“Nederlandse media berichten vooral sensationeel over voormalige Antillen”

De afgelopen weken was Curaçao prominent in het nieuws. Er was dan ook behoorlijk wat politieke onrust op het eiland, met als klapstuk het parlement dat de regering naar huis stuurde. Volgens Bob Harms, hoofdredacteur van TeleCuraçao is dit typerend voor de Nederlandse media: “Als er iets over de Antillen in de Nederlandse media wordt gepubliceerd, dan is dat steevast negatief. Het is sensatie.” Froukje Sijtsma sprak eerder dit jaar met journalisten op Curaçao over de vraag hoe Nederlandse media berichten over de voormalige Antillen. En hoe denken chefredacteuren van de Nederlandse media daar op hun beurt over?

Nederlandse media doen vaak summier of geen verslag van wat zich op de Caribische eilanden afspeelt. Veel belangrijke discussies en issues die aldaar het gesprek van de dag zijn, daar reppen Nederlandse nieuwsmedia vaak met geen woord over. Een concreet voorbeeld daarvan is de ophef die ontstond na de uitzending ‘Commotie op Curaçao’ (15 april 2012) van het Nederlandse televisieprogramma KRO Brandpunt over de politieke toestand aldaar.

Get Adobe Flash PlayerAls het niet mogelijk is Flash te installeren kunt u de video bekijken via deze link.

In deze reportage van Brandpunt staat de vraag centraal of het land Curaçao sinds de staatkundige hervormingen van 10 oktober 2010 afglijdt naar de status van een dictatuur. Om daar een antwoord op te vinden interviewde presentator Sven Kockelmann onder andere oud-minister Omayra Leeflang van de PAR. Deze politieke partij was vóór de staatkundige hervormingen de grootste regeringspartij, maar kwam na de verkiezingen in de oppositie terecht.

Leeflang zegt in de reportage dat het “kenmerkend voor de Curaçaose regering is dat zij mensen op invloedrijke posities aan de kant schuift en dat zij die vervangt door eigen mensen”. “Dat is duidelijk een symbool van een coupe. Je moet tegenstanders verwijderen en ongedaan maken. We hebben eigenlijk reeds een fundament gelegd voor een dictatuur”.

Geen wederhoor

De uitzending deed veel stof opwaaien op Curaçao. Kockelmann zou alleen oud-ministers van de (toenmalige) oppositie aan het woord hebben gelaten en niet genoeg ruimte hebben gegeven voor wederhoor bij de tegenpartij. Zo werd (toenmalig) premier Gerrit Schotte geportretteerd als een maffioso, maar kreeg hij zelf niet de kans om dat beeld bij te schaven of recht te zetten.

Dean Rozier, (toenmalig) fractieleider van coalitiepartij MFK, nam het voor partijgenoot Schotte op. “Het is duidelijk dat de medewerkers van dit programma zwaar van alle journalistieke basisprincipes zijn afgeweken. Ze hebben niet eens fatsoenlijk om een reactie gevraagd en bewust het eenzijdige verhaal opgehangen wat door de PAR al sinds oktober 2010 wordt verkondigd.”

Het Antilliaans Dagblad vroeg vervolgens aan Sheldry Osepa, Gevolmachtigde Minister van Curaçao in Den-Haag, om te reageren op de uitzending van Brandpunt. Hij liet daarop weten ‘geen weg onbenut te zullen laten om dit aan te pakken’. Volgens de krant doelde Osepa daarmee op het optreden van Leeflang.

Summiere verslaggeving in Nederlandse media

Over deze kwestie zijn slechts twee nieuwsberichten in de Nederlandse media terug te vinden op LexisNexis. Op 16 april viel in de rubriek ‘Uitgesproken’ van het NRC Handelsblad te lezen dat de reportage van Brandpunt ‘kwaad bloed heeft gezet bij de Curaçaose regering’, omdat ze niet genoeg tijd had gekregen om te reageren. En het Nederlands Dagblad van 19 april kopte een beknopt artikel met ‘Oud-minister Antillen voelt zich bedreigd’. In het stuk vatte de krant de gebeurtenissen kort samen en meldde zij dat de Curaçaose regering een klacht heeft ingediend tegen Brandpunt.

De reportage van Brandpunt is een goed voorbeeld van hoe intens een onderwerp op Curaçao leeft, en hoe summier de verslaggeving daarover is in de Nederlandse media. Zijn de actualiteiten op Curaçao, maar ook op de andere voormalige Nederlandse Antillen inderdaad ondervertegenwoordigd? Hoe ervaren journalisten en buitenlandcorrespondenten op Curaçao dat zelf en hoe kijken nieuwschefs van de Nederlandse media hiernaar?

