De bangmakerij van Zembla

Er is onlangs hier op De Nieuwe Reporter veel discussie geweest over de manier waarop het NOS journaal omgaat met wetenschap. Maar andere programma’s kunnen er ook wat van. Op 1 juni kwam het onderzoeksjournalistieke progamma Zembla met een aflevering getiteld ‘Ziek van je mobieltje’. Zembla laat met deze uitzending zien dat de redactie van het programma ook weinig verstand heeft van wetenschap. Of op z’n minst nogal geneigd is tot tendentieuze berichtgeving.

Get Microsoft Silverlight Bekijk de video in andere formaten.

Over de eventuele gezondheidseffecten van de straling van mobiele telefoons is al jaren veel te doen. De grootste angst is dat mobiele telefonie mogelijk hersentumoren veroorzaakt. Er wordt daarom al jaren erg veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar deze en andere mogelijke gezondheidsschade door mobiel bellen. Ik zal in dit artikel vooral ingaan op waarom ik meen dat Zembla niet erg journalistiek veranwoord is omgesprongen met dit onderwerp. Wie meer wil weten over hoe het zit met de wetenschap rondom de gevaren van mobieltjes, raad ik van harte dit artikel van mijn collega Elmar Veerman aan.

Gebruik vage termen, en leg deze niet uit

De uitzending vliegt eigenlijk tijdens de introductie al uit de bocht. “Op internet staan verontrustende berichten over straling”, laat de voice-over ons weten. Tsja, en zoals iedereen inmiddels weet, is alles wat je op internet vindt waar. Even ervoor wordt de bijna retorische vraag opgeworpen: “Moeten we onze kinderen apparaten laten gebruiken die straling veroorzaken?”

Als je dit niet wilt, pak je kind dan ook maar zijn of haar zaklantaarn af. Die zendt tenslotte ook straling uit. In de vorm van licht. Zembla gebruikt de term “straling” alsof dit per definitie iets is wat je moet wantrouwen. Er wordt in de uitzending niet uitgelegd wat straling eigenlijk is. Of dat er verschillende soorten straling zijn. Laat staan dat echt niet alle straling schadelijk is.

Even een klein natuurkundelesje. De “straling” waar mobiele telefoons mee werken, is – net als het licht uit een zaklantaarn – elektromagnetische straling. Dit is een heel ander soort straling dan bijvoorbeeld radioactieve straling. Het is namelijk, in wetenschappelijke termen, niet ioniserend. Wat grofweg betekent dat het de cellen van je lichaam niet direct kapot maakt.

Elektromagnetische straling wordt onderverdeeld in allerlei subtypen, afhankelijk van de frequentie van de stralingsgolven. De straling van mobiele telefoons valt in de categorie radiogolven. Inderdaad, dit is dezelfde soort ‘straling’ als waarmee al langer dan een eeuw radioprograma’s de lucht in worden geslingerd en door uw toestel thuis worden opgevangen.

In die golven zit de informatie verwerkt die je radio weer kan omzetten in geluid. Alle moderne communicatietechnologie, van satellieten tot televisies tot wifi, werkt met behulp van radiogolven. Een stap hoger, bij elektromagnetische golven met een hogere frequentie, kom je bij de microgolven waarmee een magnetron werkt. En nog een flinke stap hoger zit je op de frequentie van zichtbaar licht.

Voer experts op, ook als zij eigenlijk geen expert zijn

Na de introductie begint Zembla-uitzending met het betoog van een wetenschapper, professor Michiel Haas van de TU Delft. Hij wordt geintroduceert als “stralingsdeskundige”. Maar wacht eens? Wat doet die professor Haas eigenlijk precies daar aan de TU Delft? Wie het nazoekt, ziet dat deze man architect is, en expert is op het gebied van duurzaam en milieuvriendelijk bouwen. Hij werkt aan de TU Delft dan ook bij de afdeling civiele techniek. Zembla noemt hem wel ‘professor’ en ‘stralingsdeskundige’, maar hij werkt dus in een heel andere sector.

Wie nog een beetje verder zoekt komt erachter dat deze man als privé-persoon een boek heeft geschreven over de vermeende gezondheidseffecten van straling. Los van zijn wetenschappelijke werk. Iets soortgelijks geldt voor meerdere wetenschappers die in de Zembla-uitzending aan het woord komen. De programmamakers geven hen een zweem van betrouwbaarheid door te wijzen op hun status als ‘wetenschapper’. Maar dat iemand wetenschapper is, en onderzoek doet of heeft gedaan in een bepaalde richting, wil nog niet zeggen dat deze persoon voldoende expertise heeft om iets te zeggen over een andere tak van de wetenschap.

Zembla lijkt sowieso heel eenzijdig te hebben gezocht naar kritische en dissidente geluiden. Van alle opgevoerde experts is er maar één, een hoogleraar die werkt voor het kennisplatform elektromagnetische velden,  die mag zeggen dat het erg meevalt met de gevaren van mobiele telefonie. Hij komt echter maar kort aan het woord, en elke keer dat deze man iets mag zeggen, volgt hierop meteen kritiek van meerdere geïnterviewden die menen dat mobiele telefoons wel gevaarlijk zijn. Dit voldoet toch niet echt aan de journalistiek standaard van evenwichtige hoor- en wederhoor.

Doe aan selectief shoppen en overdrijf bevindingen

Want, hoe zit het nou met dat gevaar van mobieltjes? Volgens Zembla zijn hier inmiddels “honderden onderzoeken” naar uitgevoerd en komt er de laatste jaren “steeds meer bewijs” dat de radiogolven waarmee mobiele telefonie werkt gezondheidsschade opleveren. Ze verwijzen hierbij onder andere naar een recent rapport van de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO), waarin de straling van mobiele telefoons wordt geclassificeerd als “mogelijk kankerverwekkend”.

Dat er erg veel onderzoek naar dit onderwerp wordt gedaan, en dan vooral naar de eventuele link met hersentumoren is waar. Maar dat er steeds meer bewijs komt dat straling van mobiele telefoons schadelijk is voor je gezondheid, is niet waar. Sommige onderzoeken lijken een effect te vinden. En andere weer niet.

Zembla bespreekt, eenzijdig, alleen de onderzoeken die wel mogelijke gezondheidsschade vinden. Zoals dat van de Zweedse oncoloog Lennart Hardell, die ook in de uitzending zit. Hij ondervroeg mensen met hersentumoren over hun belgedrag, en meende zo te hebben ontdekt dat mensen die veel bellen vaker een hersentumor hebben. En dan vooral van een type genaamd gliomen.

Maar andere grote studies naar ditzelfde fenomeen vinden die resultaten niet. Zo keek dit onderzoek, dat onlangs werd gepubliceerd in het vooraanstaande wetenschappelijke tijdschrift BMJ, naar bijna 25.000 glioomgevallen in de VS. Maar in deze studie werd geen verband gevonden tussen deze tumoren en mobiel bellen. En dit internationale onderzoek van de WHO lijken mensen die gematigd mobiel bellen zelfs minder vaak hersentumoren te krijgen dan mensen die nooit mobiel bellen.

De wetenschappelijke wereld is er kortom nog niet uit of mobiele telefoons nou écht gezondheidsschade opleveren. De consensus is dat dit waarschijnlijk wel meevalt, omdat de meeste studies toch echt geruststellend in plaats van alarmerend zijn. Bovendien zou je, als mobiele telefonie inderdaad zo schadeijk is, verwachten dat het aantal hersentumoren in de westerse wereld laatste jaren is tegenomen. En dat is niet zo.

Maar het valt niet voor honderd procent uit te sluiten dat mobiel telefoneren de kans op een hersentumor toch een klein beetje verhoogt. Daarom heeft de WHO, zoals Zembla meldt, de straling van mobiele telefoons op de lijst van al dan niet kankerverwekkende stoffen gekwalificeerd als “2B” (zie deze lijst [pdf]). Wat betekent: mogelijk kankerverwekkend.

Zembla doet alsof dit heel zorgwekkend is. In de uitzending wordt gezegd dat er op deze lijst ook allemaal “zware chemicalien staan”, waarna er een lijstje met moeilijke chemische namen in beeld wordt gebracht. Dat klinkt lekker eng. Maar het programma meldt niet dat er ook allerlei allerdaagse, onschuldiger ogende zaken in die categorie 2B staan. Zoals koffie, ingemaakte groenten (bijvoorbeeld augurken),  talkpoeder (wanneer je dit gebruikt als lichaamspoeder), kokosnootolie, chirurgische implantaten en timmerman van beroep zijn (of aan andere vormen van houtbewerking doen).

Zijn al die zaken kankerverwekkend? Nee; dan zou de WHO ze in categorie “1” hebben geplaatst. Ze zijn zelfs niet “waarschijnlijk kankerverwekkend”; dat is categorie 2A. Er kan alleen niet volledig worden uitgesloten dat deze zaken de kans op kanker iets verhogen. Maar voor hetzefde geld doen ze niets.

De meeste wetenschappers in de uitzending hebben het trouwens inderdaad netjes over “mogeijk kankerverwekkend”. De voice-over is echter een stuk stelliger, en spreekt regelmatig over de “gevaren” alsof deze wel aangetoond zijn.

Angst voor het onbekende

Ik zou nog veel meer kritiek op deze Zembla-uitzending kunnen geven. Zoals op de complottheorie-achtige bewering dat al het onderzoek dat geen verband tussen mobieltjes en kanker vindt afkomstig is van de mobiele industrie. Of dat de Nederlandse overheid weigert te waarschuwen voor de gevaren van mobieltjes, niet op basis van wat de wetenschap op dit moment zegt, maar vanwege vermeende innige banden met telefoniebedrijven.

Hoe het programma emotie boven ratio plaatst, door kinderen in het verhaal te betrekken. Waarom de vergelijking met magnetrons niet opgaat. Of waarom het niet terecht is om een vergelijking te trekken met het voortschrijdend inzicht in de gevaren van asbest en roken (het duurde lang voor hier serieus wetenschappelijk onderzoek naar werd gedaan, maar toen dit gebeurde,  stond het verband met longkanker al snel vast). Maar als ik dit allemaal ook uitgebreid zou behandelen, zou dit artikel wel erg lang worden.

