haren project x

Project X Haren en de media (8)

Studenten maken kennis met klakkeloos kopiëren door media

In zijn boek ‘Flat Earth News’ schetst de Britse journalist Nick Davies een treurige ontwikkeling: journalisten maken zich massaal schuldig aan het overtikken van persberichten en het kopiëren van andermans werk. Van eigen nieuwsgaring is nauwelijks sprake. Deze praktijk hebben wij, op de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg, de afgelopen dagen aan den lijve ondervonden.

Wat gebeurde er? Maandag 24 september meldt Omroep Brabant zich, met zowel een radio- als een tv-verslaggever. Zij willen een onderwerp maken over de rol van de media bij de rellen in Haren. Geen probleem, natuurlijk is dit het gesprek van de dag op de hogeschool. Bovendien zijn drie studenten met camera aanwezig geweest om een nieuwsitem te maken.

De verslaggevers praten met het drietal en met andere studenten. Ook met mij wordt, als docent media-ethiek, een interviewtje van enkele minuten opgenomen. Naar aanleiding van de oproep van justitie om beelden af te staan, wordt de algemene vraag gesteld wat wij zouden doen als justitie om het ruwe beeldmateriaal zou vragen. De studenten geven aan hier niet voor te voelen, zij willen ‘neutraal’ blijven.

Een algemeen, principieel antwoord

Ik neem een duidelijk standpunt in; in principe moeten journalisten hier niet aan meewerken. Vrijheid van nieuwsgaring, onafhankelijkheid, onpartijdigheid, het gebrek aan noodzaak vanwege de grote hoeveelheid beeldmateriaal die al circuleert; het zijn argumenten die genoemd worden. Het is een algemeen principieel antwoord op een algemene vraag over ‘de beelden’.

Specifieke situaties komen niet aan bod. In gesprekken achteraf geven de studenten aan dat de situatie natuurlijk anders zou zijn als zij, bijvoorbeeld, als enige beelden zouden hebben van de dader die met een stoeptegel een bejaarde man in Haren verwondde.

Omroep Brabant zendt het item van nog geen twee minuten uit en plaatst het ook op de site met als kop: ‘Studenten Journalistiek geven beelden Project X niet aan justitie’. In de eerste zin wordt het woord ‘weigeren’ gebruikt. Wij vinden de kop en de eerste zin ongelukkig gekozen. Niet feitelijk onjuist, maar het wekt wel de indruk alsof justitie zich daadwerkelijk aan de poorten van de hogeschool heeft gemeld. We besluiten er niet al te moeilijk over te doen; soms vallen nuances weg in journalistieke producties.

Klakkeloos gekopieerd

In de dagen daarna vallen we van de ene verbazing in de andere. Het item van Omroep Brabant wordt in tal van media klakkeloos gekopieerd en aangepast. We vinden onszelf bijvoorbeeld terug op NU.nl, DeJaap.nl en Spitsnieuws.nl. ‘Justitie kan beelden Project X vergeten’, meldt de laatste site als kop. In de lead: ‘Justitie wil maar graag wat het filmwerk van het trio als bewijs gebruiken’. (De fout in deze zin is voor rekening Spitsnieuws).

Op 26 september neemt zelfs Villamedia het bericht van Omroep Brabant over. Een dag later brandt columnist Luuk Koelman van Metro de studenten, hun productie en mijzelf in een column af: ‘wanneer word je als journalist weer mens?’ Hij wekt op walgelijke wijze de indruk dat het de studenten en hun docent ethiek niets kan schelen dat een bejaarde man met een stoeptegel wordt mishandeld. Onnodig te vermelden dat elke publicatie in de reacties gepaard gaat met vele tientallen, anonieme verschrikkelijke verwensingen.

Wij hebben een tiental voorbeelden van klakkeloos kopiëren en onjuist aanpassen geteld. Wij zijn in deze gevallen niet benaderd voor uitleg of aanvulling, terwijl wij als primaire bron uitermate benaderbaar zijn. Studenten uit het vierde jaar zijn er in het kader van het project factchecken nu volop mee aan de slag: welke media hebben klakkeloos gekopieerd, waar is de tekst onjuist aangepast? Waarom is er geen contact gezocht met de studenten en met mij als docent?

Overtikken van andere media

Het kan ook anders: NOS op 3, NRC en PowNews melden zich ook. Als zij onze toelichting horen en erachter komen dat justitie de FHJ niet daadwerkelijk om de beelden heeft gevraagd, verliezen zij hun belangstelling.

Nick Davies kwam tot de conclusie dat nog maar twaalf procent van alle berichten in Britse kwaliteitskranten eigen nieuwsverhalen zijn. De rest wordt gevuld met het klakkeloos overtikken van persberichten en verhalen uit andere media. Dat deze ontwikkeling zich ook hier afspeelt, wisten we natuurlijk al. Maar de eigen ervaring met deze praktijken, is leerzaam, heel leerzaam. Er zal hier op de hogeschool nog lang over worden nagepraat.

