in de opleidingen. Waartoe leid je nog op als de oude media convergeren, als journalisten bij kranten en masse ontslagen worden en andere media bijna geen nieuw personeel aannemen, vertrouwde business models niet meer werken en de informatiekanalen waarvoor de journalist vroeger als sluiswachter de deuren opende, nu door het publiek zelf worden bediend?

Jo Bardoel heeft er terecht op gewezen dat in een tijd waarin bijna iedereen journalist is, de professionele journalistiek zich moet onderscheiden door kwaliteit. Waar die kwaliteit ligt, volgt – wat mij betreft – uit een nadere analyse van de gevolgen van digitalisering voor de journalistiek. De vijf belangrijkste punten zijn:

1. Convergentie heeft de Chinese muren tussen de redacties van de traditionele media afgebroken; werken op een redactie die convergeert, productie dus van multimediale content voor verschillende platformen, veronderstelt werken in teams met verschillende vaardigheden en kennis bij de journalisten in een team. Multiskilling is hier het trefwoord.

2. Newsroom management en newsroom economics zijn onontgonnen terreinen; het productieproces is door convergentie totaal veranderd en eist een nieuwe manier van leiding geven en een andere organisatie; bovendien zijn de financiële randvoorwaarden veranderd/verslechterd en is kennis van de economie van de redactie onontbeerlijk.

3. Digital story telling is meer dan het combineren van tekst met beeld, maar gaat om het gebruiken en ontwikkelen van een geheel nieuwe grammatica voor digitale verhalen.

4. Datajournalistiek, het werken met grote hoeveelheden informatie van het web en uit databanken doet een beroep op een heel nieuw scala aan kennis en vaardigheden.

5. De inzet van social media en het samenwerken met het ‘voormalige’ publiek aan een onderwerp laat zien dat inbreng van derden van belang is bij de verhoging van de kwaliteit van de berichtgeving.

Door als opleiding journalistiek hoog in te zetten op deze terreinen, zowel in onderwijs als in onderzoek, profileer je de opleiding ten opzichte van andere opleidingen op grond van inhoudelijke kwaliteit, creëer je een toegevoegde waarde voor de afgestudeerden op een krappe arbeidsmarkt en kan de opleiding een grotere rol spelen bij de innovatie van de journalistieke praktijk.

Lees ook
Windesheim moet niet herstellen, maar veranderen
Windesheim is gaan wrijven in een vlek

Peter Verweij was lid van de commissie die in opdracht van Windesheim was belast met de herbeoordeling van de eindwerkstukken.