In zijn boek ‘Flat Earth News’ schetst de Britse journalist Nick Davies een treurige ontwikkeling: journalisten maken zich massaal schuldig aan het overtikken van persberichten en het kopiëren van andermans werk. Van eigen nieuwsgaring is nauwelijks sprake. Deze praktijk hebben wij, op de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg, de afgelopen dagen aan den lijve ondervonden.
Wat gebeurde er? Maandag 24 september meldt Omroep Brabant zich, met zowel een radio- als een tv-verslaggever. Zij willen een onderwerp maken over de rol van de media bij de rellen in Haren. Geen probleem, natuurlijk is dit het gesprek van de dag op de hogeschool. Bovendien zijn drie studenten met camera aanwezig geweest om een nieuwsitem te maken.
De verslaggevers praten met het drietal en met andere studenten. Ook met mij wordt, als docent media-ethiek, een interviewtje van enkele minuten opgenomen. Naar aanleiding van de oproep van justitie om beelden af te staan, wordt de algemene vraag gesteld wat wij zouden doen als justitie om het ruwe beeldmateriaal zou vragen. De studenten geven aan hier niet voor te voelen, zij willen ‘neutraal’ blijven.
Een algemeen, principieel antwoord
Ik neem een duidelijk standpunt in; in principe moeten journalisten hier niet aan meewerken. Vrijheid van nieuwsgaring, onafhankelijkheid, onpartijdigheid, het gebrek aan noodzaak vanwege de grote hoeveelheid beeldmateriaal die al circuleert; het zijn argumenten die genoemd worden. Het is een algemeen principieel antwoord op een algemene vraag over ‘de beelden’.
Specifieke situaties komen niet aan bod. In gesprekken achteraf geven de studenten aan dat de situatie natuurlijk anders zou zijn als zij, bijvoorbeeld, als enige beelden zouden hebben van de dader die met een stoeptegel een bejaarde man in Haren verwondde.
Omroep Brabant zendt het item van nog geen twee minuten uit en plaatst het ook op de site met als kop: ‘Studenten Journalistiek geven beelden Project X niet aan justitie’. In de eerste zin wordt het woord ‘weigeren’ gebruikt. Wij vinden de kop en de eerste zin ongelukkig gekozen. Niet feitelijk onjuist, maar het wekt wel de indruk alsof justitie zich daadwerkelijk aan de poorten van de hogeschool heeft gemeld. We besluiten er niet al te moeilijk over te doen; soms vallen nuances weg in journalistieke producties.
Klakkeloos gekopieerd
In de dagen daarna vallen we van de ene verbazing in de andere. Het item van Omroep Brabant wordt in tal van media klakkeloos gekopieerd en aangepast. We vinden onszelf bijvoorbeeld terug op NU.nl, DeJaap.nl en Spitsnieuws.nl. ‘Justitie kan beelden Project X vergeten’, meldt de laatste site als kop. In de lead: ‘Justitie wil maar graag wat het filmwerk van het trio als bewijs gebruiken’. (De fout in deze zin is voor rekening Spitsnieuws).
Op 26 september neemt zelfs Villamedia het bericht van Omroep Brabant over. Een dag later brandt columnist Luuk Koelman van Metro de studenten, hun productie en mijzelf in een column af: ‘wanneer word je als journalist weer mens?’ Hij wekt op walgelijke wijze de indruk dat het de studenten en hun docent ethiek niets kan schelen dat een bejaarde man met een stoeptegel wordt mishandeld. Onnodig te vermelden dat elke publicatie in de reacties gepaard gaat met vele tientallen, anonieme verschrikkelijke verwensingen.
Wij hebben een tiental voorbeelden van klakkeloos kopiëren en onjuist aanpassen geteld. Wij zijn in deze gevallen niet benaderd voor uitleg of aanvulling, terwijl wij als primaire bron uitermate benaderbaar zijn. Studenten uit het vierde jaar zijn er in het kader van het project factchecken nu volop mee aan de slag: welke media hebben klakkeloos gekopieerd, waar is de tekst onjuist aangepast? Waarom is er geen contact gezocht met de studenten en met mij als docent?
Overtikken van andere media
Het kan ook anders: NOS op 3, NRC en PowNews melden zich ook. Als zij onze toelichting horen en erachter komen dat justitie de FHJ niet daadwerkelijk om de beelden heeft gevraagd, verliezen zij hun belangstelling.
Nick Davies kwam tot de conclusie dat nog maar twaalf procent van alle berichten in Britse kwaliteitskranten eigen nieuwsverhalen zijn. De rest wordt gevuld met het klakkeloos overtikken van persberichten en verhalen uit andere media. Dat deze ontwikkeling zich ook hier afspeelt, wisten we natuurlijk al. Maar de eigen ervaring met deze praktijken, is leerzaam, heel leerzaam. Er zal hier op de hogeschool nog lang over worden nagepraat.
Lees ook
Andere artikelen op DNR over Project X Haren en de media.
6 reacties