Onderzoeksjournalistiek financieren door crowdfunding

Journalist zoekt donateurs

Wie bezit het nieuws? De lezer, de journalist, de uitgever of de aandeelhouder? Freelancejournalist Mathilde Sanders deed een half jaar onderzoek naar deze vraag. Haar onderzoeksproject werd gefinancierd door donateurs, die ze wierf via Nieuwspost, een ‘marktplaats’ voor onderzoeksjournalisten. ‘Zonder crowdfunding zou dit verhaal niet tot stand zijn gekomen.’

Onderzoeksjournalistiek is duur. Sanders: ‘Op een krantenredactie van 170 man wordt hooguit zes man vrijgesteld voor fulltime onderzoeksjournalistiek. De overige redacteuren vullen de gaten, zij mogen de bijlagen volschrijven. Maar naast een advertentie van Gucci past natuurlijk geen diepgravend onderzoek naar armoede in Afrika. Daarom verschijnt er steeds meer human interest en lifestyle in de krant. Journalistiek en commercie raken meer en meer met elkaar verweven. Die ontwikkeling baart me zorgen. Ik wilde onderzoeken wie de grootmachten achter de mediabedrijven zijn, en wat hun invloed is op de inhoud van de krant. Zo’n onderzoek wordt niet snel door kranten zelf ingezet. Dus deed ik het op eigen initiatief.’

Besloten club
De benodigde 3.800 euro werd opgehaald via Nieuwspost. Voor toegang tot haar blog betaalden donateurs vijf euro. ‘Aandeelhouders’ doneerden dertig euro, maar kregen daarvoor wel een blog, een boek en een debat terug. Sanders: ‘Eén keer kreeg ik een donatie van duizend euro. Dat moest ik op mijn blog even uitleggen. Je wilt niet de suggestie van afhankelijkheid wekken. Het bedrag was gewoon van een familielid dat me wilde steunen.’

Om haar onderzoek te continueren, heeft ze opnieuw inkomsten nodig. ‘Ik kan niet langer dan een half jaar werken voor een paar duizend euro. Gelukkig willen veel donateurs doorbetalen. Voor een paar tientjes krijgen ze een boek en exclusief entertainment in de vorm van mijn – voor anderen afgeschermde – blog. Het voelt bijna als een ‘besloten club’.’

Debat voor 15 euro
Deze ‘besloten club’ kwam eind januari 2012 samen voor de boekpresentatie van Sanders – een tussenstand, want het project loopt door – en een debat over de toekomst van de journalistiek. Volgens panellid Georges Timmerman van nieuwssite Apache ligt de toekomst bij crowdfunding: onafhankelijk van een krant of tijdschrift, gefinancierd door de lezers, zonder nadruk op strakke deadlines. Nathan Vos, redactiecoördinator bij De Wereld Draait Door, denkt daar anders over. ‘Het is toch niks dat je halverwege het onderzoek een debat moet organiseren om je donateurs tevreden te stellen? Goed onderzoek gedijt bij rust, niet bij stress om financiën.’

Het onderwerp van Sanders’ onderzoek leende zich uitermate voor deze vorm van financiering, vindt ze. Want de hamvraag is: wat is de beste vorm voor de journalistiek van de toekomst? Sanders: ‘Het maakt verschil of een medium in handen is van een groot familiebedrijf, zoals dat van de Van Thillo’s, of van een ideële stichting. De doelstellingen verschillen. Je ziet dat non-profitorganisaties zich steeds meer terugtrekken uit het medialandschap.’

Twee keer betalen
Sanders weet dat enkele kranten interesse hebben voor Nieuwspost. Zelf twijfelt ze aan zo’n overname. ‘Hun lezers hebben al betaald voor een krant, moet je ze dan ook nog laten betalen voor een langdurig journalistiek project? Bovendien hebben kranten geen vat op de projecten. Hun naam hangt eraan, ook als iets mislukt.’

Haar verhaal bood ze aan diverse kranten aan, maar die wilden het niet publiceren. Ze vermoedt dat het onderwerp te gevoelig ligt. Enkele kranten gaven aan er geen budget voor te hebben. Sanders: ‘Je moet bij een fonds terecht, of bij een universiteit. Kranten besteden onderzoeksjournalistiek niet uit aan freelancers. Terwijl dat veel goedkoper zou zijn.’

Crowdsourcing
Een redactie heeft Sanders wel gemist tijdens haar soloproject. ‘Ik ben een blogger die een boek ging schrijven. Zonder hoofdredacteur, eindredacteur of corrector. Gelukkig vond ik meedenkers in de groep donateurs. Als je schrijft voor een krant voelt het toch alsof je jouw verhaal bij publicatie in een ‘zwart gat’ gooit. Nu kreeg ik steeds reacties en aanmoedigingen. Dat is de kracht van dit model. Crowdfunding ging zo hand in hand met crowdsourcing.’

Dit artikel is overgenomen uit de nieuwsbrief van [De Redactie]. Wilt u deze nieuwsbrief ontvangen? Kijk dan hier. [De Redactie] bemiddelt crossmediale redacteuren of communicatieprofessionals. [De Redactie] Trainingen biedt een uitgebreid programma cursussen, workshops en incompanytrainingen op de gebieden schrijven, beeld en social media.

Annemijn Molenaar

Annemijn Molenaar is werkzaam bij [De Redactie].

Alle artikelen van Annemijn Molenaar op De Nieuwe Reporter.

  • http://www.nvj.nl Rosa García López

    Dag Mathilde,

    Goed intiatief! Startkapitaal nodig voor vervolg onderzoek? Ding mee naar maximaal € 4000,- startkapitaal tijdens De Grote Freelancersdag van de NVJ op dinsdag 5 juni! Je hoeft je alleen als deelnemer in te schrijven (€ 20,-) en je onderzoeksplan in maximaal 300 woorden toe te lichten voor 25 mei. Kijk verder op http://www.nvj.nl

    Hartelijks,

    Rosa García López
    Secretaris Freelance & NVF