Project X Haren en de media (1)

Journalistieke aardverschuiving

Op de livestream van RTV Noord verschijnt een politiewoordvoerder. Hij kan niet ontkennen dat er doden zijn gevallen in Haren. Maar hij heeft ook niet genoeg informatie om het te bevestigen. In de chatbalk naast de stream denderen de berichten door. “Meisje dood. Tja, dat is best wel dr eigen schuld, arme ouders!”

Project X Haren bewijst voor eens en altijd de aardverschuiving in het journalistieke landschap. Niet alleen in de dagen er voor; wanneer gevestigde media een eenvoudige oproep op Facebook tot nationaal nieuws maken. Maar vooral op de dag zelf.

Onbemand vliegtuigje voor livebeelden

Rond het middaguur tekenen de eerste bewijzen zich af. Ik lees op Nu.nl een aankondiging van Sander Akkerman. Hij zal vanaf vier uur een zogenaamde drone – een onbemand vliegtuigje – laten vliegen om een live uitzending vanuit de lucht te maken. Of het legaal is, weet hij niet. “Ik moet je heel eerlijk vertellen, we schieten het gewoon de lucht in en we hebben geen toestemming … Het is een consumentending waar je volgens mij altijd mee mag vliegen. Hij gaat niet heel hoog.” Een woordvoerder van de gemeente Haren weet ook niet wat ze er mee aan moet. “Ik heb geen idee of daar een vergunning voor nodig is.”

Ondertussen wachten de mainstream journalisten af wat er komen gaat. Geen persconferentie, geen politieberichten, dus niets te melden. Verdwaalde journalisten speuren de straten van Haren af op zoek naar een quote van een willekeurige dorpsbewoner.

Livestreams

RTV Noord kondigt in de loop van de middag een livestream aan voor de avond. RTL Nieuws volgt later. Ze worden vergezeld door een nieuwe stream van het tot dan nog onbekende ProjextXHaren. Een particulier initiatief met een jonge gast als presentator. Hij gaat als eerste live om vier uur en ik volg hem onderweg naar Haren. Nog geen anderhalf uur later is zijn stream door ruim 330.000 mensen bekeken. Om half zes kijken meer dan 50.000 mensen live naar zijn uitzending en gaan zijn beelden de hele wereld over.

Ik ga er pas echt voor zitten rond een uur of negen. Laptop open, sigaretten en wijn bij de hand. De Twitterbom barst. ANP meldt onrust en ME-charges. De eerste geruchten over rellen, gewonden en plunderingen steken via de sociale media de kop op.

@HarenLive

In mijn timeline verschijnt een nieuw Twitteraccount: @HarenLive. Naar later blijkt een  spontaan initiatief van zeven studenten zonder enige journalistieke ervaring. (lees ook: @HarenLive: 12.000 volgers in vier uur) Hun eerste tweet “A28 afgesloten! #projectxharen #haren #projectx” verschijnt om 21.33 uur.

 

De stream van RTV Noord klapt. Het gerucht gaat op Twitter dat hun verslaggever neer is geslagen. Ook RTL Nieuws gaat om de haverklap down.

Geen bevestiging

Ondertussen groeien op mijn scherm de geruchten. Een mogelijke dode, traumaheli, vlammenwerpers. RTV Noord lijkt het niet meer bij te kunnen houden. Om 22.15 uur staat op hun site een bericht over geruchten dat er relletjes zijn en dat er zelfs een vuur(tje) is ontstaan. Met daarbij een foto van een vuurtje. Maar hoe gek; ondanks de foto kunnen ze dit alles niet bevestigen.

Ik vestig mijn hoop op het vliegtuigje van Sander. Kan het niet vinden.

Ondertussen bij @HarenLive

Het team achter @HarenLive tikt zich ondertussen de blaren op de vingers. Drie personen houden continu een livestream in de gaten, twee de berichten op Twitter en één de algemene berichtgeving op internet. Deze student onderhoudt ook telefonisch en Whatsapp-contact met mensen in Haren. De laatste in de rij ontvangt al het nieuws van de vijf anderen en vertaalt dit naar korte nieuwsberichten op Twitter. Ik hoor later dat deze persoon zich ironisch genoeg in Zweden ophoudt. De communicatie van de @HarenLive studenten verloopt via Skype.

Het aantal volgers van het nieuwe Twitter-account groeit snel. Iedere keer als ik kijk, is het aantal volgers met een paar honderd gestegen. Ze groeien van nul naar bijna 12.000 volgers. Inclusief gevestigde nieuwsmedia. In een paar uur tijd.

