Buitenlandcorrespondenten 2012 (1)

Aantal buitenland-correspondenten blijft op peil, aantal opdrachtgevers stijgt

Hoeveel buitenlandcorrespondenten hebben Nederlandse nieuwsmedia? Peter Vasterman deed daar de afgelopen decennia een aantal keer onderzoek naar. De laatste keer (samen met Leendert van der Valk) is alweer zes jaar geleden. Tijd voor een update dus, want in de afgelopen jaren zijn er behoorlijk wat veranderingen in het medialandschap geweest.

Hoeveel correspondenten?

In 2006 was de verwachting onder buitenlandchefs dat het aantal correspondenten zou gaan afnemen. Dat is echter niet gebeurd. Sterker nog, in 2012 zijn er zelfs iets meer correspondenten (250) dan in 2006 (241).

Het aantal correspondentschappen is sterker gestegen, van 323 naar 388. Een journalist kan meerdere correspondentschappen vervullen. In 2006 had een correspondent gemiddeld 1,34 opdrachtgevers, nu zijn dat er 1,55. De meeste correspondentschappen zijn te vinden bij kranten en radio/televisie. Veruit de meeste (204) correspondenten zijn freelancers. De overige 46 werken in vaste dienst.

Radio en televisie

Het medialandschap is in de afgelopen jaren vooral op televisiegebied flink veranderd. Het programma met de meeste correspondenten (29) in 2006 was Netwerk. Die actualiteitenrubriek bestaat niet meer. Ook NOVA bestaat niet meer als naam. Opvolger Nieuwsuur (met grotendeels dezelfde redactie) werkt nauwer samen met de NOS en kan het af met minder eigen correspondenten (van 9 naar 2).

Bij het vorige onderzoek in 2006 zat de NOS midden in een overgang naar een multimediale organisatie. Vroeger waren er aparte correspondenten voor radio en televisie, maar inmiddels werken vrijwel alle NOS-correspondenten voor beide kanalen. Dat betekent dat er minder correspondenten per land nodig zijn om alle kanalen te bedienen. Toch heeft deze multimediale inzet er niet voor gezorgd dat het totale aantal NOS-correspondenten is gedaald: de correspondenten zitten nu over meer landen verspreid.

Na het wegvallen van Netwerk zijn in de afgelopen jaren diverse nieuwe actualiteitenrubrieken ontstaan. Die maken echter maar sporadisch gebruik van correspondenten, te weinig om het in dit onderzoek als correspondentschap te betitelen.

‘Kleine’ radioprogramma’s (onder andere Villa VPRO, BNN Today), die ook af en toe met correspondenten werken, zijn net als zes jaar geleden niet meegenomen in dit onderzoek. Dat geldt ook voor de Wereldomroep, omdat daar de nieuwsvoorziening gericht op Nederlanders grotendeels is weggevallen.

Kranten

Ondanks dalende oplages en reorganisaties is het aantal correspondentschappen bij dagbladen licht gestegen. Dat betekent overigens niet dat er niet bezuinigd wordt op buitenlandberichtgeving. Verschillende correspondenten melden dat tarieven niet meegroeien met de inflatie of dat er beknibbeld wordt op reiskostenvergoeding.

Grootste stijger is Trouw, dat haar correspondentenbestand heeft verdubbeld (van 18 naar 36). Bij het AD is het aantal correspondenten daarentegen bijna gehalveerd (van 13 naar 7).

Persbureaus

De afgelopen jaren is het aantal correspondentschappen van persbureaus flink gestegen. Zowel het ANP als persdienst GPD hebben hun netwerk flink uitgebreid. Dat hoeft niet in alle gevallen te betekenen dat er meer journalisten worden ingezet, want sommige correspondenten werken voor beide persbureaus.

De komende tijd gaat er op persbureau-gebied een hoop veranderen. De GPD houdt eind dit jaar op te bestaan. De taak van het bedrijf wordt gedeeltelijk overgenomen door een nieuwe persdienst van Wegener. Volgens GPD-hoofdredacteur Jos Timmers is Wegener voornemens om verder te gaan met de correspondenten van de GPD, maar is nog niet duidelijk op welke manier.