“Antilliaans nieuws is vooral sensatie”

Volgens Bob Harms, hoofdredacteur van TeleCuraçao (vergelijkbaar met de NOS) zetten de Nederlandse media het nieuws op zijn eiland als ‘sensatie’ neer. “Als er iets over de Antillen in de Nederlandse media wordt gepubliceerd, dan is dat steevast negatief. Het is sensatie.”

Harms wil niet beweren dat alles op zijn eiland rozengeur en maneschijn is. “Maar het interesseert niemand in Nederland blijkbaar dat Curaçao een eiland met vriendelijke mensen is, waarvan het overgrote deel van de bevolking iedere dag opstaat, hard werkt en zijn kinderen naar school brengt.” Toch heeft Harms wel enigszins begrip voor die werkwijze: “Nieuws is in essentie negatief, want sensatie verkoopt. Het is niet de hond die de man bijt, maar de man die de hond bijt.”

Journalist Oscar van Dam werkt al jarenlang voor verschillende, Nederlands- en Papiamentstalige nieuwsmedia op het eiland en sluit zich aan bij de opvattingen van Harms. “Als ik in de Nederlandse media over de Antillen lees, dan lees ik over drugs en corruptie, terwijl het gewoon een prachtig eiland is. De mensen leven hier fijn en goed met elkaar. Er is een grote sociale samenhang en familieleden helpen elkaar, maar dat beeld komt niet naar Nederland toe. Het neigt soms wat naar het sensationele.”

Toch meent Van Dam dat die generalisering niet alleen opgaat voor de voormalige Nederlandse Antillen, maar ook voor andere plaatsen binnen het Koninkrijk. “Als ik iets over Urk in de krant lees, dan lees ik dat de jongeren daar zoveel bier drinken en zoveel cocaïne gebruiken. Terwijl het natuurlijk ook een prachtig dorp kan zijn.”

Nederlandse media willen een simpel beeld

Van Dam is onder andere verslaggever voor het ANP en weet precies welke van zijn ingezonden stukken de Nederlandse media oppikken en welke blijven liggen. “Er is vooral veel interesse in zaken die heel opmerkelijk zijn: als er sprake van corruptie is, of als een regering gevallen is. Maar de Nederlandse media willen wel een eenvoudig beeld en geen volledige en lange achtergronden.”

Als voorbeeld noemt Van Dam de verslaggeving over de bezoeken die Tweede Kamerleden aan de gevangenissen op de eilanden brengen. “Nederland wordt internationaal op detentie aangesproken. Terwijl de problematiek rondom het ziekenhuis, dat een wat ingewikkelder verhaal is, maar eigenlijk belangrijker, veel minder aandacht krijgt in de Nederlandse media.”

Archiefverslaggeving

Mike Willemse is hoofdredacteur van het Antilliaans Dagblad, één van de twee Nederlandstalige kranten die op Curaçao verschijnt. Volgens hem is de Nederlandse verslaggeving over de Caribische eilanden het beste met het woord ‘archiefverslaggeving’ te beschrijven. “Als journalisten in Nederland een artikel schrijven over hoe het er hier, tienduizend kilometer van Nederland vandaan, allemaal aan toe gaat, dan baseren zij zich vaak op archiefstukken en andere bronnen die zij op internet vinden. Het geeft een vertekend beeld, want je kunt pas echt goed verslag geven als je zelf ook op locatie bent en kunt ervaren hoe het er aan toe gaat.”

Toch vindt Willemse de berichtgeving van de Nederlandse media over Curaçao niet per se onjuist, maar volgens hem moet er binnen de nieuwsmedia in het Koninkrijk wel meer wederzijds begrip komen. “Het is een feit dat hier op het eiland delicten worden gepleegd, politici misstappen begaan en hier drugs wordt verhandeld, maar er wordt te vaak in stereotypen en vooroordelen gedacht. Ik bedoel: hoeveel verslaggevers hebben de Nederlandse media hier nou eigenlijk op Curaçao en de andere eilanden zitten?”