Zoals ik aan het begin van mijn betoog al schreef doet Zembla met deze uitzending over mobiele telefonie naar mijn mening aan eenzijdige, tendentieuze journalistiek. En daarmee aan onnodige angstzaaierij. Ik denk dat de redactie in de aloude val van ‘angst voor het onbekende’ is getrapt. De angst voor de gezondheidsgevaren van nieuwe technologieën is al zo oud als technologie zelf.

Toen de eerste treinen ontwikkeld werden, waren er heel wat mensen die meenden dat het erg ongezond was voor het menselijk lichaam om sneller dan pakweg 30 kilometer per uur te reizen. Er waren zelfs wetenschappers die dachten dat je hierdoor zou stikken. En ook ten tijde van de introductie van de radio waren er veel mensen die kritisch waren over die enge, onzichtbare golven die door de lucht werden gestuurd en ervoor zorgden dat er muziek of gepraat uit het apparaat kwam. En nu zijn dus de mobieltjes, die met een vergelijkbare techniek werken als radio, aan de beurt.

Natuurlijk is het wel altijd goed om kritisch te blijven. En natuurlijk moet er wel altijd goed wetenschappelijk onderzoek gedaan worden als er twijfels bestaan over mogelijke gezondheidseffecten van nieuwe technologie. Maar als de resultaten van die onderzoeken erop wijzen dat als er al een effect is, dit effect waarschijnlijk klein is, is er geen reden voor paniek. Of bangmakerij.

 

Nadine Böke

Nadine Böke (1980) is wetenschapsjournalist, oorspronkelijk bioloog. Ze werkt momenteel voor Noorderlicht, de populair-wetenschappelijke website van de VPRO. Daarnaast heeft ze geschreven voor diverse bekende en minder bekende media, waaronder Kijk, Bionieuws, Trouw, Folia en Delta. Tussen april 2007 en oktober 2008 werkte ze als redacteur voor De Nieuwe Reporter. In die periode schreef ze regelmatig artikelen over wetenschappelijk onderzoek op het gebied van journalistiek en media.

Alle artikelen van Nadine Böke op De Nieuwe Reporter.

  • Joost van Kppeveld

    LOL! Zembla maakt al sinds 1995 dubieuze uitzendingen. Kenners kijken het dus dowieso niet

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Böke

    @Joost Het vervelende is vooral dat er afgelopen vrijdag maar liefst 541.000 mensen wel hebben gekeken. Dat is meer dan een half miljoen mensen, waarvan een deel zeker bang gemaakt zal zijn door deze uitzending. En ten onrechte dus.

    Zembla hamerde erg op het voorzorgprincipe. Oftewel: zo lang het niet bewezen veilig is, moeten we er voorzichtig mee zijn. En moet het gebruik van mobieltjes door kinderen eigenlijk misschien wel verboden worden.

    Ze gaan daarmee voorbij aan het feit dat mensen, ook kinderen, sowieso bloot staan aan van alles dat wel bewezen onveilig is. Roken, bijvoorbeeld, inclusief meeroken (dus bv kinderen die zelf niet roken, maar in een huis wonen waar gerookt wordt). Of regelmatig fast food eten. Dat je hierdoor een verhoogd risico op allerlei ziektes loopt staat, anders dan het “gevaar” van mobieltjes, wel vast. Bovendien is dat risico vele malen groter dan het eventuele gevaar van de straling van mobiele telefoons. De kans om een hersentumor te krijgen is ontzettend klein, vele malen kleiner dan de kans op longkanker of hart- en vaatziekten door roken of vet eten. Zelfs als mobieltjes wel een effect zouden hebben, en ze de kans op zo’n tumor bijvoorbeeld zouden verdubbelen, blijft de kans om inderdaad zo’n tumor te krijgen ontzettend klein. Sigaretten, patat en hamburgers blijven gevaarlijker.

    Stress, en jezelf onnodig druk maken, is trouwens (anders de straling van mobieltjes) ook bewezen ongezond ;).

  • http://evenvoorjezelf.nl Barbara Westerhof

    Bedankt voor deze verhelderende uitéénzetting. Ik heb overigens niet gekeken. Ik kijk al jaren geen tv meer vanwege de dubieuze verslaglegging en angstmakerij.
    Maar ik vraag me toch af of er ook onderzoeken zijn die aantonen dat angst lijdt tot stress en misschien ook wel tot kanker?

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Boke

    @Barbara Westerhof: Angst en stress hangen inderdaad samen. Wat sowieso bekend is, is dat stress (wat je wetenschappelijk gezien kunt meten via het ‘stresshormoon’ cortisol) je immuunsysteem onderdrukt. Je bent daardoor vatbaarder voor allerlei ziektes.

    In theorie maakt dit je ook vatbaarder voor kanker. Omdat je immuunsysteem langzamer is met het opruimen van beschadigde / verkeerde cellen, kunnen deze makkelijker uitgroeien tot een tumor. Maar dat is in theorie. Of er ooit echt een verband is aangetoond tussen stress en kanker bij mensen durf ik niet zomaar te zeggen, daarvoor heb ik me nooit goed genoeg in dit onderwerp verdiept. Bij muizen is zo’n verband wel aangetoond; zie bijvoorbeeld dit recente onderzoek: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22558071

  • Marco Brugmans

    Dank voor deze uitstekende uiteenzetting en reacties, @Nadine.

    Zembla heeft onze maatschappij een slechte dienst bewezen. Mijn schoonmoeder had de uitzending gezien en maakte zich meteen zorgen over haar mobiel bellende kleinkinderen. Toen ik had uitgelegd dat er niets te vrezen valt, vroeg ze me wie dat nu al die andere mensen ging uitleggen die de uitzending gezien hadden. Mooi dat jij daar in ieder geval een deel van doet.

    Ik wil nog een extra punt benadrukken wat me dwars zit hierbij. Door al het onderzoek weten we dat de gezondheidseffecten van mobieltjes verwaarloosbaar zijn. Tegelijk weten we ook dat er veel grotere problemen zijn die de volksgezondheid bedreigen. Roken, overmatig alcoholgebruik, overgewicht, te weinig bewegen, ongelukken, depressie. Alle aandacht, geld en tijd die we aan de vermeende risico’s van mobieltjes kunnen we niet besteden aan de echte gezondheidsrisico’s. Dat vind ik maatschappelijk onacceptabel. Dus laten we het snel weer hebben over de gezondheidsproblemen die we echt op moeten lossen met elkaar.

  • Y. Molenkamp

    Twee van de mensen die in Zembla aan het woord kwamen schreven eerder samen dit artikel over EMV en voorzorg:
    Voorzorg bij onzekere milieu-gezondheidsrisico’s; het voorbeeld van elektromagnetische velden

  • Juan Schmidt

    Even een geheel onwetenschappelijke reactie:

    “Angst en stress hangen inderdaad samen.” Net alsof we nu door Zembla zo vreselijk bang zijn gemaakt dat we uit doodsangst onze mobieltjes niet meer durven te gebruiken en we daardoor gezondheidsproblemen gaan krijgen.

    “Zembla heeft onze maatschappij een slechte dienst bewezen” Mensen die wel schade ondervinden van de mobiele markt zijn de slaven in Afrika die zich doodwerken in de mijnen van Congo voor de zeldzame mineralen voor je mobiel. Als we door zo’n uitzending tijdelijk wat minder bellen en er wat minder telefoons worden verkocht valt in vergelijking daarmee de schade aan onze maatschapij in het niet.

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Boke

    @Juan Schmidt Dat beweer ik dan ook niet. Zoals erbij staat, was dit een antwoord op de meer algemene vraag van Barbara Westerhof of er mogelijk een verband is tussen angst, stress en kanker. Het sloeg niet op de Zembla-uitzending.

  • Bert

    Zolang de mogelijke gezondheidsrisico’s niet op nihil gesteld kunnen worden lijkt het al met al niet onverstandig om enkele simpele voorzorgsmaatregelen in acht te nemen:
    – geen DECT/WIFI basisstations in de slaapkamer;
    – geen smartphones e.d. naast je hoofdkussen (tenzij in flightmode of uit);
    – bel in ieder geval bij langere gesprekken zoveel mogelijk met de bij de telefoon meegeleverde headset (nog makkelijker ook doordat je 2 handen vrij houdt).

    Inderdaad is het niet goed om je bang te laten maken maar je niks aantrekken van de geluiden dat er wel gevaar is lijkt ook onverstandig. Bovenstaande simpele niets kostende maatregelen zijn daarom aan te raden.

    Vermoedelijk kan pas over enkele decennia definitief gesteld worden of er wel of geen gezondheidsrisico’s zijn.

  • Harm Ikink

    Ik vrees dat ik het met Joost eens moet zijn.

    Zembla had ooit een bangmakende uitzending rond de emissies van de Hoogovens. Ook toen was er sprake van selectief shoppen onder deskundigen en halve waarheden gebaseerd op een Nijmeegs onderzoek naar zware metalen in de haren van schoolkinderen. Daar bleek het nodige op af te dingen, lees bijvoorbeeld http://www.ru.nl/onderzoek/instituten/overzicht-instituten/iwwr/institute_for_water/@743436/onderzoek/ op de site van de Radboud Universiteit:
    Over de relatie tussen de concentratie van zware metalen in haar en het effect hiervan op de gezondheid (zoals kanker) kunnen de onderzoekers op basis van dit onderzoek geen enkele uitspraak doen. Wetenschappelijk adviseur Fons Smolders: ‘Mensen worden zo onnodig ongerust gemaakt.’

    Dus kwaliteitsjournalistiek hoeven we van deze redactie niet te verwachten, in ieder geval niet in de combinatie technologie&gezondheid….

    Wat me wel intrigeert is waarom we nu ineens over reportages als deze verontwaardigd moeten zijn. Is het omdat ze gemaakt worden door een vermeende kwaliteitsomroep als de VARA? Als Wakker Nederland een vergelijkbare reportage had uitgezonden, die vast ook wel een half miljoen kijkers had gekregen, was Nadine dan ook in de pen geklommen?

  • http://www.arnovanthoog.nl Arno van ‘t Hoog

    Sterk stuk, maar deze werkwijze is niet helemaal typisch des Zembla’s.

