Begin dit jaar trad RTL Nieuws toe tot NDP Nieuwsmedia, de brancheorganisatie voor nieuwsbedrijven. De brancheorganisatie maakte een jaar eerder de strategische keuze om niet slechts de belangen te behartigen van dagbladuitgevers, maar van alle privaat gefinancierde nieuwsmedia.
De activiteiten in de branche overschreden namelijk al langer de grenzen van het mediumtype dagblad. Op nieuwe platforms zijn de leden van NDP Nieuwsmedia de competitie aangegaan met nieuwe spelers. Kortom, de veel genoemde convergentie voltrekt zich in rap tempo.
Achterhaald mediabeleid van de overheid
Op deze ontwikkelingen in het medialandschap heeft de overheid onvoldoende ingespeeld. De Tweede Kamer debatteerde onlangs nog over het persbeleid met de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, die naast persbeleid ook omroepbeleid in haar portefeuille heeft.
De aansluiting van RTL Nieuws bij NDP Nieuwsmedia illustreert het failliet van dit gescheiden omroep- en persbeleid van de overheid. Integraal en doeltreffend mediabeleid is noodzakelijk en kan subsidies zelfs overbodig maken.
Subsidies bij gebrek aan goed overheidsbeleid
Alle goede bedoelingen achter het subsidiebeleid ten spijt, moet worden benadrukt dat de zorgplicht die de overheid voelt voor de journalistiek zich op andere terreinen zou moeten manifesteren dan via subsidies verstrekt door een mediafonds. De overheid kan beter de fundamentele belemmeringen voor het functioneren van de nieuwsmarkt wegnemen, in plaats van publieke middelen aan te wenden.
Voorbeelden van belemmeringen zijn de regelzucht die de distributie van dagbladen bijna onmogelijk maakt, een auteursrecht dat niet is toegesneden op de digitale werkelijkheid en het onevenwichtige beleid voor de publieke media dat geen rekening houdt met de toekomst van private nieuwsmedia. Digitale nieuwsproducten – en daarmee de toekomst van de nieuwsvoorziening – zouden bijvoorbeeld meer gebaat zijn met gerichte maatregelen op het gebied van de BTW.
Een nieuw fusiefonds
Het bestaan van het Stimuleringsfonds voor de Pers en het Mediafonds is een gegeven, de voorgenomen fusie blijkbaar ook. Hoewel wij vraagtekens hebben geplaatst bij de noodzaak van een samenvoeging van twee fondsen die twee verschillende functies bedienen, is de fusie tegelijkertijd een kans om een trendbreuk te forceren op weg naar het gewenste integrale mediabeleid.
Het is dan wel van belang dat aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Wat zouden de contouren van een effectief mediafonds kunnen zijn?
Functiegericht, dus platformneutraal
Omdat de grenzen tussen mediumtypen sterk zijn vervaagd, is alleen functiegericht overheidsbeleid toekomstbestendig. Al in 2005 deed de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid met het advies ‘Focus op functies’ een oproep om functie-gericht mediabeleid te ontwikkelen. In onze zienswijze gaat het fusiefonds daarom een aantal functies steunen, waaronder in ieder geval nieuws en opinie, naast bijvoorbeeld kunst en cultuur. Met een keuze voor functies wordt definitief afscheid genomen van mediumgebonden beleid.
Nieuwscontent vindt inmiddels zijn weg naar de burger via onder meer web, print, televisie, radio, tablet en mobiel. Voor het fusiefonds mag het platform er daarom niet meer toe doen. We onderstrepen dat het van belang is dat de functies overeind blijven, en niet noodzakelijkerwijs de titels, programma’s, organisaties of zenders zelf.
Voorkomen van overheidsinmenging
Journalistiek staat op gespannen voet met subsidiëring. De beste garantie voor onafhankelijke journalistiek is immers onafhankelijkheid van de overheid. Vanwege het risico van overheidsinmenging bepleiten wij een sterk accent op het incidenteel subsidiëren van journalistieke en bedrijfsmatige infrastructuur, en niet op financiering van journalistieke inhoud.
Niet voor niets is dat de focus van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Door de samenvoeging met het Mediafonds dreigt echter het risico dat subsidies worden toegekend voor journalistieke producties. Dit verschil is duidelijk zichtbaar voor wie de lijsten van gesubsidieerde projecten bekijkt.
Het Stimuleringsfonds voor de Pers subsidieert journalistieke infrastructuur, het Mediafonds juist producties. Omdat vitaliteit van de functie het hoofddoel is, pleiten wij voor de focus die het Stimuleringfonds voor de Pers hanteert. Die focus is gericht op de middellange en lange termijn, terwijl subsidiëring van producties slechts op korte termijn effect heeft. De keuze voor subsidiëring van journalistieke infrastructuur is dus niet alleen principieel van aard, maar bevordert bovendien een effectieve besteding van publieke middelen.
Fonds voor private initiatieven
In het Nederlandse publieke bestel worden onder meer drie televisiezenders, twaalf digitale televisiekanalen, talloze (digitale) radiokanalen, zo’n duizend websites en een groot aantal apps tot de publieke taakopdracht gerekend. Daarvoor zijn publieke mediaorganisaties in het leven geroepen, die rechtstreeks van publieke middelen worden voorzien.
Het druist tegen elke logica in om via een fonds aanvullende publieke financiering te verstrekken voor activiteiten die reeds binnen die publieke taakopdracht vallen. De middelen van het samengevoegde fonds dienen daarom te worden aangewend voor private initiatieven die belangrijke publieke mediafuncties dienen. Want de samenleving is gediend met private partijen die cruciale publieke functies vervullen.
Kennis van de markt
Een doelmatige besteding van publieke middelen vraagt om kennis van zaken. Dat moet letterlijk het geval zijn: bestuurders en beslissers van het fusiefonds zijn deskundigen die kunnen beoordelen of subsidies bijdragen aan een verbeterde nieuwsexploitatie. Alleen dan zijn subsidies daadwerkelijk impulsen voor de journalistieke functie.
Bovendien geldt dat de samenstelling van het bestuur van het fusiefonds een afspiegeling dient te zijn van de verschillende functies die het fonds bedient. De bestuurlijke representativiteit van het fusiefonds zal straks een goede indicator zijn voor de waarde die aan de journalistieke functie wordt gehecht.
Integraal beleid
Voor nieuwscontent bestaat een levendige markt. De overheidstaak is in de eerste plaats om belemmeringen weg te nemen die een gezonde nieuwsmarkt hinderen. Pas als het beleid daarop is gericht, komt de overheid toe aan het ingrijpen in journalistieke organisaties door middel van subsidies.
De doelen van het nieuwe fusiefonds kunnen daarom niet op zichzelf staan, maar dienen onderdeel te zijn van een integraal mediabeleid van de minister. Wat ons betreft is het fusiefonds de start van zo’n op een moderne leest geschoeid mediabeleid.
Lees ook
Eerdere afleveringen in deze serie over een nieuw fonds voor de media.
Dit artikel is afkomstig uit 609, het blad van het Mediafonds. 609 vroeg 9 deskundigen naar hun visie op een nieuw fonds voor de media. DNR zal deze week 5 van deze afleveringen publiceren. Alle 9 visies zijn terug te vinden in 609, waarvan een pdf is te vinden op de website van het Mediafonds.
Documentatie over de fusie is hier te vinden.
6 reacties