Suggestieve foto’s

@HarenLive meldt de dood van een meisje. Op Twitter vind ik een foto van het meisje dat doodgedrukt zou zijn. Ze lijkt op Merthe. Een lugubere grap. Net als alle andere honderden thuiskijkers zie ik nog andere suggestieve foto’s voorbij komen. Maar of en het allemaal echt is?

Wel echt lijken de foto’s van de raddraaiers. Ik kijk in de ogen van een plunderaar. Zie een mafkees met een fiets in zijn handen. Op Topsy laten drie lachende kerels me trots hun net gesloopte verkeersbord zien. En in Tweetdeck verhalen Twitteraars over een vernielde politiewagen. Deze blijkt de ideale achtergrond voor een foto als aandenken aan wat inmiddels Slagveld Haren heet. Mijn journalistieke selectiecriterium? #projectX.

Doden?

Tweetdeck dicht, livestream open. Bij RTV Noord verschijnt een politiewoordvoerder. Hij bevestigt de vernielingen en het oproer, maar kan niets vertellen over mogelijke doden. Met een dubbel effect in Tweetdeck; sommigen zien in zijn antwoord een bevestiging, anderen een ontkenning. De kijkers worstelen samen met mij. Zeggen die honderden Twitteraars die verhalen over doden niet meer dan die ene halfslachtige ontkenning?

Ik probeer via verschillende tools de ooggetuigen te filteren. Met een geruststellend resultaat. Ik vind alleen een notoire hoax oproerkraaier die zegt direct ooggetuige te zijn. Ik geloof hem niet. @HarenLive trekt naar aanleiding van de verklaring van de politiewoordvoerder een eerder bericht over het dode meisje in.

 

De livestream van RTV Noord gaat even terug naar het slagveld. Hier zien we live hoe een jongen een plantenbak naar de ME gooit. Achter hem staan tientallen jongeren met hun mobiel in de lucht. De vandaal in kwestie lijkt zich hier niets van aan te trekken. De kijkers chatten in de balk naast de stream volop over wat ze zien. Van ‘Wat een sukkel, dat ie die bak niet verder dan twee meter krijgt’ tot en met ‘Wat een kanker homoooos, die kanker ME-ers.’ Echt gezelliger wordt het er niet op.

Geen verslaggever meer ter plaatse

Dan draait RTV Noord een tijdje dezelfde beelden. Ze hebben geen verslaggever meer ter plaatse omdat vandalen hun camera’s niet met rust laten. In plaats daarvan klinkt het liedje ‘Annabel’. Ik haak af als ze plots melden dat een DJ gaat draaien op een weiland zonder dat ik hiervoor bevestiging vind bij willekeurige Twitteraars. Ik richt me verder alleen nog op Twitter, @HarenLive lijkt me ondanks hun blunder de betrouwbaarste bron.

Ik probeer mezelf antwoord te geven op de vraag wat ik aan het doen ben. Ik verbaas me over gemeentewoordvoerders die niet weten om te gaan met nieuwsoortige technologiën. Voel medelijden met de journalisten die worstelen met de vraag wanneer ze nieuws met het predicaat betrouwbaar kunnen brengen. En wind me op over vandalen die zich niet laten weerhouden door tientallen burgerverslaggevers die live beelden van ze maken.

Vertrouwen in niet-journalistieke bronnen

Ik breek mijn hoofd over hoe het kan dat een politiewoordvoerder geruchten eerder aanwakkert dan tempert. En verras mezelf met de constatering dat ik de voorkeur geef aan onbekende bronnen die in paar uur tijd mijn vertrouwen weten te winnen. Maar volgens de oude journalistieke normen en waarden niets met journalistiek te maken hebben.

En even verlang ik naar die heerlijke overzichtelijke tijd waarin je de waarheid gewoon een dag later in de krant las. Om vervolgens tegen beter weten in weer op zoek te gaan naar dat verrekte vliegtuigje. Een aardverschuiving. Dat is het.

Dit artikel is ook gepubliceerd op DeUitgeeffabriek.nl.

Lees ook
Andere artikelen op DNR over Project X Haren en de media.

Hille van der Kaa –

Hille van der Kaa is docent en onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg. Haar onderzoek richt zich op de invloed van technologie op de productie en consumptie van het nieuws. Daarnaast runt Van der Kaa het Lectoraat Media, Interactie & Narratie aan de Fontys Hogescholen, waarbij ze kijkt naar de invloed van machinegeschreven narratieven op het mediaveld van de toekomst. Van der Kaa werkte eerder bij Wegener en VNU Media.

Alle artikelen van Hille van der Kaa op De Nieuwe Reporter.