    Ook andere omroepen zijn vaardig in populistisch tromgeroffel. Zie Eenvandaag over ‘ elektro-allergie’ en UMTS, een hutspotitem van verdachtmakingen en pseudowetenschap in 2007. Ze doen wel meer aan wederhoor dan Zembla.

    http://www.eenvandaag.nl/gezondheid/31738/umts_masten_gevaarlijk_

  • Danielle

    De bangmakerij van Zembla had geen enkele reactie aan het kankerfonds http://www.STOPhersentumoren.nl tot gevolg, behalve mijn vraag. Dus geen effect op het gemoed van de Nederlander na zo een pittige uitzendign? Of weet iedereen gewoon wel de jounalistieke waarde van Zembla in te schatten?

  • Paula Mommersteeg

    Bedankt voor het goed beargumenteren van de Zembla uitzending. Ik hoop dat mensen die zich angst hebben laten aanpraten naar aanleiding van de uitzending deze site weten te vinden.

    @Nadike Boke Er is inderdaad een relatie tussen stress/angst/depressie en het ontstaan en van kanker, en het overleven van mensen met kanker, alhoewel er een sterke publicatie-bias is, en de resultaten met terughoudendheid geinterpreteerd dienen te worden http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18493231

    Hieronder een artikel wat mogelijke -theoretische!-mechanismen beschrijft, idd het cortisol systeem, en het immuunsysteem zijn het meest onderzocht tot nu toe
    http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22021459

    Verschillen tussen mensen zijn enorm groot, en er zijn zoveel verschillende processen die een rol spelen bij het onstaan van (verschillende soorten) kanker, dat een eenduidige rol moeilijk hard te maken is.

    Paula Mommersteeg,
    Tilburg University

  • Paul Bijpost

    Beste Nadine,

    Sterk stuk.

    Help mij van mijn laatste restje angst af:
    -vanaf welke frequentie wordt straling ioniserend?
    -hoe verloopt de afval van ioniserende werking als je de frequentie verlaagt? Ik neem aan dat deze niet over 1Hz compleet afvalt.
    -kan het zijn dat een niet-lineair werkende zendversterker in een mobiele telefoon (bv door een slecht aangepaste antenne) toch een zeer zwak residu genereert in het ioniserende spectrum?

    Misschien wat technisch allemaal, maar ik zou bovenstaand graag ergens willen kunnen naslaan.

    Groet!
    Paul

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Boke

    @Paul Bijpost De soorten straling die ik in mijn artikel noem zijn niet-ionisend, maar vanaf een bepaalde frequentie wordt elektromagnetische straling dit inderdaad wel (ik heb dit in het artikel niet genoemd omdat ik daarin niet al te diep op de wetenschap in wilde gaan, maar mijn betoog vooral wilde focussen op de Zembla-uitzending.)

    Elektromagnetische straling wordt wel schadelijk zodra de frequentie hoger komt dan die van zichtbaar licht. Je komt dan, als eerste, in het UV-spectrum terecht. Dat UV schadelijk is, is ook de reden waarom je zonnebrand moet smeren als je in de zon gaat zitten. Terwijl je van licht uit een gewone lamp geen enkele last hebt (hier zit geen uv-licht in).

    Radiogolven zijn *nooit* ioniserend. De frequentie hiervan ligt sowieso vele malen lager dan van uv-straling. Als je van UV omlaag gaat in het spectrum, kom je eerst bij zichtbaar licht, dan bij microgolven (van oa de magnetron), en dan bij radiogolven.

    Het maakt hierbij ook niet uit hoe intens de straling is. Met ande woorden: ook als je heel erg veel radiogolven tegelijk ergens op laat vallen, zullen ze nooit ioniserend werken. Wel krijg je dan een warmte-effect. Oftewel, dit soort straling is in staat materie een beetje op te warmen. Dat is ook het principe waarop magnetrons zijn gebaseerd. Maar de intensiteit van de straling van magnetrons ligt wel we vele malen hoger dan die van mobieltjes. Magnetrons produceren enkele honderden tot 1000 watt aan straling (afhankelijk van de stand waarop je ze zet). Een gemiddeld mobieltje produceert minder dan een watt aan straling. Zelfs een spaarlamp levert intensere straling (een paar watt). Het warmte-effect van mobieltjes is dan ook heel klein. De cellen van je oor en het achtergelegen weefsel worden iets warmer, maar zo weinig, dat dit nauwelijks meetbaar is. In de buurt van een kachel gaan zitten, of in de zon lopen, heeft een groter effect.

    Dat radiogolven nooit ioniserend zijn, zelfs niet een heel klein beetje, staat wetenschappelijk vast. Hier is ook geen twijfel over. Dat heeft te maken met de natuurkundige principes van hoe ioniseren werkt, maar dan kom je op het gebied van kwantummechanica, en dat gaat misschien wat ver om dat hier uit te leggen. Ik heb elders de volgende vergelijking getrokken: stel je voor dat die golven mensen zijn, die je op straat tegenkomt. Als elk van die mensen je 1 cent zou geven, zou je na een miljoen mensen aardig rijk zijn. Maar in dit geval werken de golven gewoon echt niet ioniserend. Dat is alsof je een miljoen keer 0 cent krijgt. En daar wordt je toch echt niet rijk van.

  • Thomas

    Beste Paul,

    Electromagnetische straling word ioniserend vanaf ongeveer 10 nanometer. De golflengte waarop zeer hoogfrequente radiozenders werken hebben een golflengte van ongeveer 1 centimeter. Daar zit dus een factor 1.000.000 tussen. Radio zenders geven nauwelijks energie af in het gebied waarbuiten zij zouden moeten zenden, anders zouden zij andere radiozenders storen. Een bluetooth zender zendt buiten zijn directe frequentie gebied bijvoorbeeld slechts een factor 0.000000001 (90dB) van de energie uit dan in het bedoelde gebied. En dan moet je je bedenken dat een bluetooth zender (welke qua zendvermogen iets onder een mobiele telefoon ligt) maximaal 100 milliwatt uitzendt.

  • Paul Bijpost

    Duidelijk allemaal.

    Dan heeft een verdwaalde harmonische van het GSM signaal,(stel dat dit al een perfecte blokgolf zou benaderen) weinig kans om boven de 800THz (onderkant ultraviolet) nog van enige betekenis te zijn.

    Gerustgesteld! :-)

    Grt,Paul

  • Leendert

    Het belangrijkste effect van straling van mobieltjes, zendmasten, WiFi is niet de verhoogde kans op het krijgen van kanker, daar gaat het nu nog om kleine aantallen mensen. Hoe dat over 20 jaar is, is de vraag. Bij asbest duurde het meer dan 30 jaar, voordat men ziek werd. Het belangrijkste is momenteel elektrosensiviteit van mensen, wat zich uit in klachten als vermoeidheid, hoofdpijn, iets meer allergisch zijn, concentratieproblemen, e.d., zaken die i.h.a. niet in verband worden gebracht met EM straling. De houding van buitenlandse overheden en internationale organisaties als Europees Parlement, Raad van Europa, WHO is geheel verschillend van de Nederlandse houding, zie:
    http://www.stopumts.nl/doc.php/Artikelen/6740/redir
    en link dan onderaan
    de pagina direct door naar de uitgebreide pdf file over dit
    onderwerp. Het is niet realistisch te veronderstellen dat er in het buitenland en in internationale organisaties uitsluitend idioten rondlopen. Wat die zogenaamde angstzaaierij betreft, waarschuwingen zoals op pakjes sigaretten is gewoon waarschuwen, daar wordt niemand bang van, wij zijn niet zo’n angstig volk. Ook wordt vaak gezegd dat de straling natuurkundig gezien geen effect kan hebben. Nu is het zo dat als je iets niet begrijpt dat dat niet betekent dat het niet kan. Verder is minstens de helft van het probleem geen natuurkunde maar biologie. Zelf heb ik als natuurkundige (cum laude gepromoveerd) 5 jaar lang zonder enige angst op 4 meter afstand van mijn bed een DECT basisstation gehad. Ik werd steeds zieker en dacht begin 2009, omdat ik zo snel aftakelde, hooguit nog 1 à 2 jaar te leven had omdat medici niets konden vinden. Maar nadat ik de DECT vervangen had door een vaste telefoon ben ik wonderbaarlijk snel weer opgeknapt en daarom kan ik dit schrijven. Als u of gezinsleden (kinderen bijv.) ook allerlei klachten hebben, trek gewoon de stekker uit de DECT en WiFi. Als er binnen een maand geen verbetering is, dan zijn er andere oorzaken. Ik hoop dat dit voor sommige mensen nuttig is en ik hoop dat die flauwekul over angst en angstzaaierij eens ophoudt.

  • Marloes

    Al jaren maak ik mij zorgen over de toename van hoogfrequente straling en de sussende politiek. Onze eigen Europese raad is bijzonder voorzichtig met haar adviezen, toch adviseert zij in dit afgelopen jaar aan alle europese overheden om Wifi op scholen te verbieden en meer voorlichting te geven in het algemeen over hoogfrequente straling. Andere landen doen dit, Nederland doet niks!!!

    Dat de heer van het kennisplatform zo kort aan het woord komt is prima. Dit deel van de politiek heeft namelijk telefoonfrequenties voor miljarden verkocht aan de telecombedrijven!!! Hoe onafhankelijk is hun advies?? Zelfs de Wereld gezondheidsorganisatie heeft in 2011 aan de bel getrokken… De enige normen welke ooit opgesteld zijn om de gezondheid van mensen te beschermen zijn de bouwbiologische richtlijnen. Hierbij is de norm maximaal 10 micr/w p/m2 voor slaapkamers max. 100 micr/w p/m2 voor woon en werkplaatsen. De norm die onze overheid hanteert ligt echter 10.000 maal hoger!!! Deze is enkel bedoeld om de telecomsector te beschermen en de te verwachten schadeclaims in de toekomst af te wimpelen!

    Veel berichtgeving wordt gecensureerd door betaalde mensen uit telecomsector om telkens weer verwarring te zaaien en tijd te rekken… (Miljardenindustrie). Voor veel media is dit een goede reclameinkomstenbron en zijn ze voorzichtig met kritiek… Fijn dat er eindelijk eens een programma wat van de werkelijkheid laat zien.. Helaas nog maar het topje van de ijsberg..

    bijvoorbeeld http://www.stopumts.nl is al jaren bezig… of millieuziektes.nl of hetstralingsvrijekind.nl en nog véél meer. Er zijn 20.000 mensen met klachten.. en dat worden er steeds meer!