Opvallend is verder de stijging bij persbureau Novum. In 2006 maakte men voor buitenlandberichtgeving alleen maar gebruik van buitenlandse persbureaus. Inmiddels heeft Novum ook zes correspondenten.

Opiniebladen

Er zijn anno 2012 twee opiniebladen met een uitgebreid correspondentennetwerk: Elsevier en De Groene Amsterdammer.

Vooral de stijging van De Groene Amsterdammer is opvallend. Effectief is er echter minder veranderd dan het lijkt: men heeft afscheid genomen van drie correspondenten in vaste dienst en werkt nu nog slechts met freelance-medewerkers. In 2006 had het blad ook al een dergelijk aantal freelance-correspondenten, maar die zijn toen niet als zodanig aangemerkt in dit onderzoek.

Bij HP/De Tijd is de bladformule veranderd en daarmee zijn de correspondenten verdwenen. Als er nog aandacht is voor nieuws vanuit het buitenland dan worden meestal stukken vertaald, bijvoorbeeld uit Der Spiegel.

Internet

Opvallende afwezige in dit mediumoverzicht is internet. Tot op heden zijn er echter geen ‘losse’ Nederlandse nieuws- of actualiteitensites met eigen correspondenten.

De meeste nieuwssites zijn verbonden aan een omroep, krant of tijdschrift. Correspondenten die voor het betreffende bedrijf werken, werken veelal ook voor de bijbehorende website. De enige grote ‘losse’ nieuwssite van Nederland, nu.nl, werkt niet met correspondenten.

Waar zitten onze correspondenten?

In deel twee van dit onderzoek, dat later deze week zal verschijnen, meer over de spreiding van Nederlandse buitenlandcorrespondenten over de wereld. Op dat gebied is er in de afgelopen jaren het een en ander veranderd.

Verantwoording

De gegevens over de Nederlandse buitenlandcorrespondenten zijn verkregen via alle Nederlandse nieuwsmedia die mogelijkerwijs buitenlandcorrespondenten zouden kunnen hebben. Aan deze media is gevraagd met welke correspondenten zij werken, wat hun standplaats en werkgebied is en wat hun aanstelling is. Aanvullende informatie is verkregen via hun Twitter-accounts, LinkedIn-profielen, persoonlijke websites, interviews die ze eerder gaven en de websites van media waarvoor ze werken.

Onder buitenlandcorrespondenten wordt in dit onderzoek verstaan: journalisten die op regelmatige basis (meerdere keren per jaar) werkzaamheden in het buitenland verrichten voor een Nederlands medium. Sommige media maken incidenteel gebruik van de diensten van een bepaalde journalist in het buitenland. Als een krant eenmalig een aangeboden artikel afdrukt van een journalist die in het buitenland woont, dan vervult die journalist in dit onderzoek géén correspondentschap voor die krant.

Lees ook
Waar zitten de Nederlandse buitenlandcorrespondenten?
Een eigen correspondent maakt weinig verschil
Steeds minder buitenlands nieuws in de Britse pers
Freelance correspondent raakt niet verzadigd maar gespecialiseerd
DNR-serie over buitenlandcorrespondenten

Twan Spierts –

Twan Spierts is freelance journalist en documentairemaker. Voor zijn afstudeeronderzoek aan de Fontys Hogeschool Journalistiek deed hij onderzoek naar het Nederlandse correspondentennetwerk.

Alle artikelen van Twan Spierts op De Nieuwe Reporter.

  • http://www.china-speakers-bureau.com Fons Tuinstra

    Een vraag die hier helaas niet aan de orde komt is die naar de financiele toestand van de buitenlandcorrespondent.
    Toen ik begin deze eeuw de toestand van de buitenlandcorrespondent onderzocht (http://www.nieman.harvard.edu/reportsitem.aspx?id=100381) bleek het financieel steeds moeilijker te zijn rond te komen. Grossieren in correspondentschappen, een goed verdienende partner en een echte baan om het geld te verdienen waren enkele strategietjes om te overleven. De gevestigde foreign correspondents club hadden nog maar nauwelijks journalisten onder de leden, omdat de meesten zelfs de gereduceerde tarieven niet konden betalen.
    Misschien is het niet zo verschillende van de financiele positie van freelancers, maar met het tellen van posten kom je er niet.