  • Rob Jacobs

    Interessante duiding over de veranderende verslag – berichtgeving omtrent Haren. De journalistieke wereld verschuift sneller dan we soms denken. Toegevoegde waarde van onze ‘traditionele’ media zal zich moeten bewijzen en een nieuwe plek moeten verwerven. Gelukkig blijft juistheid van berichtgeving een groot goed, dan vallen we toch maar al te graag terug op de ‘traditionele’ media. Dat dan wel weer :)

  • William ten Brink

    Project X journalistieke aardverschuiving? Kom op nou! Journalistiek is vooral: er bíj zijn. Twitter en Facebook ten spijt.

  • Theevogel

    Wow! Hier zou ik zo een cursus op de #SvJ mee kunnen vullen. Wat een prachtvolle repo over hoe de praktijk van ons werk voor onze neus en onder onze handen verandert. Dank @Hille voor eerlijke kijk in explosieve keuken.
    En @William, hoe stel jij je dat ‘journalistiek is vooral: erbij zijn’ dan voor als via de sociale media zo’n beetje iedereen er al bij is?
    Tanja

  • http://www.woodstein.nl Hugo Arlman

    Het verhaal laat fraai zien hoe desastreus de invloed van alle getwitter en getwatter door jan & alleman is op journalistieke kwaliteit. De ironie wil dat sociale media wel sociaal zijn maar geen media in de gewone zin van het woord. De meeste lullen en kleppen maar wat.
    Enige duizenden tot op het bot verveelde landgenoten reppen zich naar een feestje dat er niet is. En als er geen professionele camera’s en televisie – ja, uit een drone – was geweest, was er misschien wel niets geweest.

  • http://facebook furahal

    Journalisten gaan in op de vraag van het publiek. Tijd dus om van het onderscheid tussen waarheid en verdichting weer een expliciet opvoed – en onderwjspunt te makken. Oefeningen doen op school en thuis. Kinderen er op wijzen dat ze niet zomaar iets uit hun duim mogen zuigen of aandikken om zich interessant te maken. Ik werk met een jeugdgroep in Frankrijk en we besteden ook een avond (veel te weinig natuurlijk) aan kritische omgang met media . De jongeren leren dat ze zelf ook gewetensvol met informatie moeten omgaan. Ja, gewetensvol- er zit een morele kant aan. Niet uit je nek kletsen en niet alles voor zoet koek slikken, en een paar basisvragen leren stellen, over de bron van het nieuws, het waarheidsgehalte en wat voor effect verspreiding door je zelf en aan wie kan hebben.

  • Paul Heidanus

    Beste Nieuwe Reporter, leuk artikel dat ik met interesse heb gelezen. Ik was die woordvoerder. Snap hoe jij mijn berichtgeving heb ervaren. Was lastig om e.e.a. bevestigd te krijgen. Het werkt in woordvoering zo dat je pas iets kunt ontkrachten als je dat zeker weet. Het gerucht dat een meisje dood gedrukt was, kon immers waar zijn. Als ik dat van begin af had tegengesproken en het bleek achteraf waar dan ga je helemaal in de fout. Vandaar dat ik niet verder kwam dan ‘heb geen enkele bevestiging van het verhaal kunnen krijgen, dus lijkt het onwaarschijnlijk’. Blijft een lastige afweging. Nogmaals lezenswaardig verhaal. Gr, Paul Heidanus

  • Edwin Vossen

    Het is jammer dat in dergelijke discussies, ‘nieuwe’ en ‘oude’ media altijd los van elkaar worden gezien. Aan de ene kant heb je ‘traditionele’ media. Aan de andere kant heb je de social (of nieuwe) media. Ja, er is momenteel nog een kloof tussen die twee maar een mengvorm van beide media is in mijn ogen iets waar we naar opzoek moeten gaan. Ja, er wordt al gebruik gemaakt van Facebook en Twitter door verschillende traditionele, journalistieke media. Maar dat kan nog veel meer dan nu al gebeurt.

    Stel je bijvoorbeeld eens voor dat het niet @HarenLive was, maar @NOSLive. Zet (ervaren) redacteuren van NOS in om snel op twitter te berichten over gebeurtenissen ter plekke. Ondertussen onderhouden deze redacteuren natuurlijk contact met een of enkele journalisten. Goed, eerlijk is eerlijk, misschien zijn de gebeurtenissen in Haren niet direct het beste voorbeeld voor een toekomstig @NOSLive. Maar dan heb je wel ‘best of both worlds': snelheid van Twitter én (tot bepaald niveau want het gaat allemaal heel snel) journalistieke kwaliteit van NOS.