nos journaal sacha de boer

Zwicht de NOS voor de behoefte aan ‘leuk’ nieuws?

Alarmerende berichten over een identiteitscrisis bij tv-netwerk CNN in de Volkskrant van dinsdag 11 september (niet online). Arie Elshout maakt een rake schets van een zender die zijn kijkers verliest in een medialandschap dat steeds meer gedomineerd wordt door digitale platformen en door de behoefte aan ‘leuk’ nieuws.

Noodgedwongen zoekt de 24/7 nieuwszender naar nieuwe vormen van journalistiek die vooral ‘entertainend’ moeten zijn. Deze trend is niet alleen een Amerikaanse aangelegenheid. Ook de Nederlandse journalistiek focust op nieuws dat vooral vlug, veel en vermakend moet zijn.

The Daily Show 

Elshout haalt in zijn reportage het voorbeeld aan van het politiek gekleurde en populaire programma The Daily Show als grote concurrent van een objectief en neutraal CNN. In dat programma drijven politieke komieken met grote regelmaat de spot met de Amerikaanse conservatieven.

Steeds meer kijkers geven daar de voorkeur aan dit soort vormen van ‘gekleurd’ nieuws uit linkse of juist uit rechtse hoek. Journalistiek, humor en duiding smelten samen: mensen willen nieuws, maar tegelijkertijd vermaakt worden. ‘Politieke satire wordt voor steeds meer mensen een politieke ‘analyse’, zo luidde een van de conclusies van Elshout.

Ook in Nederland 

Alhoewel we in Nederland niet zo’n strikte scheiding kennen in links en rechts nieuws en linkse en rechtse satire, moet het neutrale NOS Journaal ook hier dagelijks concurreren met het succesvolle infotainment van De Wereld Draait Door waarin (politieke) satire en vermaak een belangrijke rol spelen.

In de uitzending aan de vooravond van de verkiezingen zaten maar liefst vier humoristische rubrieken: Dolf Duidt, twee keer een bijdrage van JeMistMeerDanjeZiet, en de vertrouwde afsluiter van Lucky TV. Nu was het verkiezingstijd en werd er in die weken wellicht wat meer ingezet op satirische bijdragen, maar dat de show van Matthijs van Nieuwkerk ook buiten de politieke hoogtijdagen om vooral leuk en snel moet zijn, staat buiten kijf.

Achtuurjournaal

Desondanks zijn de cijfers van het NOS Journaal nog steeds hoog en bereikten ze deze zomer niet zoals bij CNN, het laagste punt in twintig jaar. Naar deze satirische verkiezingsuitzending van DWDD keken bijvoorbeeld ‘slechts’ 845.000 mensen ten opzichte van de ruim 1,4 miljoen kijkers van het Achtuurjournaal. Het gemiddeld aantal Journaalkijkers op dat tijdstip lag in 2011 zelfs op ruim 1,8 miljoen.

Dat betekent echter niet dat deze Nederlandse nieuwsorganisatie achterover leunt en denkt dat het wel los zal lopen met die gevreesde weglopende kijkers. Ook de NOS worstelt met veranderend kijkgedrag, behoefte aan luchtig nieuws en de toenemende concurrentie van online platformen.

De gemiddelde leeftijd van deze trouwe Journaalkijkers is namelijk hoog en de nieuwe generatie potentiële kijkers die zit om 20 uur niet meer voor de buis. Als ze überhaupt nog een ‘buis’ hebben. Die zitten, staan of liggen de hele dag swipend en scrollend op smartphones en laptops te turen naar sociale media en nemen het nieuws tot zich via diezelfde sociale platformen en digitale kanalen op het moment dat het hen uitkomt.

Hetzelfde probleem waar dus ook CNN – en tevens het merendeel van alle mediaorganisaties wereldwijd – mee te maken hebben.

Flitsende presentatie

Niet voor niets moesten Rob Trip en Sacha de Boer hun comfortabele plekje achter de desk opgeven om het nieuws voortaan lopend te presenteren vanuit een flitsende studio met dito scherm. Het nieuws moet aantrekkelijker en toegankelijker worden gebracht en zo beter aansluiten bij een jongere doelgroep.

