lijsttrekkers

Peilingen, tweestrijd en de opkomst van Samsom

“U kunt me alles verwijten, behalve dat ik te vroeg gepiekt heb”, zei Emile Roemer ruim twee jaar geleden tijdens het Carré-debat. In de eindfase van de campagne, wanneer de verkiezingen tot een wedstrijd zijn gereduceerd, moet je meezitten in de kopgroep. “Rutte versus Roemer” omschrijft Metro de verkiezingsstrijd op 31 augustus; “Samsom plots kopman van links”,  kopt De Telegraaf op dezelfde dag. Dit roept een beeld op van de verkiezingen als spannende wedstrijd, met het premierschap als hoofdprijs. Nieuwsberichten over de vele peilingen dragen verder bij aan dit beeld, alsook het gebruik van termen als ‘strijd om het torentje’ of ‘tweestrijd’. In dit artikel bekijkt Maurits Denekamp van de Nieuwsmonitor de mate waarin de Nederlandse dagbladen aandacht besteden aan deze tweestrijd en welke politici er volgens de media meedoen aan de tweestrijd.

De campagneberichtgeving, zo blijkt uit onderzoek, heeft ook daadwerkelijk een effect op de (zwevende) kiezer. Dit is met name het geval bij nieuws over het succes danwel het falen van partijen en politici: oftewel het wedstrijdnieuws. Het effect van een overvloed aan dergelijk wedstrijdnieuws wordt omschreven als het bandwagon effect: twijfelende kiezers willen liever bij de winnaar horen dan bij de verliezer. In andere woorden:  ‘success breeds success’. Peilingen en de berichtgeving over die peilingen versterken elkaar en zorgen ervoor dat grote partijen groter worden en kleine partijen kleiner. Bij de bandwagon-benadering is het ook niet nodig dat er een hard bewijs wordt geleverd. De peilingen zijn immers maar peilingen, maar toch kan de suggestie van een trend al bepalend zijn voor de richting waarop grote groepen kiezers denken.

Om te zien hoe de hoeveelheid ‘wedstrijdnieuws’ zich gedurende de verkiezingscampagne ontwikkelt, hebben we met behulp van automatische inhoudsanalyse gezocht naar alle artikelen die gaan over peilingen, tweestrijd en soortgelijke termen. De grote landelijke dagbladen (de Volkskrant, NRC Handelsblad, De Telegraaf, Trouw, AD, NRC Next, Metro en Sp!ts) zijn meegenomen in deze analyse. In figuur 1 een overzicht van dergelijk nieuws in de dagbladen.

Figuur 1: Wedstrijdnieuws per dag sinds het begin van de verkiezingscampagne.

Zoals figuur 1 laat zien is het aantal artikelen waarin het gaat over wedstrijdnieuws sterk gestegen sinds de start van de campagne. Waar we in de eerste week tussen de 10 en 15 artikelen per dag zagen, zijn er de afgelopen dagen tussen de 30 en 40 artikelen per dag over wedstrijdnieuws. Het aantal artikelen begint te stijgen vanaf 25 augustus, de dag dat Rutte, Roemer en Wilders hun partijcampagnes begonnen. “Pas dit weekeinde gaat ‘de hete fase’ in van de strijd om de Tweede Kamerzetels,” aldus Trouw op 25 augustus. Figuur 1 bevestigt dit beeld inderdaad: de hoeveelheid wedstrijdnieuws neemt enorm toe sinds die dag, al gaat dit met pieken en dalen.

Wie profiteert van het wedstrijdnieuws?

Naast de hoeveelheid wedstrijdnieuws hebben we ook gekeken naar de verschillende deelnemers. Sinds de tegenvallende optredens van Roemer in de verschillende tv-debatten daalt de SP geleidelijk in de peilingen. De PvdA stijgt. Zien we dat ook terug in de berichtgeving? Om dat te onderzoeken analyseren we naar het nieuws over de peilingen en de tweestrijd en berekenen vervolgens wat de kans is dat een van de drie heren wordt genoemd (zie figuur 2).

