foto klas

Publicatie van foto's van slachtoffers

“Het gaat om de afweging tussen nieuwswaarde en privacy”

In België is een fel debat losgebarsten over de mediaberichtgeving over het busongeluk in Zwitserland. Een van de zaken waarover menigeen zich opwindt is de publicatie van foto’s van omgekomen kinderen op de voorpagina’s van Het Nieuwsblad, Het Belang van Limburg en Het Laatste Nieuws. Maar in feite gebeurt het regelmatig dat kranten foto’s van slachtoffers publiceren. Mag dat eigenlijk zo maar? Of moet je toestemming voor publicatie vragen? En aan wie dan? Aan de persoon op de foto? En als die overleden is aan de nabestaanden?

Leo Neels, hoofddocent in het media- en communicatierecht aan de universiteiten van Leuven en Antwerpen spreekt van “een ernstige journalistieke fout” die de genoeomde Vlaamse kranten maakten. Hij legt op Mediakritiek.be uit dat iedereen de baas is over zijn eigen afbeelding:

Elke persoon is meester van zijn afbeelding, en dat recht op afbeelding is een intiem recht, een persoonlijkheidsrecht – zoals het recht op vrijwaring van de private levenssfeer. In ons rechtsbestel gaan anderen daar niét over, wanneer zij onze afbeelding wensen te gebruiken, hebben ze daar toestemming voor nodig van de afgebeelde persoon, of, in het geval van de minderjarige kinderen, van hun ouders. Wetgeving en rechtspraak zijn zeer eenduidig.

Op dezelfde website komt  Dirk Voorhoof, hoogleraar mediarecht aan de Universiteit Gent tot dezelfde conclusie:

Het plukken van een schoolwebsite of van Facebookpagina’s van foto’s van herkenbare personen, zonder toestemming, om ze op de frontpagina van de krant te plaatsen is in dergelijke omstandigheden een flagrante schending van het recht op afbeelding en het recht op privacy van de betrokkenen.

Journalistieke belangen spelen daarbij geen enkele rol, volgens Voorhoof:

Het recht op informatie van het publiek, het verdriet ‘een gezicht willen geven’, de maatschappelijke beroering rond het ongeval, de slachtoffers die plots publieke figuren zouden zijn, de noodzaak aan beelden bij de actualiteitsverslaggeving, het ‘openbaar’ karakter van de schoolwebsite en van de Facebookpagina’s … het zijn argumenten die finaal niet opwegen tegen het respect dat de samenleving, en dus ook de media, behoren op te brengen voor de slachtoffers, hun families en vrienden.

De Nederlandse ICT-jurist Arnoud Engelfriet reageert enigszins verbaasd als ik hem de citaten van de Vlaamse rechtswetenschappers voorleg: “Voorhoof en Neels schrijven vanuit Belgisch recht, dat de privacy meer gewicht lijkt toe te kennen dan bij ons. Wat gek is, omdat privacy Europees geharmoniseerd is en dus in principe tot gelijksoortige maatstaven moet leiden.”

Hoe zit het dan in Nederland dan met privacy?

Engelfriet: “Privacy is een grondrecht, en het portretrecht is daar een bijzondere uitwerking van. Je portret, hoe je eruit ziet, is immers een kerndeel van dat grondrecht. Wie andermans privacy schendt, begaat een onrechtmatige daad. Bij portretrecht is er formeel ook nog het strafrecht – artikel 35 van de Auteurswet – dus het is een strafbaar feit, een overtreding. Maar vervolging hiervan vindt vrijwel nóóit plaats. De enige zaak de afgelopen vijftien jaar was de Manon Thomas-zaak, over gestolen naaktfoto’s die op internet verschenen.”

Dus je mag iemand portret niet zomaar publiceren?

“De vrijheid van meningsuiting is óók een grondrecht, en het kan gerechtvaardigd zijn om iemands portret te publiceren als dit past binnen je uiting. Bekend arrest op dit gebied is Ferdi E., zijn portret werd gepubliceerd voor hij veroordeeld was. Dat mocht want de nieuwswaarde was zó groot dat deze de privacy kon passeren. Zoiets dergelijks zou ook voor Karst Tates hebben gegolden, mocht daar een zaak van zijn gekomen: geen haar op mijn hoofd die gelooft dat de privacy van Tates zwaarder zou wegen dan het nieuwsfeit ‘aanslag op koningin’.”