Lees ook
Andere artikelen op DNR over Project X Haren en de media.

6 reacties

  1. Rowan schreef op 27 september 2012 om 14:44

    Een kwalijke zaak. De snelheid van het hedendaagse nieuws en de vraag naar vulling zorgen er denk ik mede voor dat checken steeds minder tijd in beslag neemt, en kan nemen. Ik vind het ook niet goed dat elk medium tegenwoordig bijna hetzelfde nieuws brengt. Dit heeft ook weer te maken met het kopieer gedrag. Hopelijk zal de nieuwe lichting studenten Journalistiek verandering kunnen brengen.

  2. Treffend voorbeeld van het feit dat media niet slechts het nieuws registreren, maar juist maken. Een hypothetische vraag wordt omgezet naar een feitelijke weigering. Dat is eigenlijk nog opmerkelijker dan het klakkeloss overnemen van nieuws.

  3. Dat klinkt allemaal heftig, zeker omdat het onder aan de streep allemaal gaat om een item van niks: hypothetisch non-nieuws. Toch is ook de vraag relevant of Jos, Lars, Sem en Jan meer hebben gedaan dan “van de ene verbazing in de andere vallen”.

    Hebben ze zich achteraf afgevraagd wat ze zelf beter hadden kunnen doen? Hadden ze bij de vraag van die Omroep Brabant-verslaggever misschien moeten inschatten wat er met hun antwoord gedaan zou kunnen worden? Hebben ze achteraf geklaagd bij Omroep Brabant of een van die andere genoemde media?

    Ik lees er niets over.

    Natuurlijk is het mooi dat Straathof pal achter zijn studenten (en zichzelf) gaat staan, maar het wekt wel enige verbazing dat in zijn stuk zelfs geen bijzin wordt besteed aan zelfreflectie (of een oproep daartoe richting die drie studenten.

    Straathof: “Dat deze ontwikkeling zich ook hier afspeelt, wisten we natuurlijk al. Maar de eigen ervaring met deze praktijken, is leerzaam, heel leerzaam. Er zal hier op de hogeschool nog lang over worden nagepraat.”

    Geen betere case dan eentje dichtbij huis. Maar ik denk dat het minstens zo belangrijk is om “nog heel lang na te praten” over de analyse van wat je had kunnen doen om te voorkomen dat een verslaggever aan de haal gaat met jouw woorden (en daarmee de gesignaleerde trein in werking zet).

    Let wel: ik zeg niet dat dat niet gebeurd is, maar wat ik lees blijft beperkt tot klaagzang over de media en pleidooi voor zichzelf. Ze zijn vast tot meer in staat.

  4. Jan schreef op 27 september 2012 om 19:02

    Beste Bart,

    ik heb na de publicatie van het stuk op Omroep Brabant contact gehad met Joachim van Maaren, de maker van het stuk. Ik vond direct al dat het woord ‘weigeren’ een zwaardere lading had dan wat wij feitelijk hebben gezegd. Ook de zin: “De beelden blijven binnen de school” heb ik aangekaart. Je bedrijft immers geen journalistiek om helemaal niets met je beelden te doen.

    Bovendien heeft Sem gezegd, in andere woorden: journalistiek gezien vielen we met onze neus in de boter. Van Maaren heeft alleen de zinsnede: “We vielen met onze neus in de boter” gebruikt. Dat zou natuurlijk een vreemde uitspraak zijn. Dit was alles behalve met onze neus in de boter vallen, wat betreft een ‘leuk verhaal’. Journalistiek gezien was het natuurlijk wel ‘spannend’.

    Van Maaren wimpelde dit af door te zeggen dat hij (in parafrase) niets had gezegd dat feitelijk onjuist was, maar dat het op meerdere manieren geïnterpreteerd kon worden. Een aanpassing van de tekst vond hij overbodig.

    We hebben ook geen anderhalf uur beeldmateriaal met duidelijke beelden van de relschoppers. In totaal is het ongeveer een uur en vijftien minuten beeld. Een groot deel daarvan is van voor de rellen, toen de sfeer nog goed was. Daarnaast hebben we op afstand van de rellen nog een aantal mensen geïnterviewd. Dit is niet terug te zien in het stuk omdat dit mosterd na de maaltijd zou zijn. We zijn immers pas op maandag begonnen met monteren. Het nadeel van werken met MiniDVs en een gebouw dat gesloten is in het weekend. Dat op onze beelden honderden relschoppers herkenbaar in beeld zijn, is dus ook onwaar.

    We hebben dus inderdaad beklag gedaan. De les die we hebben geleerd, is inderdaad: denk na wat de journalist met je antwoorden kan doen. We hebben in ieder geval meer dan we verwachtten, geleerd van Project X. Hoe erg de aanleiding van deze les ook is.

  5. Dank voor je uitleg Jan. Maakt het allemaal een stuk helderder.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>