Vanuit diezelfde zoektocht naar jonger publiek en veranderende nieuwsconsumptie zet de NOS sinds februari dit jaar in op de ‘internetfirst’ strategie: niet meer met nieuws wachten tot een eerst volgende uitzending op radio of tv, maar meteen online zetten op nos.nl.

Niet alleen de snelheid speelt daarbij een grote rol, maar ook hoeveelheid berichten neemt in deze strategie toe. Iemand die met regelmaat de site of de app checkt moet tenslotte niet teleurgesteld worden door ‘oud’ nieuws. Dat daarmee ook de nieuwsdrempel lager wordt, lijkt onvermijdelijk.

Felle discussies 

Op de redactie resulteert dat af en toe in felle discussies, bijvoorbeeld over de vraag of het nieuws over de scheiding van Ruud en Estelle met terugwerkende kracht toch niet op nos.nl had moeten staan. Op de dag zelf werd besloten van niet, maar het was achteraf gezien toch wel ‘het gesprek van de dag’ geweest en waarom zou je zo’n verhaal de bezoekers van nos.nl dan onthouden? Dat was de retorische vraag van de hoofdredactie de dag daarna. De bezoekers zouden er ongetwijfeld hetzelfde over hebben gedacht.

De interne dagrapporten – met daarin onder meer de top 25 van de best gelezen online berichten - laten zien dat bijvoorbeeld het artikel ‘Badr Hari nu officieel verdachte’ op 23 juli jl. bovenaan de lijst prijkt, terwijl de ‘Europese banken onderuit’ het op diezelfde dag moet doen met plaats 23.

‘Ja, dat is best frustrerend’, vindt ook een van de verslaggevers. ‘Een ijsbeer met een hoedje op scoort nou eenmaal waanzinnig goed’. Maar tegelijkertijd ‘is het ook een leuke sport en heel prettig om te zien hoe goed een verhaal bekeken wordt’.

Zwicht de  journalistiek?

Betekent dit nu dat de journalistiek zwicht voor BN’ers en flitsende decors, om zo koste wat het kost kijkers en bezoekers te blijven bereiken? Wint het nieuws dat vooral vermaakt en lekker wegkijkt het van de gedegen en verdiepende berichtgeving?

Wie weinig vertrouwen heeft in de huidige journalistiek is misschien bang van wel. Maar ook journalisten anno 2012 hebben hun eigen geloofwaardige grenzen, handelen vanuit professionaliteit en laten zich niet enkel overtuigen door kijkcijfers en clicks.

Zo laten de internetredacteuren van de NOS zich amper leiden door het grote scherm met actuele bezoekcijfers dat pal voor hun neus hangt. Een bericht over een scheiding van twee bekende Nederlanders is eerder uitzondering dan regel, voor het echte shownieuws ben je nog steeds beter af op Telegraaf.nl.

Scherpere journalistieke keuzes

Een nieuw decor heeft niet alleen de intentie om het nieuws aantrekkelijker en toegankelijker te maken, het dwingt de redacteuren achter de schermen ook daadwerkelijk om scherpere journalistieke keuzes te maken.

Nieuwe technologische toepassingen maken het mogelijk om nieuws inzichtelijker te maken aan de hand van grafische vormgeving. Verslaggevers moeten beeld en tekst nog beter op elkaar afstemmen en creatief zijn in het vertellen van verhalen. Met het geijkte tekst-quote-tekst-quote verhaal komen ze in die nieuwe studio lang niet altijd meer weg.

Veranderingen in vorm, toon en het afwisselen van zowel zwaardere als lichtere berichten, betekenen niet per definitie dat de journalistiek inboet aan diepgang of kwaliteit. De hoofdredacteur van NOS Nieuws, Marcel Gelauff, vindt de veranderingen in aanpak en benadering uiteraard verstandig, maar ook onoverkomelijk: ‘De samenleving is nou eenmaal anders dan een aantal jaar geleden: de toon waarop we praten, de directheid en de manier van communiceren. Het is een permanente ontwikkeling en daar moet je in mee gaan. Als je dat niet doet, verlies je in ieder geval het contact met je publiek.’

