Het kan weer: journalistieke producties aanmelden voor De Loep, de prijzen voor de beste Nederlandstalige onderzoeksjournalistiek. De Loep bestaat sinds 2004 voor audiovisuele en tekstuele producties, maar dit jaar is er voor het eerst ook een Loep voor digitale producties. Dat is goed nieuws, maar zijn er eigenlijk wel goede kandidaten?
De Loep is door de VVOJ ingesteld om het werk van onderzoeksjournalisten te eren en verdere professionalisering te bevorderen. Volgens het reglement wordt de prijs toegekend “aan journalistiek onderzoek dat door opzet, aanpak en uitwerking tot voorbeeld kan strekken voor collega’s.”
En nu is er dus De Loep voor digitale producties. Uit het reglement:
“deze kan worden uitgereikt aan onderzoeksproducties die de toegevoegde waarde van tablet, telefoon, web of andere online media voldoende weten uit te buiten, producties die alleen via nieuwe media worden verspreid, maar ook bestaande producties die digitaal worden verrijkt. Gelet wordt op de wijze waarop ‘digital storytelling’ is toegepast: hoe is het onderzoek geschikt gemaakt voor online? Welke digitale elementen zijn toegevoegd? Wordt het verhaal online verdiept ten opzichte van het origineel? Is er voldoende sprake van interactie?”
Voor de zekerheid vermeldt het reglement ook nog: “De inzending mag geen letterlijke kopie zijn van het origineel, bijvoorbeeld een krantenproductie die online wordt gezet.” Goed om te weten.
Meerwaarde van nieuwe platforms
De internetjournalistiek bestaat inmiddels al een tijdje, waarom heeft de VVOJ nu eigenlijk pas besloten tot een digitale Loep? “We zijn tot de conclusie gekomen dat de jury zonder deze categorie een aantal onderzoeksproducties niet voldoende op hun merites kan beoordelen”, vertelt VVOJ-directeur Margo Smit. “Er zijn de afgelopen jaren steeds meer producties gekomen die juist hun meerwaarde ontlenen aan het gebruik van nieuwe platforms. De publicatiemogelijkheden van onderzoeksjournalisten zijn niet meer vastgeklonken aan papier of ether. Dan moet een prijs die dat werk bekroont dat ook niet zijn.”
Maar zijn er eigenlijk al wel goede voorbeelden van onderzoeksjournalistiek waarbij de mogelijkheden van internet goed worden benut? “Of het direct om een brede stroom aan inzendingen zal gaan is geen uitgemaakte zaak,” zegt Smit, “maar het VVOJ-bestuur meent dat de Loep deze sprong moet wagen. Ook in de hoop en verwachting dat journalisten dan ook echt de nieuwe mogelijkheden gaan benutten.”
Dat is een mooi streven, want de online onderzoeksjournalistiek kan wel een flinke oppepper gebruiken. Het getuigt dan ook van moed dat de VVOJ een digitale Loep wil uitreiken. Maar het is ook een risico. Want zijn er momenteel wel uitstekende onderzoeksjournalistieke producties te vinden die de toegevoegde waarde van tablet, telefoon, web of andere online media voldoende weten uit te buiten? Mij schoot niet onmiddellijk een sterke online productie te binnen. Omdat het jammer zou zijn als de eerste editie van de digitale Loep geen winnaar zou krijgen – zoals vorig jaar geen aanmoedigingsprijs werd uitgereikt – heb ik even bekeken in welke hoek we mogelijke winnaars zouden kunnen zoeken.
Mogelijke kandidaten
Om te beginnen valt op dat de bekende onderzoeksjournalistieke programma’s van de publieke omroep op internet nauwelijks aan de weg timmeren. Zembla, Reporter en Argos doen op hun websites niet heel erg veel meer dan de radio- of televisie-uitzending publiceren. Zembla en Reporter vullen die wel aan met nieuwsberichten, links naar relevante bronnen en documenten, maar van het uitbuiten van de online mogelijkheden is eigenlijk nauwelijks sprake.
De onderzoeksredactie van RTL Nieuws weet met enige regelmaat met onthullingen te komen. In de televisie-uitzendingen wordt dan steevast verwezen naar de website waar kijkers meer informatie kunnen vinden. Zo kan je bijvoorbeeld opzoeken hoeveel wapenvergunningen in jouw woongemeente werden ingetrokken sinds het schietdrama in Alphen aan den Rijn. Na een analyse van 5,5 miljoen flitsboetes presenteerde de RTL-onderzoeksredactie op de website een tool om flitspalen in de buurt op te zoeken, tabellen met allerlei gegevens en een verantwoording van het onderzoek.
Maar een project dat online heel erg sterk is uitgewerkt, zit er niet tussen. Het lijkt er ook op dat de RTL-site zich daar ook niet echt voor leent, qua vormgeving. Maar dat gaat wellicht snel veranderen: “Dit jaar moet de online presentatie van onze researchprojecten wel een vlucht gaan nemen met onze nieuwe datasite die eraan komt”, laat Matthijs Voortman, eindredacteur RTL Nieuws online weten.
Ook NU.nl zit in de datajournalistiek. Liefst 2 keer wist NU.nl zelfs het gerenommeerde Datablog van The Guardian te halen. Eerst in juni met een interactieve visualisatie die inzichtelijk maakt bij welke clubs de voetballers spelen van de landen die deelnamen aan het EK Voetbal. En vervolgens in januari met een analyse van alle Oscar-nominaties uit het verleden, inclusief aantrekkelijk visualisaties, die ook te vinden zijn op Whowonoscars.com. Knap werk die visualisaties, maar of de producties onthullend genoeg zijn voor een Loep?
Nederland van Boven van de VPRO dan? Het programma trok afgelopen jaar veel aandacht. Vooral vanwege de prachtige beelden en animaties. Maar de meerwaarde van de website was beperkt: behalve de uitzending kan je online een interactieve kaart bekijken. Knap gemaakt, maar slechts in beperkte mate een toevoeging aan het tv-programma en onthullingen leverde het project ook niet op.
De onderzoeksjournalistieke startup Follow The Money dan? Volgens de website is Follow the Money immers “meer dan een site, het is een multimediaal platform voor financieel-economische (onderzoeks)journalistiek”. Het multimediale moet echter nog goed van de grond komen, tot dusverre staan er louter tekstuele producties online. “Daar wordt aan gewerkt”, laat medeoprichter Eric Smit desgevraagd weten. “We gaan in de komende maanden bijvoorbeeld gebruik maken van digitale illustratoren en animatoren om een ingewikkeld project uit te leggen.”
De spoeling lijkt dus dun. Er belooft allerlei moois aan te komen, maar momenteel lijkt de onderzoeksjournalistiek nog maar beperkt gebruik te maken van de mogelijkheden die internet biedt. Tenzij ik niet goed gekeken heb natuurlijk. Wie kent goede voorbeelden? Laat hieronder maar weten, en meldt ze vooral ook aan op de website van de VVOJ.
10 reacties