Geen ruimte voor nuance en uitleg

Naast Oscar van Dam, verzorgt ook de op Curaçao wonende journalist Dick Drayer regelmatig bijdragen voor de Nederlandse media. Tot 1 juli 2012 werkte hij voor Radio Nederland Wereldomroep (RNW) voor de Caribische redactie, die nauw samenwerkt met de NOS. Drayer is niet tevreden met de Nederlandse verslaggeving over de voormalige Antillen. “Ik vind dat er een ander beeld zou moeten worden neergezet over de eilanden in Nederland, maar tegelijkertijd besef ik dat daar geen publiek voor is om dat beeld te absorberen of te consumeren.”

Drayer zijn ontevredenheid ligt vooral in de wijze waarop er in Nederland naar de eilanden wordt gekeken. “De Nederlandse manier van kijken is niet een verkeerde manier van kijken. Het is niet per se onwaar, maar wel heel Nederlands. En het is in deze context dat je je afvraagt of je de spijker wel op zijn kop slaat.”

Als voorbeeld noemt Drayer de kwestie van de Curaçaose schuldsanering door de Nederlandse overheid. “De vraag over de schuldsanering is een legitieme vraag, en voor het Nederlandse publiek moet je die vraag ook stellen, maar ik zou die kwestie wel eens wat meer verbreed en genuanceerder willen zien, maar daar is geen ruimte voor.”

Caribisch nieuws moet relevant zijn voor Nederlands publiek

Vanaf Curaçao verzorgen Van Dam en Drayer hun journalistieke producten voor de Nederlandse media, maar hoe wordt er in Nederland zelf gedacht over die Caribische actualiteiten?

Brechtje van de Moosdijk, chefredacteur Buitenland bij RTL Nieuws, legt uit dat actualiteiten die zich op de eilanden afspelen relevant moeten zijn voor hun kijkers. “Dus geen interne politiek, maar wel verhalen die een duidelijke link met Nederland hebben. Of verhalen die wij op een andere manier boeiend en belangrijk vinden.” Van de Moosdijk vertelt dat hun Zuid-Amerika-correspondent in Rio de Janeiro verantwoordelijk is voor de verslaggeving over de Antillen. “Ze werkt met een lokale cameraman en een lokale stringer die haar op de hoogte houden. Ook heeft onze correspondent verder goede contacten bij overheid en justitie.”

Afhankelijk van het type actualiteiten bepaalt RTL Nieuws wie de verslaggeving op de Caribische eilanden verzorgt. Als de Koninklijke familie bijvoorbeeld een bezoek aan de eilanden brengt, reist een aparte delegatie mee. Verder is het nieuws rondom Natalee Holloway deels door de Amerika-correspondent verzorgd. “Verslaggeving is altijd een wisselwerking met Hilversum, de correspondent komt zelf met suggesties en andersom, maar Hilversum beslist uiteindelijk”, aldus Van de Moosdijk.

Afstand tot Nederland

Gerard van den Broek, chef Buitenland van de NOS, stelt voorop dat de NOS graag een correspondent of verslaggever op de Antillen wil houden, omdat het nieuws op die eilanden ‘belangwekkend is voor een Nederlands publiek’. Toch bevestigt hij de gedachte dat Caribisch nieuws minder vaak in een uitzending komt, mede door de afstand tot Nederland. “Nieuws gaat over gebeurtenissen die afwijken van het gangbare, maar nieuws uit Amsterdam of Rotterdam zal eerder onze uitzendingen halen dan nieuws uit Willemstad of Kralendijk, omdat we meer publiek in Nederland hebben dan op of van de Antillen.”

Uit eigen ervaring weet Van den Broek te vertellen dat er tussen de verschillende Caribische eilanden wel onderscheid wordt gemaakt. “Een eiland als Saba, overigens net als Sint-Maarten waar het Engels de voornaamste voertaal is, heeft een veel mindere band met Nederland. Niet dat nieuws van Saba daardoor geen nieuws meer voor ons is, maar de gevoelsafstand wordt wel groter. Cultureel en taaltechnisch is de band met de benedenwindse eilanden altijd groter geweest.”

Verslag doen vanuit Nederland

Het NRC Handelsblad beschikt sinds kort niet meer over een correspondent op de Caribische eilanden. Chef Binnenland Gretha Pama: “Wij reageren ad hoc. Dat kan betekenen dat wij, net als vorig jaar, meegaan met een politieke delegatie uit Nederland. We publiceerden toen in korte tijd een aantal stukken over zaken die speelden, waaronder de ophef over het rapport van de Commissie Rosenmöller en over de onvrede op Saba.”