Lef om te experimenteren

Natuurlijk, in deze zoektocht of identiteitscrisis slaat iedereen wel eens flink de plank mis en ligt het gevaar op de loer om door te slaan in een te hoge dosis entertainment. De vakantiekiekjes van de lijsttrekkers in het NOS-verkiezingsdebat waren wellicht discutabel: de roze-blauwe korte broek van Pechtold had weinig te maken met journalistieke dan wel politieke inhoud.

Maar de NOS durft wel te experimenteren, te zoeken naar een juiste toon die aansluit bij de wensen van het (jonge) publiek en naar een aanpak die past in het huidige en snel veranderende tijdperk. Die zoektocht slaagt alleen wanneer je binnen de grenzen blijft van je eigen professionaliteit en identiteit. Maar wie niet waagt, zal de slag om de kijker sowieso niet winnen.

Klaske Tameling is promovenda journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij doet onderzoek naar convergentie en crossmediale journalistiek op nieuwsredacties van onder andere NOS Nieuws.

7 reacties

  1. Linda Duits schreef op 29 september 2012 om 14:46

    De Daily Show is juist een reactie op de slechte kwaliteit van het nieuws in de VS. Het is daar zo moeilijk om goed politiek nieuws te krijgen, dat de enige overgebleven mogelijkheid satirisch nieuws was. Serieuze nieusprogramma’s gaan verleuken omdat de Daily Show populair is, is het domste wat je kunt doen. Het getuigt van onbegrip van en minachting voor het publiek.

    Zie ook http://www.dieponderzoek.nl/fake-news-is-een-daad-van-verzet-tegen-de-leegheid-van-traditioneel-nieuws/

  2. Minder anchor(wo)man in beeld en in plaats daarvan meer en sneller nieuws past beter in deze tijd. TV = beeld. Niet langer een Trip- of De Boer-show, maar een snell(er)e beeld-verslaggeving van waaruit direct wordt gekoppeld naar uitgebreide informatie op het internet (dat hoeft dan niet eens een link naar de eigen website te zijn).

  3. W.Groeneveld schreef op 3 oktober 2012 om 13:53

    Inderdaad is he NOSnieuws geen ècht nieuws meer maar voor de massa leuk om naar te kijken.Bij de buren, in België is het wel beter.Vooral bij “Canvas”

  4. Hajo Frick schreef op 4 oktober 2012 om 14:20

    The Daily Show ken ik niet, maar De Wereld Draait Door heb ik een paar keer gezien. Het programma deed me denken aan Voor de Vuist Weg van Willem Duys. Daarin mochten mensen op commando van Duys hun kunstje vertonen. Van Nieuwkerk doet dat net zo, zij het een beetje sneller. Zijn gasten zijn figuranten en passanten.
    Vreselijk. Ik zag eens een bandje dat één minuut van een nieuwe plaat mocht spelen. Duys behandelde z’n gasten in ieder geval nog met enige eerbied.

  5. Dick Turnip schreef op 11 oktober 2012 om 22:09

    Ik heb het niet op de veramerikanisering van de journaal,
    de irritante manier van zichzelf voor te stellen, de veranderende camerastandpunten, het aangeven wat er nà het volgende punt zal komen…

    Eerlijk waar; de enige evolutie die ik wèl aprecieer en zelfs héél erg veel,
    is het feit dat we Sacha De Boer nu ten voeten uit in beeld krijgen.

    Al besef ik wel dat dat meer met mij te maken heeft
    dan met de nieuwswaarde van het programma :o)

  6. Karel Peters schreef op 25 oktober 2012 om 09:48

    Sinds wanneer is het NOS journaal neutraal? Ze manifesteren zich – indirect – als een programma dat links van het midden staat, laten vaker ‘linkse’ sprekers aan het woord. Ook de redactie van het NOS journaal stemt overwegend links. Linkse stokpaardjes – zoals milieu – komen voortdurend aan bod.

  7. Deniz schreef op 12 juni 2014 om 17:02

    De journalistiek wordt als links ervaren omdat we in een rechts (ofwel economisch) gedomineerde wereld leven. Het is onzinnig om een rechtse spreker te horen over hoe geweldig het huidig milieubeleid is. Het zelfde kun je zeggen over de economie. Wanneer zonnepanelen voor grootschalige armoede zorgen zullen ze vast en zeker een rechtse spreker uitnodigen.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>