Een journalist pleegt stemfraude. Mag dat?

Een politieke verkiezingsstunt; dat kun je aan de quasibrutale mannen met hun roze plopkap wel overlaten. Afgelopen woensdag wist PowNews-reporter Danny Ghosen gehuld in een boerka en met het paspoort van een vrouw een stem uit te brengen.

Grote gevolgen had het niet. De dames van het stembureau legden het stembiljet waarvan ze dachten dat het van hem was apart, telden het niet mee en daarmee leek de kous af.

Althans, voor zover het gaat om de beïnvloeding van de verkiezingsuitslag. Voor Danny Ghosen en PowNews zou het voorval een naar staartje kunnen krijgen. Wat er in juridische termen plaatsvond is namelijk ‘valse deelneming aan verkiezingen’, een strafbaar feit waarop een maximumstraf van 1 jaar cel en een geldboete van 7.600 euro staat. Moet Ghosen inderdaad kerstmis alleen vieren of gaat hij als journalist vrijuit? Met andere woorden: mogen journalisten strafbare feiten plegen om een misstand aan de kaak te stellen?

Rijbewijzen en incassolekken

Het is niet de eerste keer dat een journalist laat zien dat overheidsdienaren laks omgaan met identiteitscontroles. Begin jaren negentig kreeg het rijbewijs de functie van wettig identiteitsbewijs. De politiek  verbond hieraan dat de identiteitscontroles bij de aanvraag strikter zouden worden. Een journalist van het Algemeen Dagblad nam naar aanleiding van een artikel in het Nederlands Juristenblad over zwakke plekken rondom de aanvraagprocedures de proef op de som en probeerde met identiteitsbewijzen van zijn vrienden een aantal rijbewijzen aan te vragen. Het lukte. De journalist verkreeg drie rijbewijzen en schreef erover in zijn rubriek ‘Uw goed Recht’.

Wat volgde was naast behoorlijk wat ophef ook een strafvervolging. De redacteur zou zich volgens de aanklager immers schuldig hebben gemaakt aan een overtreding van de Wegenverkeerswet. Zelf voerde de AD-journalist aan dat hij weliswaar een strafbaar feit pleegde, maar dat zijn bedoeling moreel juist was en dat hij daardoor ontslagen zou moeten worden van rechtsvervolging. Uit de rol van de journalist in een democratische samenleving zou immers voortvloeien dat hij misstanden aan de kaak moet stellen, desnoods door het plegen van strafbare feiten. Het is een betoog dat PowNews ook achter de hand heeft.

De Hoge Raad wees deze argumentatie af. Volgens ’s lands hoogste rechtscollege hebben journalisten niet het voorrecht om strafbare feiten te plegen en zo misstanden aan de kaak te stellen. Enkel in zeer uitzonderlijke gevallen waarin er geen enkel ander middel voor handen is om wantoestanden aan te tonen mag een journalist een strafbaar feit plegen.

Lang leek het een uitgemaakte zaak: journalisten mogen geen strafbare feiten plegen, ook al staan deze in een proportioneel verband met een aan te kaarten misstand. Dat werd ruim een decennium later eens te meer bevestigd door de Hoge Raad. Een publicist die in een boek een gat in het incassosysteem van een bank beschreef en als bewijsstuk overboekingen van bijna een miljoen euro naar de rekening van zijn failliete vennootschap kon overleggen werd zonder pardon veroordeeld voor computervredebreuk.

De hack van de Nieuwe Revu

Grote verbazing wekte dan ook het vonnis van de Haagse rechtbank in november 2009. Die oordeelde dat Revu niet onrechtmatig handelde toen het door middel van een worm wachtwoorden van pc’s op het Ministerie van Defensie kraakte.

Zelfs toenmalig staatssecretaris Jack de Vries viel ten prooi aan de door Revu ingehuurde hacker. Nadat Revu de nodige informatie had verzameld meldde het via een mailtje aan de staatssecretaris dat het een tijd lang toegang gehad tot zijn en 14.000 andere mailboxen en dat dit de basis zou vormen voor een artikel in het eindejaarsnummer. Het tijdschrift vond zelf dat het netjes had gehandeld door geen privé-informatie te publiceren, geen mailtjes te versturen en voor publicatie te melden wat er aan de hand was.

