slagboom eu

Belemmeringen voor journalistiek onderzoek binnen EU-organisaties

Onderzoeksjournalisten die onderzoeken wat de rol van onderzoeksjournalistiek kan zijn. In dit geval bij het bestrijden van fraude met Europese gelden. En die dan adviseren dat er meer steun voor onderzoeksjournalistiek moet komen. Tuurlijk. Lekker logisch. Lekker onafhankelijk. Zo reageerden enkele twitteraars, zoals @APleijter en @BrunoBrussels op het verschijnen van het rapport ‘Deterrence of fraud with EU-funds through investigative journalism in EU-27‘.

Ik snap de reactie. Tuurlijk. Zou zelf ook zo gereageerd hebben als ik (in dit geval als hoofdauteur van de studie) de achtergrond niet kende. Mooi dan dat een van diezelfde twitteraars direct de mogelijkheid geeft om iets van die achtergrond hier uit te leggen.

Toen het Budgettary Control Committee najaar 2011 de studie met bovengeciteerde naam in de aanbesteding gooide had ook ik niet direct het idee dat dit een klus voor een onderzoeksjournalist zou zijn. Laat het Europees Parlement lekker zelf zijn controlerende taak naar fraude met EU-geld uitoefenen, zeg! En laat de onderzoeksjournalist zich bij zijn/haar eigen taak houden: het blootleggen van verhalen die er zonder hem/haar niet geweest zouden zijn, kritisch en diepgravend, op zoek naar wat anders verborgen blijft.

Onderzoek naar onderzoeksjournalistiek in Europa

Maar toen bleek dat de studie een beeld zou moeten geven van wat er nu aan onderzoeksjournalistiek in en naar Europa gedaan wordt, met de mogelijkheid om te analyseren wat bruikbare voorbeelden van succesvolle onderzoeksjournalistiek zijn, en welke omstandigheden de EU zelf zou kunnen verbeteren om diepgravende verslaggeving te bevorderen, toen deed zich een kans voor waarvan het Vlaamse Fonds Pascal Decroos (dat ‘bijzondere’ journalistiek stimuleert) de potentie zag.

Wie weet immers beter waar je als onderzoeksjournalist tegenop loopt bij het spitten in Brussel dan de onderzoeksjournalist zelf? En wanneer mag je, als journalist met een vrijbrief vanuit ‘Europa’ zelf, nu eens redelijk onbelemmerd Europese instellingen ondervragen over hun bereidheid onderzoeksjournalisten toe te laten? Een kans van 1 op 1 miljoen. De ‘tender’ werd gewonnen door het FPD, met een voor Europese instellingen gewaagde propositie: laat het onderzoek doen met de hulp van (onderzoeks)journalisten vanuit de hele Europese Unie. Zo’n 80 collega’s leverden een ongeëvenaard collectieve inspanning om het eigen vakgebied versus onderzoek naar Europa in beeld te brengen.

Weinig onderzoeksjournalistiek naar EU-gelden

Ze schetsten de omstandigheden voor onderzoeksjournalistiek in hun land (uitkomst: zwaar bewolkt met hier en daar een opklaring), en telden de door journalisten boven water gehaalde verhalen over onregelmatigheden met Europees geld in de afgelopen vijf jaar. Dat bleken er, met uitzondering van de (eurosceptische) Britse, de Bulgaarse, Roemeense, Duitse en Spaanse pers, verhoudingsgewijs niet heel veel. Als er al onderzoek naar EU-fondsen werd gedaan, was dat veelal door individuele geïnteresseerde journalisten met contacten elders in Europa. Zij bleken in staat hun medium te overtuigen van het belang van deze verhalen.

Verder geeft het rapport een beeld van een onderzoekspraktijk die zo geschakeerd is als er lidstaten zijn, maar met ook onverwachte overeenkomsten. Onderzoeksjournalistiek in Europa is een vak onder druk (organisatorisch, financieel, politiek) dat nieuwe wegen aan het vinden is: financieel (bij fondsen en donoren), organisatorisch (o.a. op internet en in onafhankelijke centra voor onderzoeksjournalistiek) en waar mogelijk of nodig a-politiek (buiten door politici, industriëlen en moguls gecontroleerde kranten en TV-stations om).

Belemmeringen voor onderzoeksjournalistiek

Uit verschillende case-studies blijkt waar binnen de Europese organisaties belemmeringen voor goed journalistiek onderzoek zitten: geen of slechte toegang tot documenten, slordige en onvolledige vergaring en opslag van data en cijfers, onvoldoende bescherming van bronnen en klokkenluiders, weinig bereidheid tot het tijdig en adequaat beantwoorden van vragen vanuit de journalistiek. Er klinkt een oproep aan de EU tot het nemen van een rol in het waarborgen van persvrijheid, pluriformiteit van de pers en het afdwingen van openbaarheidwetgeving in de EU en de lidstaten.

En het werkveld krijgt een aantal aanbevelingen: creëer een werkklimaat dat onderzoek stimuleert, ga je trainen in methoden en technieken voor omvangrijk data-onderzoek, denk niet dat Europese verhalen saai zijn, en leer samenwerken, met EU-medewerkers én met collega’s over lands- en mediagrenzen heen. Onderzoek naar fraude met EU-geld is meestal te groot, duur en ingewikkeld voor individuele media.

Het rapport laat zien, ook in de manier waarop het zelf tot stand gekomen is, dat samenwerking tussen journalisten resultaat heeft. We zijn als ‘scoop-verliefde’ beroepsgroep niet van nature coöperatief. Maar samenwerken kan, en geeft meerwaarde aan onze producten. Waar onze onderzoeksobjecten zich weinig van grenzen aantrekken, moeten wij dat als journalisten ook niet doen.

Stimuleren van journalistiek onderzoek naar Europa

Als ‘Europa’ ons vraagt hoe ons werk ingezet kan worden bij het voorkomen van fraude met Europees geld, dan kunnen we dat onderbouwen en aangeven wat er nodig is om meer verhalen over dit thema naar boven te halen. En schoorvoetend: als daarvoor potjes geld te vinden zijn, ook binnen de Europese budgetten, dan zijn journalisten in Europa – mits journalistieke onafhankelijkheid gegarandeerd is – niet tegen. Maar steun is zeker niet alleen geldelijk.

Dus ja. Wij van WC Eend adviseren ruim gebruik van WC Eend. Niet omdat WC Eend ons betaalde. Maar omdat Europese journalisten én ambtenaren dat WC Eend aanraadden.

Deterrence of Fraud With EU Funds

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Meer over Onderzoek (37 van 436 artikelen)
wereld


In deel 1 van dit onderzoek is een overzicht gegeven van het aantal correspondenten per ...