Andere artikelen worden geschreven door redacteurs in Nederland. “Laatst hadden we bijvoorbeeld een stuk over de First Curaçao International Bank naar aanleiding van een veroordeling van John Deuss. We letten dan op wat er verschijnt bij persbureaus en wat er ter plekke gebeurt en handelen naar bevinding van zaken.” Kleine, lokale onderwerpen op de Caribische eilanden ‘laat het NRC zitten’. “Maar dat geldt ook vaak voor regio’s in Nederland, waar overigens veel meer mensen wonen dan op de BES-eilanden”, besluit Pama.

Saba krijgt meer aandacht dan Vlagtwedde

En dat is een veel gehoorde redenatie. De omvang van een gebied of het aantal inwoners dat een regio telt, bepaalt hoe belangrijk het nieuws is dat daar vandaan komt. Daarom moet dat ook niet te negatief worden gezien, vindt Drayer. “Ik denk uiteindelijk dat de bijzondere gemeenten binnen het Koninkrijk vaker worden bediend in de media, dan bijvoorbeeld de gemeente Vlagtwedde in Groningen of de gemeente Smallingerland in Friesland. Ik denk dat er zelfs méér aandacht voor is in de media. Want wanneer ben je als Nederlandse gemeente met 14.000 inwoners, zoals Bonaire, nou nieuws in Nederland? Als een burgemeester zich misschien een keertje niet netjes gedraagt. En dan zul je zien dat de Caribische gemeenten eigenlijk veel meer in het nieuws komen.”

Drayer vertelt dat hij op 12 september op Saba voor de NTR verslag deed van de Nederlandse verkiezingen. “Dat is op een eiland met 800 mensen, waarvan er 350 stemgerechtigd zijn. Dat is nog niet eens één teennagel van één zetel, maar zie dat maar als gemeente in Nederland gedaan te krijgen met 800 bewoners. Dat gaat je gewoon niet lukken en dat moet je als journalist natuurlijk ook een beetje uitbuiten, want je kunt juist daarover hele smakelijk verhalen maken!”

Van den Broek ziet graag dat de voormalige Antillen in de toekomst vaker het nieuws zullen halen. “Je hoort er immers soms wekenlang niets over, maar de voorwaarde moet dan wel zijn dat er ook meer nieuws is te vertellen, anders zal het aantal berichten niet stijgen.” Volgens hem wordt de verslaggeving over de Antillen niet achtergesteld op Nederlands nieuws. “Uiteindelijk is het niet anders dan in Nederland. We hebben al maandenlang niets meer gehoord over Zeewolde of Castricum, en dat komt omdat er niets nieuwswaardigs te melden valt.”

Focus op het eigen land

De opvatting dat er in de Nederlandse media niet voldoende aandacht wordt besteed aan actualiteiten op de voormalige Nederlandse Antillen is een complexe zaak. Journalisten en verslaggevers op de eilanden willen graag zien dat er vaker en uitgebreider over Caribische aangelegenheden wordt gepubliceerd en dat er bovendien een representatief beeld van de samenleving wordt neergezet.

Bij nieuwsselectie houdt de redactie van een nieuwsmedium, waar dan ook ter wereld, er echter rekening mee voor wie het nieuws is bestemd. Het is dan ook logisch dat de gemiddelde bewoner van Nederland met name geïnteresseerd is in de zaken die in het eigen land spelen (in de buurt) en die gevolgen kunnen hebben voor de eigen situatie. Dat leidt ertoe dat Nederlandse media zich met name focussen op politieke en maatschappelijke kwesties die zich in het eigen land voordoen en minder intensief rapporteren over alle actualiteiten in het buitenland.

Antilianen in Nederland willen nieuws uit eigen land

Maar blijkbaar vergeten Nederlandse media dat er zo’n 140.000 Antillianen in Nederland wonen. Bovendien komen veel jongeren van de Caribische eilanden naar Nederland om te studeren. Er is dus zeker wel een groep, ook al is die klein, die op de hoogte wil blijven van het nieuws op de eilanden.

Nieuws dat wordt geproduceerd door nationale media is meestal afkomstig uit centrale gebieden en minder uit de perifere, tenzij daar wat heel uitzonderlijks gebeurt dat het hele land zou moeten weten. De verhouding tussen Nederland en haar bijzondere gemeenten overzee en de andere landen binnen het Koninkrijk is echter anders dan andere landen in de wereld en dat is ook de reden dat er in mijn optiek meer aandacht moet worden besteed aan de actualiteiten aldaar. Nederland kent namelijk een eeuwenlange historie met de eilanden.

