lijsttrekkers

Peilingen en de media (3)

Hoe een focus op opiniepeilingen ervoor zorgde dat juist de peilingen ernaast zaten

“Het midden is terug” kopte de Volkskrant donderdag 13 september jl. Afgelopen zondag berichtte de krant over de peiling van Maurice de Hond: maar liefst 17% van de kiezers heeft strategisch gekozen. De Tweede Kamer had er heel anders uitgezien als dit niet het geval was geweest.

Deze bevindingen stemmen tot nadenken. Met zoveel strategische kiezers is het slechts schijn dat het midden terug is. Veel kiezers hadden liever op een andere partij gestemd, maar kozen strategisch voor de VVD of de PvdA. Hun stem zou anders zijn uitgevallen indien zij een keuze hadden gemaakt op basis van de inhoud van de partijprogramma’s.

Hoe kan dat? Inmiddels is de beschuldigende vinger gestoken naar de vele peilingen die voor de verkiezingen zijn gehouden en die er uiteindelijk allemaal ver naast zaten. Echter, de peilingen zelf zijn niet de oorzaak van de verkiezingsuitslag, het is de manier waarop media met deze peilingen zijn omgegaan die hiervoor heeft gezorgd. Juist de enorme focus op de peilingen en de versimpeling van de verkiezingscampagne tot een wedstrijd zijn de reden dat kiezers massaal strategisch stemden en dat diezelfde peilingen er zoveel naast zaten.

Massale media-aandacht

Er was geen ontkomen aan, de verkiezingen werden continu en overal verslagen. Nog nooit waren zoveel media bezig met de campagne. Dagelijks kon de kiezer op tal van kanalen luisteren naar deskundigen die duiding gaven aan wat er die dag of de dagen ervoor in de campagne was gebeurd. Nederland werd een maand lang overspoeld met verkiezingsnieuws.

De druk van concurrentie dwingt journalisten tot een jacht op onthullingen en primeurs waarmee zij kunnen ‘scoren’. Politici reageren hierop door omgang met de media op te nemen als onderdeel van de campagnestrategie. Organisaties die mediatraining geven begeleiden hen hierbij. Zij zijn te gast in allerlei televisieprogramma’s waarbij het niet om het politieke debat draait, maar om heel andere zaken.

Zo ook tijdens de afgelopen campagne. Niet alleen schoven politici aan bij inhoudelijke programma’s zoals EénVandaag, Nieuwsuur, 1 voor de Verkiezingen en de meer infotainmentprogramma’s Wat Kiest Nederland en De Wereld Draait Door, zij waren ook te zien in het programma Van Der Vorst Ziet Sterren, waarin niet de standunten maar de mens achter de politicus centraal staat. Enkele kandidaat-Kamerleden deden zelfs mee aan Lingo.

Het wedstrijdelement 

Sterker dan ooit lag de focus in de media op het wedstrijdelement. De politici deden hier zelf ook grif aan mee. De week na het ‘Premiersdebat’ stond de vraag centraal hoe Emile Roemer zo had kunnen falen om vervolgens uitgebreid te analyseren hoe hij in het volgende debat zou herstellen. Het NOS Journaal besteedde op 29 augustus zelfs een vier minuten durende item aan de positie van Roemer, waarbij Roemer zei dat hij misschien ‘minder aardig moest blijven’.

In het item kwam verder naar voren dat Mark Rutte links niet aan een meerderheid zou helpen. Geen inhoudelijk standpunt werd genoemd.

De tweestrijd bleef

In deze week richtten de media zich nog vooral op de strijd tussen Roemer en Samsom “Roemer krijgt nu last van Samsom” (Metro, 29 augustus 2012). Na het tweede debat werd de positie van Roemer steeds steviger ingenomen door de lijsttrekker van de PvdA “Samsom passeert Roemer” (de Volkskrant, 4 september 2012). Hij nam het stokje op links over, in de berichtgeving bleef echter de tweestrijd.

In de laatste weken voor de verkiezingen werd bijna 20 procent van het politieke nieuws vanuit dit perspectief geschreven. Op 7 september, enkele dagen voor de verkiezingen werd dit nog eens extra benadrukt, uit de peilingen bleek Samsom zelfs populairder dan Rutte: “Samsom passeert Rutte in peiling van De Hond” (de Volkskrant, 7 september 2012). Op de dag van de verkiezingen puilden de media uit van nieuws over de tweestrijd. In maar liefst 22 artikelen ging het uitsluitend over Rutte en Samsom, de andere lijsttrekkers werden niet genoemd.

Kiezers in verwarring 

Door deze stroom van berichtgeving ontstaat een beeld van een strijd tussen twee tegengestelde visies. In werkelijkheid gaat het niet om slechts twee visies, ook draait het niet alleen om de politieke tegenstellingen. Met deze focus op wedstrijdnieuws scheppen de media ideeën en verwachtingen over de politiek die niet stroken met het Nederlandse kiesstelsel. Hierdoor raken kiezers in verwarring of zelfs gefrustreerd.

Met zo’n groot deel van het electoraat dat strategisch heeft gekozen kan dat niet anders dan tot frustratie leiden, zeker als de “winnaar” en de “verliezer” opeens samen in een regering komen te zitten. De media dragen zo bij aan de afname van het vertrouwen en de interesse in de politiek. Zij moeten zich derhalve afvragen of zij met hun focus op wedstrijdnieuws en de vernauwing tot de tweestrijd hier mede verantwoordelijk voor willen zijn.

Dat wedstrijdnieuws dagbladen doet verkopen en veel kijkers trekt is een valide reden vanuit een commercieel oogpunt. Echter, het is de vraag in hoeverre de journalistiek ook de democratische rol van intermediair tussen politiek en burger wil en moet vervullen.

Wedstrijdnieuws voedt de toeschouwers, de Nederlandse kiezer, met niets anders dan journalistiek fast food. Dit brengt een vitale democratie eerder in gevaar dan dat het bestendigt. Toch moet ook de consument bij zichzelf te raden gaan, evenals met de fast food ketens is er blijkbaar een grote markt voor deze vorm van politieke berichtgeving en laat men zich en masse verleiden tot een niet-inhoudelijke stem.

 Lees ook
Andere artikelen over peilingen en de media op DNR.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>