vliegenthart u kletst uit uw nek

Betere informatie over politiek en media? Dan heb je ander onderzoek nodig

In het slotdebat van de verkiezingscampagne mocht een burger een vraag stellen. Een mevrouw vroeg de politici één belofte te noemen die ze echt niet zouden breken. Na hun antwoorden werden de lijsttrekkers bekritiseerd dat ze geen antwoord hadden gegeven. Niemand had zoals gevraagd één onderwerp genoemd. Na het debat lieten Frits Bolkestein en Wouter Bos bij Nieuwsuur hun licht erover schijnen. Zij bekritiseerden deze scene: wat is dit voor parlementaire journalistiek, waarin het sluiten van compromissen impliciet gelijk wordt gesteld aan beloftes breken?

Is dit nou een typisch voorbeeld van mediamacht, waar Rens Vliegenthart in zijn boek ‘U kletst uit uw nek’ over spreekt? Hij vat in dat boek onderzoek op het gebied van politieke communicatie op een toegankelijke manier samen. Volgens Frits Bloemendaal is de conclusie dat de media de politiek in hun greep hebben. Media bepalen de politieke agenda en het beeld wat burgers van politiek hebben. Ze maken burgers cynisch en rapporteren te veel over conflicten en peilingen. Politici moeten zich aan de media aanpassen. Vliegenthart vindt Bloemendaals conclusie te gechargeerd omdat het allemaal heel genuanceerd ligt.

Kritiek op de media? 

Het is gemakkelijk het boek van Vliegenthart te plaatsen in een lange reeks boeken waarin de journalistiek wordt bekritiseerd. Vliegenthart schreef een toegankelijke, Nederlandse versie. Als hij stelt dat hij de media niet de schuld geeft, is dat feitelijk juist, maar het blijft moeilijk zijn verhalen over verslaggeving over peilingen, conflicten en communicatiestrategieën niet op te vatten als kritiek op de journalistiek. Alle boeken over politieke journalistiek bevatten de boodschap dat de inhoud te weinig aan bod komt en te veel invloed heeft op de politiek. Vliegenthart is geen uitzondering.

Is het erg dat al deze boeken deze analyse maken? Nee, want die analyse is grotendeels juist. Het is moeilijk Vliegenthart te verwijten dat de uitkomst van veel onderzoek is dat de journalistiek zich erg weinig aan de inhoud gelegen laat liggen. Maar andersom geldt ook: al stelt Vliegenthart nergens dat de journalistiek schuldig is aan het cynisme van burgers, in zijn boek is de journalistiek een grotere boosdoener dan de politiek zelf. De politiek komt namelijk nauwelijks aan bod.

Machtig in Den Haag 

Is de politiek of de journalistiek nou het meest machtig in Den Haag? Deze vraag is met het boek van Vliegenthart niet te beantwoorden, omdat dat op basis van het besproken onderzoek niet kan. Het onderzoek komt uit slechts een discipline: communicatiewetenschap. Politicologisch is het nauwelijks te noemen. Zo is er nauwelijks oog voor het begrip macht. Ook methodologisch is dit onderzoek eenzijdig: het gaat vooral om kwantitatieve inhoudsanalyses, enquêtes en experimenten.

 Ander onderzoek nodig

Voor een antwoord op de vraag wie de meeste macht heeft – politiek of media – is inhoudelijk en methodologisch diverser onderzoek nodig. Je moet dan – zoals Bloemendaal suggereert – ook kijken naar hoe ministeries hun communicatie organiseren en hoe Kamerleden in de media proberen te komen. Wat zijn hun intenties, welke acties voeren ze uit en wat bereiken ze ermee? In hoeverre zijn politici in staat de berichtgeving te beïnvloeden? Of kunnen ze dat in de dagelijkse omgang met journalisten juist niet? Hoe zien die dagelijkse interacties eruit en hoe beïnvloedt dat de berichtgeving?

Hoe kunnen we verklaren dat er zoveel vragen over politiek en media onbeantwoord blijven? Het antwoord is: vernieuwend onderzoek naar politiek en media is moeilijker publiceerbaar dan enquêtes, je kunt deze studies niet baseren op databestanden van anderen, ze zijn daarom niet efficiënt uit te voeren en dus haal je er minder wetenschappelijke artikelen en beurzen mee binnen. Zolang de wetenschap op deze manier werkt, zullen er nooit betere antwoorden komen op vragen over politiek en media dan Vliegenthart ons nu al geeft.

Rens Vliegenthart (2012): U kletst uit uw nek. Prometheus. ISBN: 9789035137592. 160 pagina’s. € 15,00.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>