Desinteresse voor de Antillen

Hoewel de Nederlandse media verklaren dat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen het nieuws op bijvoorbeeld Curaçao en het nieuws in Castricum, moet er echter wel een belangrijk punt worden gemaakt. Namelijk dat Curaçao, in tegenstelling tot Castricum, een eigen regering heeft. En de afspraken die Nederland met deze eilanden heeft gemaakt, zijn belangrijk genoeg om goed en uitgebreid te rapporteren over wat daar speelt. Hetzij op een Nederlandse manier van kijken, hetzij met een Caribische blik.

De opvatting dat er niet voldoende nieuwswaardige feiten te melden zijn, kan ik dan ook niet delen. Het is eerder desinteresse in perifere gebieden binnen het Koninkrijk die hier om de hoek komt kijken. Die tendens was ook zichtbaar tijdens de campagnetijd van de Tweede Kamerverkiezingen van 2012, toen politieke campagnevoerders Caribisch Nederland links lieten liggen.

Deze desinteresse is mogelijk gevoed door een gebrek aan kennis aan hoe de politieke en maatschappelijke verhoudingen op de eilanden liggen en blijkbaar wordt vergeten welke geschiedenis Nederland met deze eilanden heeft. Het is belangrijk dat Nederlandse nieuwsmedia zich beter laten informeren over wat er speelt in het gehele Koninkrijk. Niet alleen door zich te laten leiden door het ANP, maar ook door te (blijven) werken met correspondenten op locatie.

Froukje Sijtsma

Froukje Sijtsma (1984) studeerde Friese taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Voor het afronden van haar tweede masteropleiding Radio-en Televisiejournalistiek aan de RUG ging ze vijf maanden naar Curaçao. Ze liep stage bij nieuwswebsite Versgeperst.com en deed voor haar afstudeerscriptie onderzoek naar het opzetten van een mediaraad op Curaçao.

Alle artikelen van Froukje Sijtsma op De Nieuwe Reporter.

  • zeeman

    Bob Harms is hoofdredacteur van TeleSchotte. TeleCuracao bestond vroeger.

  • Sun Lee

    Als nederlandstalige bron op locatie is de nieuwswebsite http://www.versgeperst.com een aanrader.

  • René Zwart

    Media in Nederland besteden weinig aandacht aan het Caribische deel van het Koninkrijk omdat de eilanden vanuit Nederlands perspectief nauwelijks relevant zijn. Andersom is Nederland voor de eilanden in elk geval vele malen relevanter zoals Brussel dat voor Nederland is en toch bevatten de Papiamentstalige kranten veel minder (lees: bijna geen) serieuze informatie over Nederland dan de media in Nederland over Europese aangelegenheden. Misschien is dat ook een analyse waard. Ik neem overigens waar dat er verhoudingsgewijs opvallend vaak en veel positieve artikelen in Nederlandse media verschijnen over de eilanden als vakantiebestemming waar de gastvrijheid van de bewoners wordt geroemd.

  • http://www.toekomstvandejournalistiek.nl Alexander Pleijter

    @Zeeman: Volgens zijn LinkedIn-profiel is Bob Harms hoofdredacteur van TeleCuracao: http://www.linkedin.com/in/bobharms

  • http://www.zwaanproducties.nl Rian van den Boom

    In februari 2012 heeft de NTR nog de 6 delige documentiare serie ‘Caribisch Nederland’ uitgezonden. 6 afleveringen over de staatkundige veranderingen op het eiland st eustatius. vanuit verschillende thema’s en perspectieven belicht !!

  • http://www.zwaanproducties.nl Rian van den Boom
  • Froukje Sijtsma

    Brandpunt heeft een nieuwe reportage gemaakt over Curaçao aan de vooravond van de verkiezingen. Deze is vanavond uitgezonden en deze keer komt ook ex-premier Schotte aan het woord.
    http://brandpunt.kro.nl/seizoenen/seizoen_2012/afleveringen/14-10-2012

    @René Zwart, inderdaad een interessant onderwerp voor bv een nieuwe stagiaire Journalistiek op Curaçao om daar eens onderzoek naar te doen!

    @Rian van den Boom, ja die serie kende ik inderdaad wel :) Ga de afleveringen binnenkort eens opnieuw kijken! In dit betoog doel ik eigenlijk op de aandacht van de media op lopende zaken in Caribisch Nederland en Aruba, Curaçao en Sint Maarten.