  • medo

    Wat wel zo is dat het aantal gevallen van zaadbalkanker in 20 jaar verdubbeld is.
    http://www.nu.nl/gezondheid/2734076/aantal-mannen-met-zaadbalkanker-verdubbeld.html

    Nu houd een man misschien zijn telefoon ook gemiddeld gezien wat vaker op zak dan een vrouw, die hem meestal aan het oor en anders in de tas heeft.
    (onwetenschappelijk gebazel)

    Uiteraard ga ik er dan van uit dat nu.nl goed journalistiek werk heeft gedaan, de wetenschapper die als bron dient ook daadwerkelijk relevante kennis heeft en dat deze geen banden heeft met het bedrijfsleven die baat hebben bij zaadbalkanker. Maar helemaal zeker weet ik het dus niet.
    Ingewikkeld hoor.
    Misschien moeten we dat eens onderzoeken.

    De onderzoeken zijn niet echt eenduidig begrijp ik, dat komt meestal omdat we het nog niet zo goed snappen.
    Misschien blijkt ineens dat andere effecten behalve ionisatie opduiken. dus wat dat betreft is het voorzorgprincipe niet zo verkeerd bij iets wat nog niet goed genoeg begrepen is.

    Waar ik maar ook wetenschappers vaak intrappen is verkeerde relaties leggen op basis van statistieken.

    mensen die niet bellen hebben meer hersentumoren dan mensen die weinig bellen. Zou dat aan het fysieke bellen liggen of de sociale omstandigheden van deze kluizenaars in dit communicatie tijdperk.

    Welke groep doet zal sociaal actiever zijn en gezonder leven en eten, de niet bellers of de gematigde bellers? Ik weet het niet maar heb wel een vermoeden.

  • http://hrood.home.xs4all.nl/columns/TestimoniumPaupertatis.html Hendrik Rood

    Ik zag dat Lucas Reijnders ook weer mocht opdraven en hij doet exact hetzelfde dat hij begin deze eeuw deed: een aantal onderzoeken aanhalen, zijn zorg uiten en dan het voorzorgsprincipe aanroepen.

    Daar heb ik in 2001 al eens wat over geschreven in een column voor Planet Multimedia. Reijnders’ gedrag is een wetenschapper onwaardig. Hij heeft ruim 10 jaar de tijd gehad om promovendi aan te trekken en de onderzoeken, die hem zorgen baarden te dupliceren.

    Dat heeft die man dus nagelaten. Zijn gedrag en het aanroepen van het voorzorgsprincipe is een politieke pose. Als wetenschapper heeft Reijnders verzaakt.

  • Thomas

    @Leendert
    Post eens een link naar je proefschrift.

    Ik kan niet anders concluderen dan de auteur van dit stuk.

    Sowieso als je mobieltje, of DECT station ‘s nachts niet actief is (je belt er niet mee) zendt deze toch geen electromagnetische golven uit? Dus dat kan dan de oorzaak toch niet zijn?

    @marloes: op welke frequentie gelden deze normen die je noemt? Overigens zijn ze zeer laag, op een bewolkte dag vang je meer dan 1000 keer zo veel straling op.

  • Marc

    Het enkele feit dat iets niet wetenschappelijk is aangetoond, betekent niets zolang het tegenovergestelde ook niet wetenschappelijk is aangetoond. We weten het gewoon niet en dan kan het geen kwaad voorzichtig te zijn.

    Asbest was vroeger ook veilig totdat mensen aan longemfyseem begonnen te sterven.

  • Thomas

    @Marc,

    Typisch zo’n redenatie die gelovigen ook volgen.

    Het enkele feit dat je niet kan aantonen dat er geen onzichtbare krokodil onder je bureau zit, betekent dus ook dat we maar beter voorzichtig kunnen zijn.

    Het is niet wetenschappelijk aangetoond, maar er is wel (heel veel) onderzoek naar gedaan, dus zeer onwaarschijnlijk.

    Tenzij je graag spookverhalen vertelt of graag in angst leeft.

  • David
  • David

    De Nieuwe Reporter vliegt hier uit de bocht. Ik vind het buitengewoon stuitend om deze integere uitzending op zo’n manier weg te zetten. Er is totaal geen sprake van bangmakerij.

    De Zembla-uitzending is gedegen onderzoeksjournalistiek. Onderbouwd door research. Het is de kant van het verhaal die nu eens gehoord moet worden.

    Wetenschappelijke referenties:

    * Enkele publicaties van Prof. Lennart Hardell naar mobiele telefoons en hersentumoren.

    * De in de uitzending vertoonde lijst van 100 studies naar effect van mobieltjes op DNA (metastudie), en de financiering van de studies:
    – Financiering studies (naar onderen scrollen)
    – Metastudie: 101 onderzoeken naar DNA schade door mobiel bellen

    Het ‘natuurkundelestje’ zoals De Nieuwe Reporter dit noemt is een totaal afgezaagd argument. De energie van radiostraling zou niet groot genoeg zijn om DNA-schade te veroorzaken, zoals bij ioniserende straling. Echter bovenstande DNA-studies tonen aan dat er wel degelijk DNA-schade wordt gezien in het lab. Het werkingsmechanisme is alleen indirect. Bijvoorbeeld via vrije radicalen.

    Prof. dr. Lucas Reijnders, emeritus hoogleraar biochemie en milieukunde van de Universiteit van Amsterdam, geeft in een lezing een overzicht van studies naar
    de gezondheidsrisico’s van mobiele straling
    .

    Het boek van Elektrostress en Gezondheid van Prof. Michiel Haas refereert naar honderden wetenschappelijke studies naar dit onderwerp.

  • Marc

    @thomas jij snapt niets van wetenschap. Je bent een fanatiek aanhanger van het consumerisme en het eigen scepsis eerst principe.

  • piet

    Wow,wat een dommigheid van dit artikel. Natuurlijk is het schadelijk, zoals onafhankelijke onderzoeken allang aanwijzen. En de afhankelijke onderzoeken die gefinancierd worden door de industrie zeggen natuurlijk dat het niet schadelijk is. Zou me niet verbazen als de schrijver van dit artikel er ook banden mee heeft.

  • Paul van der Hart

    @piet: zit je aluminiumfolie hoedje wat strak?

  • Paul Bijpost

    Nadine,
    Was ik nog heel even ;-)

    Zembla focust zich vooral op kanker, maar wat is jouw visie op de “vagere” neurologische component?

    Zijn minieme hersenstroompjes te verstoren door de (relatief sterke) elektromagnetische velden van GSM?

    Weten we daar al genoeg van?
    Wat weet jij daar al van als bioloog?

    Groet!
    Paul

  • Thomas

    @marc wat snap ik niet van wetenschap dan? mag ik jouw proefschrift misschien even lezen of wil je misschien je kwalificaties op dit gebied kenbaar maken?

    Waarom denk je dat ik een fan van consumerisme (consumerism) ben?

  • jos

    @Thomas:
    je schreef:
    ‘Sowieso als je mobieltje, of DECT station ‘s nachts niet actief is (je belt er niet mee) zendt deze toch geen electromagnetische golven uit? Dus dat kan dan de oorzaak toch niet zijn?”

    Klopt niet: Een dect-basisstaion zendt 24/7 electromagnetische signalen uit, ook als je de telefoon niet gebruikt. Dit geld ook voor de draadloze router, en helaas ook de meeste babyfoons. je mobieltje maakt in standby stand regelmatig contact met de dichtsbijzijnde zendmast, die t ropuwens ook 24/7 aanstaat.
    misschien had je toch beter naar die uitzending van Zembla moeten kijken in plaats van het te houden bij ‘de auteur van dit stuk’ , want daar werd dat allemaal keurig uitgelegd…

  • Rob

    Lol, piet begint over relaties / inkomsten en Paul B. komt Direct met een rol ‘aluminiumfolie’ aanrennen.

    ;-) ;-)

    De meeste mensen (ook hier) loopt maar over ‘bewijzen!’ ‘bewijzen!’ wel geinig dat er plaatsen zijn waar je niet alleen niet mag bellen, maar ook andere ‘mobile devices’ niet mee mag nemen door o.a. mogelijke invloed van die dingen op de apparatuur / andere objecten aanwezig in de ruimte / op die locaties.

    En was het niet zo dat er meer onderzoeken wel een probleem zagen dan onderzoeken die rapporteerden dat er niets aan de hand was? Als we alleen al daar naar kijken, maarja. Wetenschap is ook gewoon democratie, dus 51% voor (en fout) is wet, of het nou fout is of niet. Daarom: we wachten nog wel 20-40 jaar af en zien dan wel waar we zijn. (dit zal het ook wel gewoon worden)

    Maar realistisch:

    Als ik kijk naar de globale cijfers over kanker, oei! ‘t lijkt dr op dat we aardig wat ziekenhuizen kunnen gaan bijbouwen. (en van die sterfhuizen, waar je komt om dood te gaan) Mogelijk een handig tip voor mensen met invloed en aandelen ;-) ;-)

    Zoals dit soort posts: geweldig:
    http://tech.fortune.cnn.com/tag/world-health-organization/
    Vissen ze daar ook alle mobieltjes uit die niet voor devices zijn die echt door mensen gebruikt worden? Ik gok zo maar even van niet. (want dat is amper bij te houden) Zo ook de Nederlandse 20 miljoen telefoons, dat is vet overdreven, anders zou elke nederlander 1.2 telefoon hebben ofzo. (maw: ook babies) Iets wat natuurlijk niet zo is. Meetstations voor het weer hebben meestal ook een mobiele aansluiting, maar tellen denk ik wel mee in dat lijsje. Maw: het zou nog veel erger kunnen zijn dan Zembla laat vermoeden – of – er is dus echt niks aan de hand. (al moet ik erkennen dat het niet goed zit met die financiering van onderzoeken, dit zien we ook in andere takken van sport en is echt niets nieuws. Dat ontkennen is op z’n minst matig te noemen.) (en het systeem is de VS is echt defect. Werkeloze mensen verdwijnen gewoon na een tijd van de lijsten, omdat mensen de wil niet meer hebben zich aan te melden. Dit is de realiteit (helaas). Dus hoe betrouwbaar zijn cijfers in het algemeen? Ook van overheden. Ik durf te stellen: Eigenlijk helemaal niet. Maarja, ik geloof niets van wat er uit Den Haag komt, anderen hebben natuurlijk het recht dat wel te doen. ESM, ACTA, Ter Apel, etc, etc. Het gaat natuurlijk geweldig ;-) ).

