peiling

Peilingen en de media (2)

Peilingnieuws is te vaak uitbesteed nieuws

Nog niet zo lang geleden lag Marcel Gelauff, hoofdredacteur van NOS Nieuws, onder vuur (1,2,3,4) omdat hij geen plaats zag voor wetenschapsredacteuren op zijn redactie. Zijn standpunt – dat gedegen journalistiek handwerk toereikend moet zijn – werd met hoongelach begroet. De lat ligt echter veel lager wanneer het om opiniepeilingen gaat. Een groot deel van het peilingnieuws wordt aangeleverd door het ANP of Novum en is een-op-een overgenomen uit persberichten van de bureaus die de peilingen verzorgen.

Met name online is het nieuws over peilingen merendeels afkomstig van een van de persbureaus. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de snelheid waarmee zij het laatste nieuws brengen en zou geen probleem zijn wanneer daarbij de Gelauff-standaard werd gehanteerd. Helaas is dat zelden het geval.

Inconsistent

Allereerst is de berichtgeving inconsistent. Doordat de persberichten van peilers de inhoud van de artikelen bepalen, worden bij de ene peiling andere dingen belicht dan bij de andere. Soms is dat gerechtvaardigd, bijvoorbeeld wanneer een peiler naast de zetelpeiling aanvullend onderzoek publiceert, maar vaak ook niet. Zo was coalitievorming wel regelmatig een onderwerp in artikelen over peilingen van Maurice de Hond/Peil.nl, maar werd het zelden genoemd in berichten over andere peilingen. Reden? In de persberichten van Peil.nl staat altijd een lijstje coalities met actuele zetelaantallen erachter.

Zo leidde meermaals na een peiling van Peil.nl tot het nieuws dat op basis van de toen geldende peilingen geen coalitievorming mogelijk was. Dat er naast de aanvankelijk vijf, later zeven vast door Peil.nl genoemde coalities nog andere coalities mogelijk waren, waaronder coalities mét meerderheid, of dat coalities volgens andere peilingen wel voldoende draagvlak hadden, werd niet vermeld. En aangezien het de redacteuren ontging, bereikte dat ook de lezers niet. En doordat zich onder die lezers ook journalisten, columnisten en politici bevonden, kwam de onmogelijkheid tot coalitievorming steeds ten onrechte in het nieuws.

Breder kader

Een ander gevolg van de focus op persberichten, is het ontbreken van een breder kader, waardoor afzonderlijke peilingen als in een vacuüm verschijnen. Zo meldde Novum op 3 juli onder de kop “GroenLinks historisch laag gepeild”:

“Het is het laagste zetelaantal dat GroenLinks ooit behaalde in een peiling sinds de vorming van de partij in 1989. Wellicht speelt het gedoe rond het leiderschapsreferendum een rol.”

Ook het ANP schreef iets in die trant. Dit naar aanleiding van een peiling van TNS NIPO, waarin GroenLinks van vijf naar vier zetels ging. Op zich een insignificant verschil vanwege de foutmarges, maar bij een historisch dieptepunt valt te begrijpen dat het even wordt genoemd. Alleen had Peil.nl op 20 mei ook al een historisch dieptepunt van vier zetels voor GroenLinks gemeld. Iets wat een redacteur die zich in de peilingen verdiept heeft niet zou zijn ontgaan.

Dat gebrek aan overzicht leidt er ook toe dat dat kleine schommelingen veel te veel aandacht krijgen en trends veel te weinig. Terwijl iedereen het erover eens is dat dat is waar zetelpeilingen goed voor zijn: het signaleren van trends. Maar die ontwikkelen zich niet in een week tijd. En juist als zich na een aantal weken van minieme wijzigingen toch een trend aftekent, is het interessant om te weten of dat ook bij andere peilingen zichtbaar is. Maar dat vermelden persberichten van opiniepeilers uiteraard niet.

Slordig

Slordige lezers lijken het ook te zijn, de redacteuren bij het ANP en Novum. Het gebeurde meerdere keren dat een verband dat expliciet werd ontkend in het bericht van een opiniepeiler, toch werd opgemerkt in een artikel op basis van dat bericht. Zo schreef TNS NIPO in de week dat een aantal PVV-leden opstapte:

“De tumultueuze presentatie van het partijprogramma van de PVV heeft weinig electorale gevolgen. Dat blijkt niet alleen uit het feit dat de PVV nauwelijks terrein verliest in de peiling, maar ook uit het feit dat de helft (49%) van de huidige PVV-kiezers aangeeft (vrijwel) zeker van zijn of haar keuze te zijn. Tegen bezwaren van enkele weglopers staan ook de argumenten van enkele nieuwkomer.”

