BLABLA-237x231

Kan het zonder wederhoor?

Ik weet het. Een kop mag niet met een vraagteken eindigen. En een artikel mag niet met ‘ik’ beginnen. Het zijn conventies. Gewoontes. Maar gewoontes veranderen.

De meest hardnekkige Nederlandse journalistieke conventie is die van hoor-en-wederhoor. Studenten journalistiek leren dat als eerste. Eindredacteuren letten er scherp op. Bij de Raad voor de Journalistiek wordt er vaak over geklaagd.

Logisch?

Maar is hoor-en-wederhoor wel zo logisch in het digitale tijdperk? Kan internetjournalistiek niet zonder?

Volkskrant.nl hoofdredacteur Laurens Verhagen (@LaurensVHG) was boos over het doorplaatsen op Joop.nl van een stuk van Peyman Jafari dat eerder op vk.nl had gestaan. Hij wilde het exclusief. Joop-hoofdredacteur Francisco van Jole (@2525) zei dat de columnist het gewoon had aangeboden. “Met de toepassing van wederhoor was dat eenvoudig te achterhalen.” Maar ook zonder hoor-en-wederhoor was dat duidelijk.

De uitdrukking “waarom geen hoor-en-wederhoor toegepast” is geen vraag maar vooral bedoeld als diskwalificatie: u bent geen echte/goede journalist.

Conversatie

Er zijn minstens drie redenen om online wederhoor grotendeels achterwege te laten:

  1. In de journalistiek gaat het om feiten en bronnen, zorg dat die in orde zijn. Wederhoor is een reactie, een mening – leuk, maar niet essentieel.
  2. Wederhoor” leidt tot vertraging en afzwakking. Bronnen reageren laat of niet, proberen de angel uit een verhaal halen en andere bronnen onder te druk zetten. Het leidt tot minder actueel en saaier (enerzijds/anderzijds) nieuws.
  3. Online zijn er genoeg opties om te reageren: comments, Twitter of Facebook, via mail, op je eigen blog. In het papieren tijdperk duurde het lang voordat je reactie geplaatst werd terwijl het helemaal niet zeker was dat die onverkort in de krant kwam.

Wederhoor zou je moeten beperken tot zaken waar de mening van een bron essentieel voor een verhaal is.

Als nieuws echt “een conversatie” is (Henk Blanken, @hbla), profiteert een stuk van reacties (dus van het ontbreken van wederhoor). Dichtbij-baas Bart Brouwers (@brewbart) suggereerde eens dat ‘onaffe’ verhalen meer reacties kregen – dus niet alles dichttimmeren.

Geen van de in dit stuk genoemde personen is om commentaar gevraagd, ze weten dat ze genoemd worden en kunnen gewoon reageren (makkelijk, onmiddellijk en ongecensureerd).

Dit artikel verscheen eerder op JournalismLab.nl.

8 reacties

  1. Mark Klein schreef op 2 oktober 2012 om 09:51

    ad 1: wat als wederhoor nodig is om te zorgen dat je feiten in orde zijn?
    ad 2. Als afzwakking betekent dat het artikel feitelijk juister is, dan lijkt me dat een voordeel. En ook hier: als wederhoor (en dus vertraging) nodig is om je feiten in orde te krijgen, is het wel een vereiste.
    ad 3. Eens, maar dan heb je op zijn minst de plicht om de ‘tegenpartij’ te wijzen op het artikel. Iets wat Piet Bakker in dit geval wel heeft gedaan.

    Saaie reactie hè?

  2. Theo Dersjant schreef op 2 oktober 2012 om 10:44

    Als de rechterlijke macht er in dit land ook zo over zou denken… Maar daar ga je al snel naar de onrechtmatige daad als je wederhoor achterwege laat. En dus lijkt het me (alleen al om die reden) zinvol dat journalisten ingeval artikelen met een grote persoonlijke of bedrijfsmatige impact, wederhoor moeten willen zoeken. Vooral ook omdat nogal eens blijkt dat zaken dan toch net een nuance anders liggen. De ‘feiten’ kloppen dan wel, maar de context blijkt een andere.
    Dat neemt niet weg dat er nogal eens ten onrechte om hoor en wederhoor wordt geroepen.

  3. Jeroen schreef op 2 oktober 2012 om 10:50

    Als een kop vragend is, is het antwoord altijd Nee.

    En inderdaad, die regel is er niet zo maar. Het helpt je bij het checken van de feiten en biedt ruimte voor de andere kant van het verhaal. Dat hiermee een verhaal vertraagd wordt of afgezwakt lijkt me juist de uitdaging van de journalist om te voorkomen.

    Of je copypaste gewoon wat de rest schrijft op hoop van zegen en noemt jezelf journalist. Dat kan ook.

  4. Raar verhaal.

    Wederhoor is essentieel om een afgewogen verhaal te krijgen waarin je jezelf de kans geeft alle feiten goed op een rijtje te krijgen. Bovendien is het simpel beschaafd om het onderwerp van je artikel de kans te geven zijn zegje te doen. Dit zou ook moeten gelden als de feiten correct zijn.