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Boke

    @ Paul Ik durf dit niet met zekerheid te zeggen, omdat ik nooit onderzoeken in deze richting heb gelezen. Maar het magnetisch veld van mobiele telefoons zit, als ik het zo even snel opzoek, tussen de 100 en 200 microTesla. Zie voor een lijstje van het magnetisch veld van andere huishoudelijke apparaten deze pagina van de WHO: http://www.who.int/peh-emf/about/WhatisEMF/en/index3.html

    Het is mogelijk om met een zeer sterk magnetisch veld de stroompjes in je hersenen te verstoren. Bijvoorbeeld met een apparaat / techniek genaamd een TMS; zie http://en.wikipedia.org/wiki/Transcranial_magnetic_stimulation Deze (medische) techniek werkt echter met magnetische velden van 1 Tesla of hoger. Een microTesla is een miljoenste Tesla; het veld dat wordt opgewekt door mobieltjes is dus veel minder sterk dan dat bij TMS. Volgens diezelfde pagina van de WHO die ik net linkte is er volgens het huidige onderzoek geen reden om aan te nemen dat dit invloed heeft of kwaad kan. Zoals ik al zei, ik ben niet bekend met het onderzoek in deze richting, maar ik neem dit dus maar van de WHO aan. (TMS is trouwens, los van dat je er tijdelijk de stroompjes in de hersenen mee kan beïnvloeden, volgens de huidige inzichten ook niet schadelijk. Het wordt juist therapeutisch toegepast.)

  • Paul Bijpost

    Dank Nadine!

    Nou ja, er is dan in ieder geval met EMV íets in die hersenpan te doen. Daar liggen dan wellicht nog wat openingen voor onderzoek…

    @Rob: niet Paul B. Maar Paul van der H kwam met aluminium hoedjes langs, die overigens wel uitstekend (en bewezen) als kooi van Faraday kunnen dienen :-)

  • Eke

    Röntgenstralen worden ook therapeutisch toegepast en we we weten toch dat het ook schadelijk kan zijn.

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Boke

    Ik zal niet op alle verdere reacties hier ingaan, maar om voor de zekerheid toch maar even te reageren op de beschuldiging dat ik waarschijnlijk verbonden ben aan de mobiele telefoonindustrie: ik kan om dit soort beschuldigingen inmiddels eerlijk gezegd alleen nog maar lachen. In het verleden ben ik, afhankelijk van wat ik schreef, beschuldigd van banden met onder meer: de kernlobby, de milieulobby, de medicijnindustrie (ook bekend als Big Pharma), de Amerikaanse overheid en de Bilderberggroep. Ik moet wel heel rijk zijn inmiddels (maar helaas ben ik dat niet ;) ).

    Ik raad ook iedereen aan om vooral even te lezen wat de Wereld Gezondheids Organisatie WHO, wiens rapport de aanleiding zou zijn geweest voor deze uitzending, zelf schrijft over de straling van mobieltjes. Deze factsheet is niet zo lang, en duidelijk erg anders van toon dan de Zembla-reportage: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs193/en/

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Boke

    @Eke Röntgenstraling werkt dan ook ioniserend. De frequentie hiervan ligt nog weer ver boven die van uv-licht (zie ook de discussie ergens hierboven). Radiogolven werken nooit ioniserend.

  • http://www.wetenschap24.nl/nieuws Nadine Boke

    Wie daaraan twijfelt, aan het idee dat radiogolven niet ioniserend werken, twijfelt trouwens aan het foto-elektrisch effect; de natuurkundige wet waarvoor Einstein in 1921 de Nobelprijs ontving. Maar zoals ik ergens al opmerkte, dit is kwantummechanica, en een uitgebreide verhandeling hierover lijkt me wat ver gaan voor op een website over journalistiek.

  • Jeroen

    Je zou sowieso geen mobieltje, DECT-telefoon of Wifi naast je hoofdkussen moeten hebben. Ik bel niet in mijn slaapkamer, ik slaap daar. Welterusten!

  • Leendert

    Op de vraag wat voor meter ik gebruikte, wel dat was een Gigahertz Solutions HF 35C, die meet van 800 MHz tot 2,5 GHz.
    Thomas, wat dat proefschrift betreft waarnaar verwezen wordt dat is niet van mij, dat van mij dateert uit 1968. Dat gaat over atomaire botsingsfysica en heeft niets te maken met dit onderwerp.
    Er wordt vaak het argument gebruikt dat de energie van de EM straling bij niet-thermische belasting (dus weinig energie) niet voldoende is om een biologisch effect te hebben. Als dat waar zou zijn dan zou de PEMF (pulsed electromagnetic field methode) om botbreuken te genezen, die reeds in 1979 door de FDA in de USA is goedgekeurd, niet werken, maar deze methode geeft zelfs genezing bij hopeloze gevallen.
    Energie is niet het belangrijkst, net zomin als gewicht het belangrijkst is om een brug te laten instorten. Een colonne soldaten die in de pas over de brug loopt met een pasfrequentie die klopt bij de trillingsfrequentie van de brug kan deze reeds met relatief gering gewicht laten instorten. Resonante absorptie van EM straling in ons lichaam is ook mogelijk.
    Nog een interessant en schokkend openingsverhaal tot slot:
    http://www.stopumts.nl/doc.php/Verhalen/652

  • Rob

    Excuus Paul Bijpost, correct!

    En zoals anderen opmerken: niet in de slaapkamer is een goed idee. Maarja, tv uit tijdens het eten, niet bellen tijdens het leren, etc, etc. Realiteit is gewoon dat een hele grote berg mensen zo verslaaft zijn als maar kan aan ‘dat ding’, of het nou het bellen, smsen of internetten is.

    Zelfs als het schadelijk is gaan mensen er mee door, die garantie durf ik absoluut zonder blikken of blozen te geven.
    Zie McDonalds: ze bestaan toch ook nog steeds? ;-) Dus eigenlijk maakt het helemaal geen ene malle moer uit of het wel/niet schadelijk is en/of dat de industrie & co. eerlijk is.

    Het is aan de mensen zelf en tja, ons kent ons he.

  • Thomas

    @Leendert,

    Je beweert dat je cum laude gepromoveerd bent in de natuurkunde. Dus ik vroeg naar jouw proefschrift. Titel alleen is ook genoeg.

    @Jos
    Leuk dat je wikipedia hebt gelezen, maar als een DECT station geen actieve verbinding hebt zendt deze alleen een beacon-signaal uit. Dit is een pakketje met een duur van 44 micro seconden (0.000044) elke 10 milliseconde. Dus niet 24/7, maar slechts 1/250e daarvan. Je kan de standaard lezen op

    http://www.acma.gov.au/webwr/radcomm/frequency_planning/radiofrequency_planning_topics/docs/iwg_dpf.pdf

    Zie sectie 3.2. Een gemiddeld zendvermogen van 10 milliwatt. Als je met je ogen knippert verbruik je nog meer.

    En even de context schetsen: waar gaat het nu allemaal om? Hersentumoren. Waar 1 op de 10.000 mensen die sterft aan sterft. Die anders toch binnen 5 jaar aan iets anders zouden zijn gestorven. Vervolgens komt er een zware wetenschappelijke commissie die jarenlang onderzoek doet, geen verhoogd risico vindt, maar toch uit voorzorg mobiele telefonie als “mogelijk kankerverwekkend” kenmerkt omdat men het immers nooit compleet kan uitsluiten. Harstikke braaf van die commissie, dit doen ze natuurlijk ook om alle zorgen serieus te nemen, maar een weldenkend mens kan gerust gaan slapen, ook met DECT basisstation, mobiele telefoon of wekkerradio op zn nachtkastje.

    Alle criticasters van de schrijver hier roken en drinken zeker niet, zijn allemaal vegetarier en leven een voorbeeldig leven als ze hun gezondheid zo serieus nemen.

    Ik lach me een kriek.

  • TFS

    @Thomas

    Daar zeg je zo wat.
    Heeft iemand mijn onzichtbare krokodil ge… eh… voeld?
    Vanochtend zat hij nog onder mijn bureau (hij is onder een bureau uit het ei gekropen, dus hij weet niet beter).
    Dus kijk een beetje uit en probeer er vandaag niet uit te zien als een lekker krokodillenhapje. Een mens kan niet voorzichtig genoeg zijn.

  • Ed

    Precies een jaar geleden plaatste het platform EMV een advies op de website. Het advies is een politieke oproep en stelt voor om “alle redelijkerwijs mogelijke maatregelen te nemen om de blootstelling aan elektromagnetische velden te verlagen.”

    In ons omringende landen nemen ze de berichtgeving serieus en wordt er actie ondernomen. Wat doet het Platform EMV ondertussen? Prof. dr. ir. Erik Lebret “Wij proberen zo neutraal mogelijk de wetenschappelijke feiten op een rij te zetten en de vinger aan de pols te houden.”

    Terwijl het advies op de website anders is: “er wordt geadviseerd de voorkeur te geven aan bedraad internet en het stellen van regels voor het gebruik van mobiele telefoons op scholen.”

    Opvallend hierbij is dat het verbieden van mobiele telefoons en draadloze toepassingen op scholen uit een eerdere versie is verwijderd.

    Ik denk dat het een goed idee is om gewoon het advies op te volgen om “alle redelijkerwijs mogelijke maatregelen te nemen om de blootstelling aan elektromagnetische velden te verlagen.”

    Heel gemakkelijk. Gebruik een ‘oortje’, bel handsfree of met de vaste telefoon, leg ‘m niet op je nachtkastje, stop ‘m niet in je broekzak of borstzak.

    http://www.kennisplatform.nl/actueel/11-06-07/Eerste_indruk_Raad_van_Europa_adviseert_om_blootstelling_aan_EMV_te_verlagen.aspx

  • Leendert

    Thomas vroeg naar de titel van mijn proefschrift. Die titel is:
    Inelastic and elastic scattering of electrons by atoms.
    (Utrecht. 15 mei 1968).
    Tot slot wat mij betreft nog één punt. Als argument dat EM straling van mobieltjes, zendmasten en WiFi niet schadelijk zou zijn wordt regelmatig aangevoerd dat mensen die aan die straling blootgesteld worden, niet kunnen aangeven of de stralingsbron aan of uit is en dat ze aan niet kunnen aangeven waar de straling vandaan komt. Degenen die hierin geloven kunnen rustig een dag in de Röntgenstraling gaan zitten of boven het bassin van een kernreactor gaan hangen. Ze voelen daar niet ook niets van. Succes met de verdere discussie.

