Nederlands televisiedrama verdient ondertitels

Om het Nederlandse televisiedrama en zijn makers onderdeel uit te laten maken van het internationale discours over het genre en het metier moet het ook buiten de landsgrenzen te bekijken zijn. Hiervoor is ondertiteling onontbeerlijk, betoogt scenarist Willem Capteyn. De noodzakelijke investering hierin is relatief klein.

Er zijn enkele producties waar ik als co-scenarist met trots op terugkijk: het zijn de drie grote dramaseries uit het ‘gouden decennium’ van het Nederlands televisiedrama. Prestigieuze series, met een hoge production value die behoorlijke kijkcijfers haalden, maar bovenal een bovengemiddelde publiciteit genereerden. Ik noem De Zomer van ’45 (1991), Zwarte Sneeuw (1996) en De Negen Dagen van de Gier (2001). Deze series zijn alle drie op DVD uitgebracht. Talloze keren hebben buitenlandse vrienden en collega’s gevraagd of ze een van die series konden zien. En telkens moest ik vertellen dat dit mogelijk was,
maar dat een Engelse ondertiteling ontbrak.

Om aan te tonen dat mijn geval niet op zichzelf staat doe ik een losse greep uit op DVD uitgebracht en niet ondertiteld televisiedrama van de voorbije decennia: Waltz, Oud Geld, Bellicher: de macht van mijnheer Miller, Het Wassende Water, Lijn 32, Pleidooi, De Troon en De Kroon.

Ondertiteling ter promotie van Nederlandse producties

‘Eye International’ brengt elk jaar de DVD Selection Dutch Shorts uit. Hierop is een selectie te vinden van de beste, opvallendste Nederlandse korte films van het afgelopen jaar. Een eenvoudige uitgave voor promotionele doeleinden en natuurlijk voorzien van Engelse ondertitels.

Wat televisieseries betreft heeft de stichting Avex (die zich de promotie van Nederlands drama in het buitenland ten doel stelt) financieel bijgedragen aan de ondertiteling van de DVD’s van de succesvolle serie A’dam-E.V.A. en aan de dit najaar uit te zenden zevendelige serie De geheimen van Barslet.

Dat is een begin maar beter zouden alle Nederlandstalige dramaproducties voor de televisie, die met een realiseringsbijdrage van het Mediafonds worden geproduceerd, voorzien worden van (optionele) Engelse ondertitels. Alleen zo krijgt het hedendaags Nederlands televisiedrama een volwaardige plek binnen de in toenemende mate internationaliserende televisiewereld.

Financieel profijt van ondertiteling

Er zijn drie partijen die een beslissende stem hebben bij de beslissing of een dramaproductie al dan niet wordt ondertiteld: de producerende omroep, de producent en de producent-distributeur van de DVD’s. Kennelijk verwacht geen van die partijen ‘return money’ op de te investeren kosten van een ondertiteling. En de eerlijkheid gebied te zeggen dat ze in die negatieve verwachting wel gelijk zullen hebben. Maar moet de verwachting van financieel profijt de enige voorwaarde zijn om te investeren?

Want er is een vierde partij. Een partij die wel degelijk belang heeft bij die Engelse ondertitels. Een niet onbelangrijke partij ook, bestaande uit de makers van de werken in kwestie. De schrijvers en de regisseurs, maar ook de andere ‘heads‘ binnen het creatieve proces van een filmproductie. Voor hen is het van groot belang om hun werk te kunnen laten zien aan collega-makers in het buitenland.

Alleen zo kan er een uitwisseling van ideeën ontstaan die verder reikt dan het gesprek met landgenoten. Een internationaal discours over eigenheid, over stijl en stijlontwikkeling, over vorm en afwijkende vormprincipes. Door het gesprek met buitenlandse collega’‘s aan te gaan, door hun mening te horen, door te pogen door hun ogen naar het eigen werk te kijken, kan de eigen horizon worden verbreed, het eigen technisch niveau worden verhoogd en mogelijk de inhoud van toekomstig werk worden verdiept.