In welke gevallen mag het dan niet in verband met privacy?

“Een filmpje op GeenStijl waarin een dronken studente lallend werd getoond, was volgens de rechter geen nieuws te noemen en de privacy werd ernstig geraakt, dus dat werd weer wel verboden. En je kunt vele varianten tussen deze twee extremen vinden. De discussie zal altijd zijn, in hoeverre is deze foto nieuws. Dat is primair een journalistieke afweging, maar uiteindelijk moet de rechter daar de knoop over doorhakken.”

Hoe zou je dit moeten zien bij bijvoorbeeld zo’n busongeluk? Is publicatie van pasfoto’s van de omgekomen kinderen naar jouw inschatting gerechtvaardigd vanwege de nieuwswaarde?

“Die afweging is primair journalistiek, en zozeer zit ik daar niet in. In de rechtspraak is er onderscheid tussen ‘enkel bevrediging van de nieuwsgierigheid van het publiek’ en ‘bijdrage aan een maatschappelijk debat’, maar het is zéér discutabel wat waaronder valt.”

Welk regels hanteert de Raad voor de Journalistiek in dit soort kwesties?

“De Raad hanteert iets strengere normen: volgens de Leidraad mag een zorgvuldig handelend journalist geen namen of portretten publiceren als dat ‘niet noodzakelijk is om de aard en ernst van ongeval of ramp weer te geven’. Ruben mocht als enige overlevende van de vliegramp in Tripoli herkenbaar in beeld vanwege de uitzonderlijk grote nieuwswaarde. In diezelfde uitspraak werd herpubliceren van Hyvesfoto’s dan weer afgekeurd. Maar de Raad voor de Journalistiek is natuurlijk geen rechtspraak.”

Moet je als journalist eigenlijk toestemming vragen aan de mensen die op een foto staan voordat je die mag publiceren?

“Toestemming is niet aan de orde; het gaat erom of de nieuwswaarde groter is dan de privacy. Zo ja, dan mag je de foto gebruiken. Toestemming doet niet ter zaken, een journalist heeft geen toestemming nodig van zijn onderwerp om nieuws te publiceren. Zo nee, dan mag het niet. Punt. Hoewel, als het juridisch niet mag dan kun je natuurlijk alsnog via toestemming proberen de foto gepubliceerd te krijgen. Bij overledenen zal dat dan bij de nabestaanden moeten gebeuren.”

3 reacties

  1. Anous schreef op 28 maart 2012 om 10:51

    Bij het publiceren van foto’s heb je, naar ik aanneem, toch ook nog te maken met auteursrecht. Je mag toch niet zomaar een foto die elders gepubliceerd is kopiëren en zelf publiceren?

  2. Arnoud Engelfriet schreef op 28 maart 2012 om 12:56

    Klopt, auteursrechten spelen ook een rol. Maar dat is eigenlijk een andere kwestie, het ging hier om de vraag of de geportretteerde bezwaar kan maken op grond van zijn privacy.

    Bij auteursrechten moet je verder bij de fotograaf zijn, en dat zal vaak een ander zijn dan de geportretteerde. Het kan een relatie zijn (de moeder die het kind fotografeerde) maar ook een professioneel fotograaf. Dat moet je als fotogebruiker uitzoeken. Bij foto’s die nieuws zijn, zou je je wellicht nog op het citaatrecht kunnen beroepen.

  3. charme19 schreef op 2 april 2012 om 12:01

    waarschijnlijk moet er toch een debat komen over dit, want als er mensen zijn die dit niet willen dat hun foto`s worden vertoond door de media.Zelfs dat het mogelijk is . Dan vind ik het toch onterecht hoe dit in elkaar zit. Hoe ver mag een journalist gaan om nieuws te maken met hun normen en waarde.Je mag foto`s maken maar wel met verantwoordelijkheid waar mensen niet overklagen .O.a over de busongeluk .

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Meer over Interview (35 van 40 artikelen)
angelique_jong010 - rosan_chinnoe


De Albert Schweitzerschool in Overschie heeft sinds september een echt schoolorkest. Er ...