  • Matthijs

    @Ed

    Prima, zullen we beginnen met de grootste bron van elektromagnetische straling uit te sluiten? Schilder je ramen zwart en koop een boerka voor als je overdag naar buiten moet. De 600-1000 W/m2 die het oppervlak in nederland bereikt vanaf de zon is vele ordes van grootte meer dan de paar mW/m2 van je router/dect toestel/mobiel

  • Matthijs

    @Leendert

    Dat argument dat je de straling niet voelt wordt gebruikt tegen mensen die juist claimen het wel te kunnen voelen. Maar het blijkt dat ze zichzelf voor de gek houden, en zich daardoor (al dan niet bewust) gaan aanstellen als ze denken blootgesteld te zijn aan elektromagnetische straling. Vaak hebben deze mensen overigens geen probleem met zonlicht, wat vele malen schadelijker is.

    Je vergelijking met Röntgenstraling is een straw man, het gaat hier duidelijk over niet-ioniserende straling. Maar ik ben het eens dat je daar in eerste instantie niets van merkt, maar dat er later wel een duidelijk effect blijkt te zijn. Iets wat we bij niet-ioniserende straling niet vinden.

  • Leendert

    Matthijs, de mensen die daar ziek of doodziek van worden of hypersensitief zijn zijn het niet met je eens.De Stichting EHS heeft ongeveer 300 donateurs

  • Som3on3

    Kheb nog wel wat vragen en hoe ik erover denk…

    Why the fuck staan er in Nederland zoveel masten dan tegenover andere landen?

    Why the fuck verbieden andere landen de mobieltjes voor kleine kinderen en passen hun regels aan, behalve Nederland?

    Why the fuck zeggen onderzoekers die gefundeerd zijn door onze belasting/overheid geld en kregen natuurlijk veel betaald om te zeggen dat er geen negatieve gevolgen zijn?

    Why the fuck is de vrouw (dat het programma zegt) niet hier in Nederland toegelaten?

    En zo heb ik er nog wel wat, maar laten we hier maar mee beginnen.

  • Bob Dekkers, arts Algemene GezondheidsZorg

    Een goed onderbouwd filerend commentaar op Zembla uitzending. Hoe vul ik een TV-programma? Ingredienten: vlot bij elkaar grabbelen, tendentieus, gebrek aan afweging van “hoor en wederhoor”.
    Elke techniek heeft haar bijwerkingen. Voorafgaande aan de introduktie van een nieuwe techniek kan nooit volledige bijwerkingloosheid bewezen worden. Gewoon beginnen. Nuchter bijven volgen, registreren, verbanden bewijzen, conclusies trekken. Kleine effecten op de gezondheid van grote groepen mensen over langere tijd kunnen aantoonbaar zijn. Epidemiologie avant la lettre!
    En dan die beelden van al die mensen lopend, fietsend, autorijdend, al bellend, I-poddend en paddend, MP-3-end! En dan Pats! Boem! Au! ergens tegenaan. De aandacht vernauwd tot het speeltje. Veel gevaarlijker dan “straling”. Zo vermocht ik als gemeentelijk lijkschouwer binnen een jaar 2 jongelieden schouwen, die, zelfstandig deelnemend aan het verkeer, overleden waren bij een verkeersongeval. Hun hoofden waren via oordopjes aangesloten op hun electronisch speeltje. Een vermijdbare en fatale stommiteit, waar niemand vrolijk van wordt.

  • Ellen

    De paniekzaaierij op Internet over dit soort zaken is vreselijk. De ergste zijn lieden die in alles geloven dat niet “geaccepteerde wetenschap”is (wat dat dan moge betekenen).

    Ik heb ooit een discussie met zo’n typje gehad, genaamd healthranger7.

    Die begon in emails de realiteit met “the Matrix”te vergelijken en te stellen dat er een donker genootschap was die dit toeliet om ons slecht te laten voelen (jawel).

    Toen ik hem daar openlijk op aansprak werden mijn reacties gewist met de uitleg dat hij bang was dat mensen hem niet meer serieus zouden nemen.

    http://www.youtube.com/watch?v=VgEj9RQg3IU

  • http://breinbaas.nl Rob vP

    Ik zou dan toch eens graag meer willen weten over het voor mij overtuigende deel van de uitzending waarin de door de industrie gefinancieerde onderzoeken tegen de onafhankelijke onderzoeken zijn uitgezet. Het is wel degelijk zo dat onderzoeksinstituten zich kunnen laten leiden door wensen vanuit de opdrachtgever. Als dat deel van de uitzending ontkracht kan worden zal ik wat meer twijfel hebben over hoe `slecht’ de uitzending nu echt was.

    Ik vind je vergelijking met de ontwikkeling van de trein ook niet echt relevant aangezien we in onze tijd aanzienlijk beter in staat zijn om echte effecten te meten tegenover de `dark ages’ waarin de mensen leefden ten tijde van de eerste treinen.

    Daarnaast draag je aan dat Michiel Haas niet kundig genoeg / bevooroordeeld zou zijn om een oordeel te vellen. Dat is ook een vrij eenzijdig oordeel want Lucas Reijnders komt met vergelijkbare stellingen en die heeft volgens jouw redenering obv kennis wel recht op spreken. Hoe weerleg je zijn meningen dan? En hoe kunnen wij weten dat Elmar Veerman voldoende kundig is om de gedane uitspraken te weerleggen? Omdat hij biologie heeft gestudeerd? Biologie is een breed vak.. civiele techniek ook.

    De enige zinvolle manier om deze discussie zinnig te voeren is met de wetenschappelijke studies in de hand waarbij je ze naar waarde kunt schatten ook op basis van de financierders alleen zullen we dat, vrees ik, nooit voor elkaar krijgen.

    Tot die tijd lijkt het me goed om mogelijke gevaren als reëel te zien en ze niet te negeren.

  • Yochem

    Ik weet niet met zekerheid te zeggen wat waar is en wat niet waar is, maar ik ben er wel van overtuigd, dat we voortaan in een BV Nederland wonen en dat geld verdienen en hoogzakelijk kwaad aan het worden is.
    Er is Miljarden aan inkomsten verkocht voor frequenties, zonder dat het de tijd heeft gehad om te onderzoeken of deze straling op langere tijd kwaad kan.
    Het kan nooit kwaad om voorzichtig om te gaan met je mobiele telefoon. De politieke leiders zitten er voor een korte periode en in die tijd kloppen ze graag op hun borst en als het over 20 jaar problemen geeft zullen ze zeggen:”Als we de wetenschap van nu hebben, had ik het toen anders gedaan…”

    Ik wens iedereen veel wijsheid en gezondheid…

  • Dirk

    Interessant artikel Nadine, dankjewel. Zoals gebruikelijk lopen in je verhaal en in de reacties vorm, inhoud en eigen mening door elkaar. Dat zijn drie lijnen die altijd in rap tempo een kluwen vormen die de meeste mensen niet meer kunnen ontwarren, waardoor verbale krachten worden ingezet. Laat ik toch alsnog een poging doen:
    1. Vorm – De journalistieke vorm van de Zembla-uitzending is objectief tendentieus en dus als slechte journalistiek te duiden.
    2. Inhoud/feiten – Er zijn vrij veel wetenschappelijke onderzoeken die de kans op negatieve gezondheidseffecten niet reëel achten. Er zijn ook vrij veel wetenschappelijke onderzoeken die die kans wél reëel achten.
    3. Mening – Gezien 2 kies ík ervoor om mezelf en m’n kinderen niet onnodig bloot te stellen aan dit soort apparaten. Kost mij ook niets, dus liever dan maar ‘t zekere voor ‘t onzekere. Maar dat is mijn mening, andere mensen maken andere afwegingen, prima. Wat ik wél sneu vindt aan je stuk is dat je tussen de regels door en later tamelijk duidelijk in je trein-vergelijking een standpunt kiest. Daardoor glijdt de kwaliteit van het fileren van de journalistieke kwaliteit van de uitzending een stuk weg. Daardoor ook worden reageerders die “voor” of “tegen” straling aangemoedigd om hun verbale krachten in te zetten om toch maar de wereld (?) van hún gelijk blijk te geven met – in de schaduw van genoemde wetenschappelijke onderzoeken – gefröbel over hoeveelheden watts, herz en ander “aanvullend bewijzers” van het type Thomas.

  • http://www.youtube.com/arjunus Arjen Witzel (EHS slachtoffer)

    Voor 1998: Had een goede vaste baan en werkte met veel plezier. Zou daar de 65 makkelijk mee hebben kunnenhalen.

    1998/2006:
    3,6,9,12 Antennes 3 meter van mijn bed op de negende verdieping Euratomplein.
    GSM900,GSM1800 en UMTS2150. Deze staan Nonstop aan.
    Direct ziek ervan worden zonder te begrijpen waar het van komt. Artsen kunnen mij
    niet zeggen wat ik mankeer, laat staan er wat aan doen.
    2004:
    Er achter gekomen door medebewoners per ongeluk gesproken te hebben.
    Het antenne woud maakt mij doodziek. Alle puzzelstukken vallen in elkaar.
    2004/2006:
    Antenne eigenaren zijn op de hoogte van deze problemen en hebben voorzorgmaatregelen
    getroffen. Antennes kunnen wegens gezondheid niet worden verwijderd CQ contracten gestopt. Uit pure wanhoop mijn woning voorzien van kooi van Faraday.
    Van 100% radiogolven teruggebracht naar 10%. Blijvend ziek. Beter worden zit er niet in.
    Zonder bescherming:Nonstop 1600 uW/m2 – Met bescherming 100uW/m2
    2006:
    Gevlucht uit deze woning. Antennes gaan er pas in 2015 af. Kan daar niet op wachten.
    Gevoel alsof je dood aan het gaan bent. Lichamelijk 45jaar een wrak.
    Tot niets in staat. Twee werkgevers door deze omstandigheden 2000/2006 kwijt geraakt.
    2007:
    Andere woning zonder antennes op het dak. Deze komen er ook nooit.
    Stabiel ziek. Extreme gezondheidsklachten zijn wel verdwenen.
    Bloed reageert extreem op constante pulserende radiogolven. EHS
    Nieuwe woning ook verbouwd tot kooi van Faraday.
    Radiogolven in deze woning afkomstig van apparatuur buren en antennes buiten.
    1000uW/m2 op balkon buiten, in woning 100/300 uW/m2
    Na saneren woning slaapkamer 0,4uW/m2, woonkamer 0,7uW/m2.
    Elektrische installatie omgebouwd, 24uurs luchtkwaliteit verbetering.
    Verbetering gezondheid is gaande, maar gaat tergend langzaam.
    2008:
    Voor aantal uren per dag weer aan het werk. Vermijden van gepulste radiogolven is noodzakelijk. Beschermende kleding dragen buiten de woning MOET.
    Heel veel slapen. Alsof het lichaam dat heeft in te halen.
    2010/2011:
    Bij werkgever voor aantal uren per dag weer aan het werk.
    Het leven bestaat uit werken, eten, slapen. Privé dingen onmogelijk wegens energie gebrek.
    2012:
    Full time aan het werk. Privé dingen doen kan, maar beperkt wegens energie gebrek.
    Voel dat het langzaam beter is geworden.
    Dank zei: Niet luisteren naar adviezen van artsen. Psychiater was ook niet bereid te onderzoeken of de gezondheidsproblemen werkelijk aanwezig zijn of tussen de oren zit.
    DSM IV 100 Artsen en specialisten slaan de lat hierbij totaal mis.
    Hebben geen idee waar over het gaat. Overheid houd hem weg van juiste informatie.
    Men zal er zelf achter moeten komen. Deze situatie zal veel slachtoffers maken.
    Ballans gevonden om in ieder geval mijn leven voort te zetten.
    Het wachten is nu op de bewustwording van niets vermoedende mede slachtoffers.
    Wat de tij zal keren.