Dit geldt evenzeer voor geslaagd drama als voor de single play of serie die niet helemaal is geworden wat men er tevoren van had verwacht. Ook dan kan de confrontatie met buitenlandse vakgenoten van grote waarde zijn.

Financiering

Ondertiteling zet de deur open naar de toekomst. Mocht het betreffende werk commercieel op DVD worden uitgebracht, dan is de ondertiteling al vast maar geregeld. Als er geen commerciële uitbreng in het verschiet ligt dient de dvd met ondertiteling geen handelsdoeleinden, maar de vakmatige en artistieke uitwisseling. Hoe dit gefinancierd kan worden en welke partijen aan die financiering bij kunnen dragen ligt nog open en er zal het een en ander moeten worden geregeld. Maar wel alvast dit: het lijkt me niet juist om de kosten van het plan op de huidige productiebudgetten te laten drukken. Overigens zijn die kosten bij een televisieserie minder dan 0,4% van dat budget.

Omroepen, fondsen, producenten, DVD-distributeurs en andere partijen, maar vooral makers van Nederlands televisiedrama zijn bij deze van harte uitgenodigd te reageren op dit plan.
_____________

Dit artikel is ook gepubliceerd in 609, het magazine van het Mediafonds.

Willem Capteyn

Willem Capteyn is scenarist en voorzitter van Stichting Avex.

Alle artikelen van Willem Capteyn op De Nieuwe Reporter.

  • Maarten Treurniet

    Ik ben het helemaal eens met Willem. Hoeveel moeite ik wel niet elke keer moet doen om mijn series/films ondertiteld te krijgen terwijl het elke keer na een maand of wat alsnog gedaan wordt. Zo ook het maken van een M&E (music en effects track) in het geluid. Omdat men niet alles wil fole’yen vanwege de kosten op voorhand. Wanneer een serie verkocht wordt vraagt natuurlijk elk buitenland om een M&E om het in hun eigen taal te kunnen dubben. Het is achteraf vele malen duurder om zo’n M&E te maken dan meteen bij de geluidsafwerking en dan worden de kosten voor het maken van die M&E afgewogen tegen de opbrengst van de verkoop en helaas gaat de verkoop dan soms niet door. Goedkoop is duurkoop blijkt dan maar weer eens. Er zou een speciaal fonds/potje moeten komen waar dit uit bekostigd kan worden.

  • http://www.europarl.europa.eu/aboutparliament/nl/00533cec74/Petitions.html ReindeR Rustema

    Ja, ik heb ook interessant (documentair) werk gezien dat ik graag wil delen met vrienden elders in Europa. Geen Europese cultuur als we geen kennis kunnen nemen van elkaars cultuurproducten. Andersom wil ik ook graag het beste uit alle andere Europese lidstaten bekijken met ondertiteling in een taal die ik kan volgen. Heb je het al eens aan het Europees Parlement gevraagd met een petitie?

    Mijn ervaring is dat je van het Europese Parlement wel altijd netjes een goed antwoord krijgt.

  • Jaap Anne

    Rare afsluiting van het stuk: “het lijkt me niet juist om de kosten van het plan op de huidige productiebudgetten te laten drukken. Overigens zijn die kosten bij een televisieserie minder dan 0,4% van dat budget.”

    Als die kosten maar 0,4% zijn, dan kan je moeilijk spreken van kosten die op het budget drukken. Als makers het zo belangrijk vinden kunnen ze die 0,4% toch wel op hun begroting vinden?

  • Claudia Landsberger

    Nederlands drama wordt steeds beter en zou inderdaad veel winnen als het ondertiteld zou worden. Vooral ook voor de verkoop maar ook gaan festivals steeds meer drama series van beroemde regisseurs vertonen. Carlos was de eerste serie die door Cannes werd vertoond. Daarna volgde Venetie. Dus ook onze steeds bekender wordende film regisseurs maken daarop een kans.

    En dan heb je nog het groeiend aantal expats in Nederland dat je hiermee bedient.

    En natuurlijk alle doven in nederland.

    Claudia Landsberger
    Hoofd van EYE International