Figuur 2. Kans dat Roemer, Rutte of Samsom genoemd wordt in wedstrijdnieuws, per dag sinds het begin van de verkiezingscampagne.

Figuur 2 geeft de kans weer dat respectievelijk Roemer, Rutte en Samsom genoemd worden in een artikel dat gaat over wedstrijdnieuws. Bijvoorbeeld, op 24 augustus zien we een grote piek in de grafiek van Rutte: dan is de kans meer dan 60% dat hij genoemd zal worden in nieuws rond tweestrijd en peilingen. Alhoewel de totale hoeveelheid wedstrijdnieuws in deze periode nog laag is, zien we in de artikelen die over wedstrijdnieuws gaan vooral een strijd tussen Roemer en Rutte: “Rutte, Roemer, waar is de visie?” (Trouw, 25 augustus). Echter, de “Tweestrijd Rutte-Roemer is nog te doorbreken,” zo stelt het NRC Handelsblad op 22 augustus, en krijgt daarin inderdaad gelijk.

In de tweede helft van de verkiezingscampagne betreedt een nieuwe speler het veld, namelijk Diederik Samsom. “Roemer krijgt nu last van Samsom,” stelt het Algemeen Dagblad op 29 augustus. Zoals figuur 2 laat zien is de kans dat Samsom genoemd wordt in de wedstrijd is het begin van de campagne erg laag, op een aantal dagen zelfs onder de 10%. Vooral sinds 1 september heeft hij echter een beduidend hogere kans om in wedstrijdnieuws genoemd te worden: op 3 september zelfs 55%. “Samsom verstoort duel,” kopt het Algemeen Dagblad op 1 september.

Vanaf 2 september is de kans dat Samsom wordt genoemd zelfs hoger dan die van Roemer. De wedstrijd lijkt vanaf dat moment te gaan tussen Rutte en Samsom, zoals verschillende krantenkoppen illustreren: “Kan Samsom Rutte nog inhalen?” (de Volkskrant, 6 september); “Minister-president Samsom” (Trouw, 7 september); “Mark Rutte: eerst lachen, nu worstelen” (NRC Handelsblad, 8 september). De kans voor Roemer om genoemd te worden neemt in deze laatste week juist af: “Emile Roemer is moe,” zo illustreert de voorpagina Trouw de situatie op 6 september.

Samsom profiteert

Vanaf het moment dat de drie lijsttrekkers van de grootste partijen (in de peilingen) gingen meedoen aan de campagne is het nieuws over de peilingen sterk toegenomen. De media hebben in hun berichtgeving de verkiezingen steeds vaker in termen van wedstrijd of tweestrijd gezien. Voor Samsom blijkt dit gunstig uit te pakken: aan het begin van de campagne doet hij nog nauwelijks mee, maar naarmate de campagne vordert wordt hij steeds vaker genoemd in het nieuws over de peilingen en de tweestrijd om het torentje.

Dit gaat met name ten koste van Emile Roemer. Hij wordt juist geleidelijk minder vaak genoemd in het wedstrijdnieuws en als hij wordt genoemd is het vooral in termen van verliezer. Dergelijk nieuws is uiteindelijk vooral voor Samsom positief geweest. Mensen willen nu eenmaal liever bij de winnaar horen en met het nieuws over de peilingen kwam Samsom in een positieve vicieuze cirkel.

Voor Roemer daarentegen gold het tegenovergestelde. Bij hem kwam het accent in het nieuws juist op zijn falen te liggen waardoor meer mensen wegliepen bij de SP. Met een paar sterke optredens heeft Samsom het bandwagon effect van Roemer over weten te nemen, al moet de verkiezingsuitslag en dus het uiteindelijke besluit van de ‘wedstrijd’ nog uitwijzen of kiezers inderdaad vooral op de gedoodverfde winnaar stemmen. De uitspraak “u kunt me alles verwijten, behalve dat ik te vroeg gepiekt heb”, zou Roemer nu wel kunnen omdraaien.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>