  • Mick

    @ Arjan Witzel: het dunkt mij dat het wijten van uw aandoening aan deze toevallige omstandigheden, eventuele echte, onderliggende of meespelende factoren in de schaduw werpt en bevordering van uw gezondheid bemoeilijkt, evenals het psychologische (‘placebo’) effect dat u dwingt in deze mindset te blijven die ongetwijfeld minstens een mede-rol speelt: Uw machteloosheid een potentiele oorzaak van het probleem te verhelpen en het gevoel niet erkend te worden hebben ook invloed op het gevoel een ‘wrak’ te worden. Ik weet zeker dat wanneer U goed verder kijkt en de radiomast laat zitten, U ook een deel van het probleem oplost. Dat wil niet zeggen dat verhuizen geen goede optie is, gezien het U sterk aan het hart lijkt te liggen en daarom zelfs als het maar voor een klein deel ‘tussen de oren zit’ is dit net zo goed een reeel probleem.

    Over het artikel: Ik stoor mij ook mateloos aan inaccurate berichtgeving over wetenschap in de media, en het verspreiden van onzin danwel fundamentele inzichten die aanhoudend verkeerd geinterpreteerd worden door presentator danwel publiek.
    Echter, wie heeft jullie verteld dat electromagnetische straling niet ioniserend is? Dan zouden wij dat helemaal niet kunnen zien… Het punt is juist dat verschillende frequenties met andere ‘stoffen’ resoneren/interacteren/ioniseren: een signature frequentie met precies de goede hoeveelheid energie die nodig is een electron uit zijn baan te halen. Niet dat het zin heeft dat in zo’n documentaire uit de doeken te doen, maar als iemand daar naar wil kijken lijkt me dat wel degelijk nuttig, en de zogenoemde ‘bangmakerij’ stemt voort uit het extrapoleren van grootse effecten zonder concrete aanleiding: een begin zou een statistisch onderzoek zijn en daar zijn tot nu toe geen zulkse conclusies uit gekomen. Mensen aanraden hun telefoon niet dichtbij te gebruiken is naar mijn beste inzicht maar een minimale vermindering in blootstelling aan het plethora van bronnen in onze moderne maatschappij.

    Bovendien zijn potentiele effecten niet per definitie negatief: de grootste stralingsbron is immer nog de zon, en gevaarlijk als deze kan zijn kan een mens ook niet zonder: niemand denkt er over deze te blokkeren, sommige risico’s moeten gewoon gedragen worden. Wellicht kan voor de liefhebber een anti-stralings-creme gevonden worden die specifieke frequenties filtert waar meer (of minder) gefundeerde angsten voor leven. :>

    Voor degenen die zich nu bevestigd voelen in hun angst: Dat is niet gerechtvaardigd in mijn mening, maar laat het hoe dan ook niet uw leven beheersen; u zult alsnog gelukkiger zijn er het beste van te maken met of zonder onoverkomelijke straling. Zelfs wanneer er een statistisch significant effect zou zijn, is het waarschijnlijk efficienter te investeren in kankeronderzoek dan in het tegenhouden van mobiele telefonie (daar zijn mensen namelijk veel verslaafder aan dan bijvoorbeeld roken). Ik bedoel, in termen van welvaart en gezondheid voor iedereen inclusief U zelf.

    Ik hoop dat iemand hier mee verder geholpen wordt, en ik niet alleen alles ingewikkelder maak. Ik weet dat mijn schrijven antagonistisch en onconventioneel overkomt, maar ik wil graag een realistisch wereldbeeld nastreven voor hen die dat constructief kunnen en willen confronteren. Reacties en kritiek zijn erg welkom.

  • Jan

    Hallo Nadine,

    Ik wil je graag bedanken voor een scherp onderzoek en oprechte kritiek op het programma Zembla. Ik ben met u eens dat bangmakerij niet gewenst is en dat een dergelijk programma eigenlijk goed onderbouwd zou moeten zijn.

    Aangenomen dat u uw onderzoek wel grondig en deskundig gedaan heeft valt mij wel op dat het punt van discussie zich vooral richt op eenzijdige informatie verstrekking vanuit een consumenten programma en verkeerde keuzes van de redactie.

    Wat echter niet goed naar voren komt in uw verhaal (dat wel degelijk belangrijke punten benoemd) is dat er nog nooit bewezen is dat straling van mobieltjes ongevaarlijk is. Ik verwijs u hierbij naar een consumenten programma uit Canada hebben gevraagd om onderzoek te doen voor hun verslag geving.

    Zelf ben ik elektrasensitief en heb ik daarvoor verschillende maatregelen moeten nemen om mijn leven in de randstad enigszins verdraagbaar te maken. Ik kan u uit eigen ervaring zeggen dat de fysieke gevolgen van straling voor mij erg lastig zijn. Ik verlies concentratie en wordt misselijk bij langdurige blootstelling. Ik overweeg nog steeds te verhuizen maar heb ook mijn vrienden en familie in de omgeving hier. De invloed is op veel plaatsen dusdanig sterk dat ik daar nooit meer wil verblijven en het is toch op zijn minst treurig dat er vanuit de overheid niet eens voorzorg maatregelen genomen worden. Wetenschappelijk is ook de stralingsbelasting van het lichaam te meten door wangslijm te testen.

    Uw kritiek is dus terecht met betrekking tot de diepgang van vooronderzoek en titels van sprekers in Zembla, maar uw verhaal laat wel een duidelijk weerstand blijken tegen mogelijke gevaren en dat is wel weer jammer.

    Gelukkig zijn er wel effectieve middelen tegen…..

  • Tom

    Beste Nadine,

    Bedankt dat je je bevindingen met ons wilt delen, al vind ik het jammer dat de nadelige effecten van straling nu ondergesneeuwd lijken te raken door je te richten op de manier waarop journalistiek wordt bedreven.
    Het klopt dat Zembla hier en daar tendentieuze journalistiek bedrijft maar dat neemt niet weg dat ze een punt hebben met dit onderwerp wat aangehaald wordt.

    Voor mij is de uitzending het bewijs van het zoeken, sinds 1999, naar een optimale manier om met m’n mobiel om te gaan. Het eerste jaar dat ik mijn mobiel had gebruikte ik ‘m niet veel maar had ‘m altijd in mijn broekzak. Ik bemerkte vanaf 2000 steeds vaker dat mijn testikels pijn deden. Toen ik in dat jaar enige tijd zonder mobiele telefoon rondliep had ik er geen last meer van. Vanaf het moment dat ik in 2001 weer een mobiele telefoon aanschafte en m’n broekzak weer gevuld was begonnen de klachten weer opnieuw. Ik was toen 22 jaar.

    Vaker tegen mijn ouders gezegd dat ik het gevoel kreeg dat mijn testikels pijn deden door mijn mobiel en ik vroeg me af of anderen dat ook hadden. Vrienden van mij bleken het gevoel te herkennen en vanaf dat moment besefte ik mij dat het beter was om de telefoon niet altijd meer in mijn broekzak te houden. Op een gegeven moment ben ik ertoe overgegaan om mijn telefoon in m’n kontzak mee te nemen, sinds die tijd geen last meer op die hoogte.

    Ook merkte ik vanaf het begin dat ik belde, en zeker toen ik steeds vaker ging bellen, dat ik misselijk / duizelig werd en hoofdpijn kreeg als ik lang had getelefoneerd. Sinds een paar jaar bel ik nu met oortjes zodat mijn telefoon niet meer continue aan m’n oor heb.

    Ik merk dat het niet goed is, voor mij blijft het een kwestie van tijd totdat onderzoek definitief uitwijst dat de manier waarop wij er mee omgaan niet goed is en niet werkt.

    Gr. Tom

  • Saskia

    Jesus wat een dom artikel is dit. Jij eet zeker ook light producten met veel aspartaam erin, want het is niet bewezen dat het slecht is. Ooit bezig gehouden met het feit dat onderzoek geld kost en geld hieraan uitgeven niet rendabel is voor de producent, nog voor andere partijen?

    He kijk eens aan, zoek eens even op http://www.wlanshop.nl/ naar de draadloze “Airlive Airmax2″ (is een huis tuin en keuken access point), potverdorie, dat ding zit op 2.4 GHz!!! Goh, je verhaal klopt toch niet helemaal meneer de artikel schrijver.

    Even ingaan op jouw “natuurkunde lesje”: De subgroep “microgolven” zitten tussen de 1 GHz en de 100 GHh; radiogolven worden dus al vanaf 1GHz microgolven genoemd. EN HIER VALT DUS OOK MOBIELE TELEFONIE IN.

    Bluetooth maakt gebruik van de 2.4 GHz-band. 802.11b, 802.11g en 802.11n maken ook gebruik van de 2.4 GHz band waarbij de laatste ook gebruik maakt van 5 GHz. Jaja…

    Nou, dan de magnetron: die zit op 2,45 GHz….