    Het excuus: men kan elders wel reageren vind ik wel heel kortzichtig. Je schrijft een stuk om de lezer in alle vrijheid alle argumenten aan te leveren om zelf een mening te vormen. Het gaat niet aan om tegen de lezer te zeggen dat hij voor een weerwoord maar elders moet zoeken.

    Hoor en wederhoor is een pijler van de journalistiek. Wereldwijd. Laat dat vooral zo blijven.

  5. Dick van der Meer schreef op 2 oktober 2012 om 12:18

    Is Piet Bakker wel serieus?

    Ik kan haast niet geloven dat een lector in de journalistiek de door hem betrokken stelling echt meent. Piet Bakker weet immers heel goed dat wederhoor een uitgangspunt is, in de eerste plaats bedoeld om te verifiëren of wat de ene bron meldt wel klopt. Dat is toch een essentieel element van betrouwbare journalistiek. In de praktijk is de snelheid waarmee een medium bericht van invloed op de kwaliteit van de journalistiek. De consequentie van Bakkers stelling is dat onlinejournalistiek minder zorgvuldig hoeft te zijn dan bijvoorbeeld krantenjournalistiek. En dat je elders kunt reageren is ook al een merkwaardig argument. Met de redenering dat een dagbladjournalist geen wederhoor hoeft toe te passen omdat de benadeelde in een weekblad zijn verhaal wel kwijt kan, kom je toch niet ver?
    Dat conventies veranderen is waar, maar je zou van een lector verwachten dat hij de onderliggende principes in een beschouwing meeneemt. Nu geeft hij gemakzucht bestaansrecht: Piet Bakker zegt dat het niet meer hoeft.

  6. @Mark
    Ik verzet me niet per se tegen wederhoor, alleen maar tegen de routine, en de momenten waar het overbodig is. Als je ‘feiten’ beter worden door iemand te spreken moet je dat altijd doen. Maar obligaat om ‘commentaar’ vragen is in veel gevallen onnodig.

    @Theo
    Dat ben ik met je eens. Bij ernstige beschuldigingen en grote persoonlijke impact altijd reactie vragen. Maar nogmaals: de feiten moeten kloppen. In veel gevallen gebeurt er in wederhoor niks anders dat mensen zeggen “een andere beleving” te hebben, of dat het “eenzijdig” is, of dat ze geen commentaar geven.

    @Jeroen
    Ik begin juist met de feiten. Die moeten kloppen. Feiten checken is niet iets waar ik vanaf wil. Wel van het automatisme om aan iemand te vragen wat hij of zij daarvan vindt.

    @Chris
    In termen van prioriteiten zou ik voor de feiten gaan. “Iemand zijn zegje laten doen” komt voor mij op de tweede plaats. Het gaat niet om wat iemand zegt maar om wat hij of zij doet.

    Het grote verschil tussen print en online is dat daar meteeen reactie kan komen. Daar moet je als auteur ook ruimhartig mee om gaan. Ook als je mensen hun zegje laat doen, zijn ze veelal niet blij met een stuk. Ook dan kunnen ze op andere manieren reageren.

    Hoor-en-wederhoor is gek genoeg helemaal niet universeel en internationaal erkend. In Nederland begint het pas tijdens de ontzuiling en in het buitenland hebben ze er geen woord voor (alhoewel “balance” in de buurt komt). Het vindt z’n oorsprong in de angst om voor eenzijdig uitgemaakt te worden. Daarom moet de oppositie reageren als de regeringspartijen iets zeggen en omgekeerd. Wat wel alom geaccepteerd is, is het checken van feiten – iets waar ik onder geen voorwaarde aan zou willen tornen.

    @Dick
    Feiten worden als het goed is ondersteund door documenten, bewijzen, vastgelegde uitspraken en handelingen. Die kloppen niet meer of minder als iemand daar een mening over geeft.

    Online journalistiek haalt een deel van z’n betekenis uit de discussie die ontstaat naar aanleiding van berichtgeving. Dat is niet per se onbetrouwbaarder.

  7. Guus Benkers schreef op 3 oktober 2012 om 00:20

    Is hoor-wederhoor juist niet een essentieel onderdeel van het checken van feiten?

  8. Ik denk dat er veel afhangt van het paradigma waarmee je journalistiek definieert: Is journalistiek een product of een proces? In het eerste geval gaat men ervan uit dat het nieuwsproduct ‘af’ is zoals het er voorligt. In dat geval zou ik niet durven tornen aan wat in Nederland ‘hoor-wederhoor’ heet (wil je nu geloven dat de Vlaamse term mij ontgaat!). Maar bij journalistiek als proces is het nieuwsproduct slechts een startpunt, waarbij men er vanuit gaat dat relevante sprekers inderdaad wel zullen reageren (het nieuwsproduct aanvullen) via eender welk kanaal (Twitter, reactie, mail,…) als ze dat nodig vinden. Het lijkt me dan inderdaad wel netjes dat je het subject van je verslag laat weten dat hij of zij (of ‘het’) vermeld wordt.

    Het verschil tussen journalistiek als product en journalistiek als proces lijkt misschien samen te vallen met het onderscheid tussen traditionele printpublicaties en online, maar dat is volgens mij maar schijn. Je kan beide paradigma’s perfect toepassen binnen beide mediaplatformen.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>