  • Twan Spierts

    @Fons Tuinstra
    Ik heb daar wel met een aantal correspondenten over gesproken, maar dat was te weinig om daar goed onderbouwde uitspraken over te doen.

    De (freelance-)correspondenten die ik sprak merken inderdaad dat tarieven onder druk staan. De meeste kunnen nog prima rondkomen, maar moeten daar wel veel voor doen.

  • Jody

    Bij mij doemt -met enig cynisme- wel een nare gedachte op. Niet echt wetenschappelijke gestaafd overigens.

    Zou het zo kunnen zijn dat het aantal correspondentschappen stijgt, juist ómdat media hun afkalvende buitenlandbudget willen verbloemen?
    Dus: door een freelancer in het buitenland sneller als correspondent te betitelen “We hebben een netwerk van zestig buitenland-correspondenten!” Klinkt stoer, maar er staat verder geen verplichting -bijvoorbeeld een minimale periodieke afname- tegenover toch?

    “Tuurlijk, je naam komt vanaf morgen in het colofon als onze correspondent, maar dan willen we wel voortaan exclusiviteit voor de halve prijs.”

    Of denk ik nu te cynisch?

    Dus Twan, vraag: heb je wellicht ook de gelegenheid gehad naar correspondenten-budgetten op buitenlandredacties te kijken?

  • http://www.toekomstvandejournalistiek.nl Alexander Pleijter

    Goede suggestie Jody. Heb je eigenlijk ook gegevens over de toe- of afname van het aantal freelancers, Twan?

  • http://www.atehoekstra.com Ate Hoekstra

    Een op zich interessant onderzoek, al vertoont het wel veel overeenkomsten met het onderzoek dat de Volkskrant eerder dit jaar ook al publiceerde.
    Maar wat ik me afvraag: is er ook gekeken naar wat freelance correspondenten doen voor andere media of is dat volledig buiten beschouwing gelaten? Ik denk bijvoorbeeld aan magazines als Revu, OneWorld en Wordt Vervolgd, maar ook aan reismagazines. Veel correspondenten vullen hun inkomsten daar op journalistieke wijze mee aan.
    En vergis ik me of zijn de Belgische kranten niet meegenomen? Bij bijvoorbeeld De Tijd zijn namelijk ook Nederlandse correspondenten actief. Wil je echt een goed beeld krijgen van de situatie, dan kun je dat volgens mij niet negeren.

  • Twan Spierts

    Excuses voor de trage reactie.

    @Jody – Daar heb ik geen onderzoek naar gedaan. Lijkt me wel interessante toevoeging.
    @Alexander – Nee, die heb ik niet helaas, omdat ik daarover geen gegevens uit 2006 over heb.
    @Ate – Heb je een linkje voor me? Ik heb voor de inventarisatie alleen gekeken naar correspondenten van Nederlandse nieuwsmedia. Uiteraard weet ik (en dat kwam ik ook regelmatig tegen) dat veel correspondenten (ook) voor vakbladen en andere tijdschriften schrijven en een aantal ook commerciële klussen doen. Dat gaat echter meestal om incidentele bijdragen en niet om ‘vaste’ correspondentschappen. Daarom zijn die niet meegenomen in de inventarisatie.

  • http://www.atehoekstra.com Ate Hoekstra

    Hallo Twan,

    Een linkje naar het stuk in de Volkskrant bedoel je? Nee, die heb ik helaas niet. Maar heb het stuk er nog even bij gezocht en het stond in de zaterdagbijlage van 3 december vorig jaar.

    Bedankt voor je uitleg rondom het onderzoek. Dat maakt het een en ander duidelijker voor me.
    Mocht je nog een prikkertje over hebben, dan mag je mijn naam wel bij Phnom Penh, Cambodja, zetten.