    Ik weet niet hoe heftig jouw zaklampen zijn, maar als ik jou was zou ik wifi en GSM masten NIET met je zaklamp vergelijken…

    Sjongejonge, als je nog eens een keer een artikeltje wilt schrijven…..

  • arno

    Dit is een perfect artikel voor mensen die niet de waarheid willen zien.

    Ik gebruik zelf ook een iphone, en het is mooie technologie.

    Maar ik krijg een dove hand als ik hem gebruik, en ik krijg oorsuizen als ik in de buurt van een draadloze router zit.

    Ook slaap ik niet als mijn iphone aanstaat, en ik word er onrustig van.

    Ook ken ik zakenmensen die veel hebben gebeld de afgelopen 10 jaar, die nu constant hoofdpijnen hebben. en waaronder 1 persoon die een hersentummer heeft aan de kant van het hoofd waar hij altijd belde.

    En het is wel 2,4ghz straling, wat het zelfde is als een magnetron.

    Ga maar lekker met je hoofd voor de magnetron zitten met het deurtje los, kan toch geen kwaad joh..

    Groeten.

  • maarten

    Misschien moet je de vergelijking eens trekken met temperatuur: alle dieren op aarde overleven maar met een klein bereik in temperatuur, bijv. -10 – 40 graden. De evolutie is daar op ingesteld, evenzo geld dat voor e-straling. Nu gaan we kunstmatig die straling verhogen en reken maar dat zoiets effect heeft.

    Misschien een wat beter uitleg (met onderzoeksreferentie vind je in: ”
    Gezondheidseffecten van blootstelling aan radiofrequente
    electromagnetische straling”

  • Allard

    Ach ja, Zembla….
    Recent nog onderuitgehaald door Argos in hun uitzending over Zembla’s uitzending over taakstraffen. Zembla hield informatie achter of verdraaide zaken. Kees Driehuis was duidelijk boos en van slag dat Argos hem uberhaupt vragen durfde te stellen.

    Bovenstaand artikel geeft wederom aan hoe Zembla te werk gaat. Helaas gaan er teveel mensen in op het onderwerp en niet op de wijze waarop Zembla uitzendingen maakt.

    Helaas is Zembla al jaren zo bezig. Zie ook http://www.zemblabla.nl.

    In Engeland sta je tenminste op straat na herhaalde blunders (Newsnight), in Nederland kan je jaren lang blunderen….en vervolgens Buitenhof presentator worden.

  • http://keuringsdienstvanwaarde.kro.nl/ van Groeten

    Ach en hoogst waarschijnlijk komen we er met zn allen achter dat de merkwaardig tendentieus geschreven anti-straling artikelen op de ‘ nieuwe’ reporter net zo betrouwbaar waren als de uitzending die ze bekritiseren, hoe onafhankelijk is onafhankelijk.

  • Judy

    Gebruik een telefoon met een zo laag mogelijke SAR-waarde
    Bij de aanschaf van een nieuwe telefoon kan er een worden uitgekozen die een lage SAR waarde heeft. De SAR waarde kan veelal worden opgevraagd op de website van de fabrikant en staat voor de hoeveelheid energie die wordt opgenomen in het hoofd. Doordat fabrikanten gewoonlijk een chip inbouwen met een standaard maximaal zendvermogen staat de SAR waarde indirect voor de efficiëntie waarmee de mobiele telefoon het zendvermogen weet in te zetten voor de communicatie. Immers bij een lage SAR waarde wordt minder zendvermogen afgevangen door het hoofd en zal de telefoon bij een bepaalde bereikbaarheid minder vermogen hoeven in te zetten voor het onderhouden van een telefoonverbinding.
    http://www.kennisplatform.nl/Onderwerpen/Mobieletelefoonsenzendmasten/omgaan-met-mobiele-telefoon.aspx

    Database met SAR-waarde
    http://www.sardatabase.com/samsung/

    Zou ZEMBLA toch gelijk hebben?

    Het is veel erger dan men denkt en waarom hebben zo veel mensen gezondheidsklachten, als je beetje door vraagt?
    Tegenwoordig gaat iedereen dood aan kanker of zelfmoord/euthanasie , tenminste dat zijn mijn begrafenissen van tegenwoordig.

  • http://kr8.nl Micha Kuiper

    De fabel dat niet-ioniserende straling ONgevaarlijk is, is al meer dan 10 jaar achterhaald. Jammer dat de nieuwe reporter zich baseert op mythe’s uit de 20e eeuw en de industrie na-papegaait. Foei !

    http://www.stopumts.nl/doc.php/Juridische%20Informatie/7283/zwitserland_usa__patent_swisscom_om__electrosmog__te_verminderen

  • kees

    Beste allemaal

    Dat mensen wel degelijk last kunnen krijgen bewijs ikzelf, ben doodziek en uitgeput verhuist van een flat naar een polderwoning, de rechtszaken tegen de woningbouw won ik, de rechter was van mening dat mijn klachten echt waren, ik had ook brief van huisarts en een allergoloog, uitslag electro sensitiviteit, ik ben een zend amateur doe dit al enkele jaren niet meer omdat ik er steeds akelig van werd, trouwens in mijn heel oude handboek uit 1968 staat wel degelijk heftige waarschuwingen voor microgolven.

    Ik woon nu hier 6 jaar, ik knapte erg op, heerlijk slapen rust, tot een jaar terug, de buurman zetten een lange afstands wifi zender op dak, daar komt maar liefst 6.5 watt uit en een bereik van meer dan 15 km, in beginsel geen probleem, ik kreeg pas last na een 2 maanden, inmiddels weer doodziek, niet slapen, stress, (alsof ik een pot koffie op heb) hartkloppingen, zeer sterke spierspanningen, erge onrust, woon dus weer niet lekker, en het ergste is de woningbouw in kwestie heeft gewoon vergunning gegeven, ik slaap nu 3 meter van de antenne af hun kind van 2 jaar 2 meter er vandaan in het volle veld, ding stoort op mijn meetapparatuur en het filmkastje, komt dwars door de versterker heen dus ik luister muziek met ratel erdoor, en niets niemand kan er iets aan doen, ook niet de gemeente waalwijk, de buur in kwestie doet ook niets want die willen me toch al weg hebben en hopen dat te bereiken met de antenne.

    DUS AL DIE MENSEN HIER DIE ZEGGEN DAT HET NIET KAN VERVELEN AAN JE LIJF, HET IS WEL DEGELIJK ZO EN KINDEREN MOETEN ERVAN GEVRIJWAARD WORDEN.

    VRG iJPELAAR

  • kees

    Nog even.

    De zender zelf is niet zozeer de problematiek alleen, de meeste en gevaarlijkste zijn de pulsen en het zeer brede modulatie gebied, G4 is nog veel extremer, die zenders moete 4 keer zwaarder zenden voor hetzelfde bereik, dit omdat die zeer breedbanding moeten zijn, en er moeten er veel meer van komen.

    Waarom? tja kijk naar google en Facebook, Facebook neemt even bedrijf over voor vele miljarden, Facebook een simpel internet bedrijf vrdiend nog meer dan de grootste multinational op medisch na dan.

    Ja er zijn vele belangen, zo groot zelfs dat die paar mensen die dood gaan aan kanker en zo er niet toe doen, dat is het kapitalisme van tegenwoordig.

    je kan eenvoudig elk huis uitrusten met een 0.5 mwatt zender, zo weinig vermogen dat het totaal onschudlig is, zo kan je mobiel bellen zonder schade, als je langs de huizen loopt spring ie steeds over op de volgende zender in de opeenvolgende huizen, in buitengebied dan een zendpaal, of in lantaarnpalen 0.5 mwatt zenders kan ook, elke volgende paal weer een, op deze manier zal de stralingsdichtheid zo laag worden dat geen mens of dier er meer last van heeft.

    Ook wil ik even kwijt dat sinds de wifi bij debuur op zijn dak staat er geen enkele vogel meer op mijn dak zit of schoorsteen, ze blijven allemaal uit de buurt ook de koekoek, vroeger zat ie dikwijls op het dakraam mij wakker te maken, ik slaap op zolder namelijk, dit viel me al langer op en als dieren dit mijden dan is het ook niet goed voor ons.

    vrg kees

  • Janine van der Sluis

    Eens met bovenstaande reactie.

    Heeft de nieuwe reporter ook wat geld toegeschoven gekregen van mobiele telefoonbedrijven om berichtgeving in Zembla weer teniet te doen?? Wat er in zemblauitzending over mobiele telefoons word beweerd is heel legitiem en zinvol. Commerciële belangen zijn zo groot dat alles in gang word gezet om terechte bezorgdheid in de kiem te smoren. De nieuwe reporter werkt daar kennelijk aan mee. Hoeveel geld is hiermee gepaard gegaan?

  • dik

    Niet alles op internet is waar zeg je…. Je eigen artikel past er ook mooi tussen. De frequentie van een magnetron is….2,45Ghz. Die van Wifi….2,45Ghz en 5Ghz. In andere woorden, het vermogen is lager maar je zit wel letterlijk met een mini magnetron om je heen met wifi. Ook de gsm netwerken gaan telkens hoger met hun frequenties. Ze hebben dan wel niet exact dezelfde frequentie als een magnetron maar zitten wel in het zelfde “magnetron”frequentie bereik! Deense studenten hebben een proef gedaan met tuinkers. 1 bakje bij de router en 1 bakje stralingsvrij. Resultaat: Bakje op de router na 12 dagen DOOD en bakje stralingsvrij na 12 dagen groen grasveld. Dat studenten van de middelbare school op zon eenvoudige manier konden aantonen dat hoogfrequent straling ongezond is liet heel wat wetenschappers verlegen achter. Ga jij maar lekker met je gsm en wifi router onder je hoofdkussen slapen. Ik durf er gif op in te nemen dat je dat niet lang vol houdt. Je zult wat meer onderzoek moeten doen want je artikel is gebakken lucht. Beetje Zembla afzeiken terwijl je zelf niet eens weet op welke frequentie een magnetron werkt.

  • Pingback: Buitenlandse 'doctors' mengen zich in Nederlandse stralingsdiscussie - Kloptdatwel?

  • Pingback: Michiel Haas over het 30-puntenplan tegen elektrosensitiviteit - Kloptdatwel?