Novum maakte daarvan:

“De PVV zakt ook verder weg. In de partij van Wilders ontstond vorige week tumult toen meerdere Kamerleden opstapten. De PVV verliest een zetel en houdt er achttien over.”

Commentaar

Waar de eigen redacteur van nieuwsredacties misschien wel het meest gemist wordt, is bij het aan de kaak stellen van absurd peilingnieuws. Het ANP en Novum verdienen hun geld met het brengen van nieuws voor een brede groep afnemers. Dat proberen ze vast zo neutraal mogelijk te doen, waarbij het voor de hand ligt dat ze zich onthouden van commentaar op dat nieuws. Maar soms is commentaar op zijn plaats. Neem het Novum-bericht over een peiling van Maurice de Hond over de invloed van de doorrekeningen door het CBS. De kop “CPB-doorrekening niet van invloed in stemhokje” klopte al niet, want een kwart van de ondervraagden gaf aan de cijfers wel degelijk mee te wegen. Iets verderop staat een van de gedenkwaardigste zinnen uit het peilingnieuws van dit jaar:

“Verdeeldheid is er over de vraag of de kiezer in de maling wordt genomen door de uitkomsten.”

Na het tussenkopje “Vertrouwen” wordt het bericht helemaal onnavolgbaar. Maar wie het persbericht van Peil.nl erbij pakt, snapt de wanhoop die de redacteur moet hebben gevoeld. Een warrige peiling kon niets anders dan een warrig bericht opleveren. Toch was het beter geweest, wanneer in plaats van dit als feitenrelaas bedoelde verslag een serieus artikel was verschenen waarin de absurditeit van de vraagstelling was behandeld.

En dat leidt tot het grootste raadsel. Dat nieuwssites gebruikmaken van persbureaus om snel het laatste nieuws te kunnen brengen, is begrijpelijk. Waarom er vervolgens niemand achteraf naar die artikelen kijkt om te controleren of berichten wel aan de eigen redactiestandaard voldoen, is mij een raadsel. Wanneer dat niet gebeurt, trekt er vast ook niemand bij de persbureaus aan de bel om aan te dringen op betere berichtgeving. En zo blijft de lezer opgescheept zitten met middelmatig peilingnieuws.

Voor de goede orde: toevallig heb ik meer Novum- dan ANP-voorbeelden gebruikt, maar dat had ook andersom kunnen zijn. En zowel de gebruikte voorbeelden als andere ANP- of Novum-artikelen verschenen op een groot aantal nieuwssites, waaronder die van dagbladen als de Volkskrant, NRC Handelsblad en Trouw. Vooral Trouw gaat er prat op terughoudend om te gaan met peilingnieuws. Dat mag dan voor de papieren krant zo zijn, maar de webredactie, die naar het schijnt zelfstandig functioneert, houdt er duidelijk een ander beleid op na.

Daarmee lijkt het alsof krantenredacties, hoewel veel lezers hun informatie als eerste online lezen, dat hele internet nog steeds als bijzaak beschouwen of op zijn minst anders behandelen.

Reactie

Gevraagd om een reactie liet Wilma Haan, chef redactie van NU.nl, weten dat de nieuwssite zowel eigen – door de redactie van duiding voorziene artikelen plaatst – als berichten van het ANP of Novum, die wel degelijk op inhoudelijke juistheid worden gecontroleerd en indien nodig gecorrigeerd. Ze benadrukt ook dat het aan de journalistiek is om door peilers aangeleverde cijfers van duiding en context te voorzien en dat het niet de opiniepeiler is die het verhaal schrijft.

Daarover zijn we het eens. Ik stel alleen vast dat die duiding en context in door persbureaus geschreven artikelen standaard ontbreekt. Het is ook in dat kader dat het opvalt, zoals in het voorbeeld van de vertrokken PVV’ers, wanneer een verband wordt gesuggereerd dat in het besproken peilingbericht juist wordt ontkend. Bovendien, in dit geval ging het niet om interpretatie door TNS NIPO, maar was het een vaststelling dat de PVV geen significant verlies had geleden. Soms hebben peilers ook gewoon gelijk.

Marleen Zachte volgt sinds eind mei van dit jaar de peilingen en de wijze waarop over peilingen bericht wordt in de media op Peilloos.nl. In het derde en laatste deel in deze serie van drie: een voorstel voor betere verslaggeving over peilingen. Lees hier deel 1, over statistisch analfabetisme in de journalistiek.

 Lees ook
Andere artikelen over peilingen en de media op DNR.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>