persvrijheid2

De methode Poetin: explosie van meningen leidt niet per se tot meer vrijheid

Vandaag, tijdens de Dag van de Persvrijheid, zal Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited, de staat van de persvrijheid wereldwijd belichten. Hij nuanceert het optimisme over de Arabische lente: “Ondanks de betere cijfers van Freedom House, hebben we grote zorgen over de ontwikkelingen in Egypte.”

Voor het eerst in tien jaar is de gestage vermindering van persvrijheid tot staan gebracht. Dit blijkt uit het Freedom House onderzoek naar persvrijheid wereldwijd. Met name de positieve ontwikkelingen in de Arabische wereld werken door in dit onderzoek. Tunesië, Libië en Egypte laten betere cijfers zien. Maar Arch Puddington, vice-president Research van Freedom House, waarschuwt ook voor al te veel optimisme:

“Alleen de situatie in Tunesië ziet er structureel beter uit omdat er wettelijke hervormingen zijn doorgevoerd en de neutraliteit van de nationale televisie sterk verbeterd is. In Libië is eerder sprake van een totale afwezigheid van centraal gezag, waardoor er minder repressie is. Maar garanties voor structurele verbetering zijn er niet, zoals het toenemende geweld tegen journalisten in 2012 al laat zien.”

Zelfcensuur is terug

Freedom House is vooral bezorgd om Egypte – en terecht. Toen onlangs in Cairo diverse kantoren van buitenlandse mensenrechtenorganisaties, inclusief dat van Freedom House, door de veiligheidsdienst werden gesloten, schreef een groot deel van de Egyptische media daarover vanuit het perspectief van de militaire machthebbers. Kranteneigenaren leggen journalisten beperkingen op, waardoor deze weer in de aloude reflex van zelfcensuur schieten.

Meer meningen, minder vrijheid

Toen de menigte op het Tahrirplein erin slaagde om President Mubarak te verdrijven, overheerste de euforie. Via het web is het niet moeilijk jezelf te overtuigen van de grote stappen die gemaakt zijn in Egypte op het gebied van de vrijheid van expressie. Maar die ongebreidelde explosie van meningen en andere vormen van zelfexpressie heeft niet geleid tot democratisering, tot hervorming van de instituten en de wetgeving in Egypte.

It’s the economy

Zelfs de journalistenvakbond blijft een bolwerk van regime pleasers, ondanks de harde inzet van haar jonge bestuurders, waar bijvoorbeeld Free Press Unlimited geregeld mee samenwerkt. De sleutel tot echte verandering ligt in de economische verhoudingen: het merendeel van fabrieken en ondernemingen is in rechtstreeks bezit van het leger of diens officieren. Via de economische lijn kan ze desgewenst de overlevingskraan voor de Egyptenaren open- of dichtdraaien. Voor de militaire machthebbers is controle over de Egyptische staatstelevisie en de spaarzame commerciële televisie een dankbare bron van manipulatie: het overgrote deel van de Egyptenaren is voor haar eerstelijns informatievoorziening volledig afhankelijk van die gelijkgeschakelde televisie. Zij worden niet bereikt door de Twittergeneratie.

Leren van Poetin

Er is hier sprake van een negatieve leercurve. Overal ter wereld volgen autocratische heersers de lessen van Poetin. Die draaide in Rusland de relatieve mediavrijheid onder Jeltsin terug. Maar met een slim vernisje: sta websites en sociale media toe, autoriseer een beperkte mate van vrije gedrukte media maar domineer de televisie zonder enige concessie. Poetin beroofde alle Jeltsin-oligarchen van hun televisiestations tenzij ze zijn kant kozen. Zo beheers je de dissidente geluiden: geef ze een plekje onder de zon, maar zorg ervoor dat het grootste deel van de bevolking alleen jouw geluid hoort. Bijkomend voordeel is dat de buitenwereld niet kan zeggen dat er helemaal geen vrijheid is en dus door kan gaan met handel drijven met deze despoten.

Deze methode-Poetin vindt in de hele wereld navolging. Vooral ook in het Midden Oosten. Zonder de afbraak van de greep van het Egyptische leger over de economie is een fundamentele keer ten goede in Egypte niet te verwachten. In die zin gaan de aanstaande verkiezingen in Egypte dan ook niet over hoe Islamitisch de nieuwe president zal zijn, maar of er daadwerkelijke hervorming plaats kan vinden daarna.

Stappen vooruit, en weer terug

Turkije laat zien dat afscheid nemen van een militaire dominantie tientallen jaren vergt. En nieuwe machthebbers komen steeds weer in de verleiding de weg naar controle over de bevolking te zoeken via manipulatie van de televisie. In zo’n proces worden meerdere malen stappen vooruit en stappen terug gezet. Laten we dus niet dromen van snelle verandering. De hervorming van een maatschappij vergt een heel scala aan vrijheden en verworvenheden die door alle geledingen van de maatschappij moeten worden omarmd.

Dat vrijheid van meningsuiting, en dus ongelimiteerde toegang tot het internet en persvrijheid, een noodzakelijke voorwaarde is voor de begeleiding van een dergelijk proces behoeft geen betoog. Voor het eerst in tien jaar is de negatieve trend in persvrijheid gebroken. Maar voor structurele verbeteringen moeten we samen met de van persvrijheid verstoken mensen in het Midden Oosten in solidariteit blijven vechten.

De Dag van de Persvrijheid begint vanmiddag om drie uur in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Op De Nieuwe Reporter is een livestream te bekijken.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>