De Haagse rechter was het daarmee eens en oordeelde – een radicaal ander standpunt innemend dan de Hoge Raad anderhalf decennium eerder – dat het journalistieke doel ertoe leidde dat de hack van Revu niet verwijtbaar was. Enkel het lezen van Jack de Vries’ mails was strafbaar.

Uitzondering

Juristen lijken er op dit moment vanuit te gaan dat de Revu-zaak een kleine oprisping van een lagere rechter is geweest. Internetjurist Arnout Engelfriet stelt dat het waarschijnlijk aan de gebrekkige ICT-kennis van de politierechter heeft gelegen dat deze zaak afwijkt van de lijn die de Hoge Raad handhaaft. Het lijkt er niet bepaald op dat een rechterlijke koerswijziging is ingezet.

Desgevraagd stelt ook emeritus-hoogleraar Informatierecht en advocaat in de Rijbewijs-zaak Egbert Dommering dat het in Nederland nog steeds zo is dat journalisten geen strafbare feiten mogen plegen, tenzij dat het enige middel is om een misstand aan te kaarten.

De cel in dus?

Dommering stelt: “In deze zaak lijkt me niet dat PowNews’ actie het juiste middel is geweest. De verslaggever had bijvoorbeeld ook met een reportage kunnen laten zien dat er niet goed werd gecontroleerd op identiteit. Of hij had zijn stem niet in de stembus kunnen doen.” De emeritus-hoogleraar geeft het Openbaar Ministerie dan ook een grote kans op een succesvolle vervolging van reporter Ghosen.

Betekent dit dan dat PowNews voorlopig op zoek moet naar een nieuwe presentator? Het lijkt me sterk. Het Openbaar Ministerie ging eerder bijvoorbeeld redelijk coulant om met techjournalist Brenno de Winter die aantoonde dat de OV-chipkaart zo lek als een mandje was. Alhoewel in eerste instantie vervolging dreigde, besloot het Openbaar Ministerie in overleg met De Winter uiteindelijk tot een sepot.

Mocht de zaak bij de rechter komen, dan wil deze wellicht ook nog weleens een oogje toeknijpen. Dat deed de rechtbank in Eindhoven bijvoorbeeld ook toen een kiezer een administratieve fout rond de Provinciale Statenverkiezingen van 2011 wilde aantonen. Hij werd uiteindelijk vrijgesproken omdat hij de democratie een dienst bewees.

Kortom: puur formeel hebben PowNews en Danny Ghosen een behoorlijk groot probleem. Zij pleegden een strafbaar feit en deden dit niet als ultimum remedium. Met hetzelfde gemak had de omroep immers een reportage kunnen maken over identiteitscontroles. Op zijn minst had Danny zijn biljet niet in de stembus kunnen doen. PowNews volhardde echter en daardoor is de omroep en haar verslaggever strafbaar. Of het tot een veroordeling komt is nog maar zeer de vraag, omdat het openbaar ministerie en de lagere rechter de laatste jaren coulant optreden in dit soort gevallen.

Henk Strikkers –

Henk Strikkers is freelance journalist. In augustus 2012 behaalde hij zijn master Nederlands Recht aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Alle artikelen van Henk Strikkers op De Nieuwe Reporter.

  • http://www.liefdesmarkt.nl renzo

    Leuk aan het filmpje was die enorme schaamte bij het bureau. Ze wisten dat ze fout zaten. Te toeschietelijk waren geweest jegens religies uit angst om te discrimineren ..en ja dan krijg je dat. Ik lachte me suf. Zo achterlijk is Nederland: doodsbang voor religie! hahahaha. Nee, het lijkt me geen stembusfraude dit. HEt is aan de kaak stellen van fouten. Dus dat mag. Mocht Pownews veroordeeld worden, dan zijn we in NL in een totalitaire staat beland.