Data

De grauwe overgangsfase van datajournalistiek in Nederland

Serie datajournalistiek (2)

De Angelsaksische voorbeelden van datajournalistiek, zoals geschetst in het eerste deel van deze serie, kregen in Nederland slechts sporadisch navolging. Enkele “believers” predikten een glorieuze toekomst voor het genre, maar de opkomst van datajournalistiek in Nederland verliep schoorvoetend.

Het idee om in databases naar nieuws te graven werd in Nederland al in 2008 geopperd. In een artikel op De Nieuwe Reporter vroeg Arjan Dasselaar zich al af: ‘Waar blijven de journalistieke databases?’ Datajournalistiek was nog geen begrip en slechts enkele experimenten met datavisualisatie werden ontplooid.

Het toekomstbeeld dat Arjan Dasselaar in zijn artikel schetst, is dat van een nieuwsorganisatie die eigen informatie structureert en aan lezers aanbiedt.

Veel journalistieke organisaties produceren zelf kostbare informatie die echter slechts eenmalig kan worden gebruikt omdat ze niet in een database wordt gestopt. Sportuitslagen zijn een berucht voorbeeld. Die worden niet aangeboden in een eenvoudig doorzoekbare databank, maar in de ouderwetse lijstvorm. Voor de krant van vandaag maakt dat niet uit. Maar de vader die wil uitzoeken of de voetbalclub waartegen zijn zoontje zaterdag speelt, in het verleden goed of slecht heeft gepresteerd, heeft geen gemakkelijke manier om antwoord te krijgen op die vraag.

Vooralsnog is dat geen enkele redactie gelukt, maar de noodzaak van data begint steeds meer bij redacties te landen.

Dasselaar verwijst naar de schaarse voorbeelden die destijds in ons land te vinden waren: de Misdaadmeter, de Wachtlijstenhulp (inmiddels niet meer online te vinden) en de onderzoeken van Elsevier. “Nederlandse journalistieke organisaties laten databases met veelomvattende informatie echter links liggen.” Vergeleken met het buitenland is het datajournalistieke landschap in Nederland nog kaal.

‘Niemand noemde het datajournalistiek’
Langzaamaan gaan kranten interactieve kaarten maken om data te visualiseren. Het blijft voornamelijk ‘leuk voor erbij’, zoals de kaarten van NRC Handelsblad met de stemresultaten van de Tweede-Kamerverkiezingen per gemeente.

“Niemand noemde het destijds datajournalistiek”, aldus Bas Broekhuizen, onderzoeker en docent journalistiek. “Het idee dat zoeken, analyseren en duiden van data daadwerkelijk iets kan opleveren, was nog niet echt op nieuwsredacties doorgedrongen.”

Broekhuizen zag echter dat daar langzaam verandering in kwam. “Je ziet dat grote nieuwsorganisaties zich steeds meer gaan focussen op dit gebied. Ze weten echter nog niet echt hoe ze daarmee moeten omgaan. Een aparte dataredactie, zoals bij The Guardian? Of moet je het huidige personeel bijscholen?”

Op zoek naar de nieuwe journalist
Dat signaal werd ook door de Universiteit van Tilburg opgepikt. Daar is inmiddels de Masteropleiding Datajournalistiek opgezet. Vanaf 1 september gaat de opleiding van start.

Volgens docente en projectleider van die opleiding Hille van der Kaa waren er twee redenen om daarmee aan de slag te gaan. “Interne en externe redenen. Intern, omdat we binnen de universiteit ICT en communicatie wilden verbinden. Extern, omdat we een groeiende behoefte aan datajournalistiek in Nederland zien.”

Volgens haar zien veel nieuwsorganisaties dat er een nieuw soort journalistiek in ontwikkeling is. Journalisten moeten kunnen omgaan met sociale media, nieuwe tools en enorme hoeveelheden data. “Iedereen is op zoek naar die nieuwe journalist die daar mee kan werken.”

Deze opkomst van datajournalistiek in Nederland werd ongeveer een jaar geleden ingeluid door de vacature van NU.nl voor een datajournalist. Met de aanstelling van Jelle Kamsma bij was de eerste full-time datajournalist in Nederland een feit. Hoe zag dat eerste jaar eruit? En wat is er daarna allemaal gebeurd op datajournalistiek gebied?

In deel 3 van deze serie: Wat is er nu aan datajournalistiek in Nederland?

_____

Deze serie is  tot stand gekomen in samenwerking met het Mediafonds en Persinnovatie.nl.  De serie is een bewerking van een artikel over datajournalistiek in 609, het magazine van het Mediafonds. De andere delen in deze serie zijn hier te vinden.

Jerry Vermanen –

Jerry Vermanen is datajournalist bij NU.nl. Hiervoor was hij internetredacteur bij regionaal dagblad de Stentor, zette hij het datajournalistieke project RegioHack op en liep hij stage bij het ANP. Daarvoor studeerde hij Industrieel Ontwerpen (bachelor, Enschede) en Journalistiek & Nieuwe Media (master, Leiden).

Alle artikelen van Jerry Vermanen op De Nieuwe Reporter.