Project X Haren en de media (9)

Onderzoek Commissie Cohen: sloppy science?

Was de ‘kritieke massa’ op Facebook al een feit vóórdat de media massaal aandacht gingen besteden aan Project X Haren?

Volgens de onderzoekers die voor het rapport van de Commissie Cohen de rol van de sociale media en de massamedia onderzochten hebben die massamedia geen doorslaggevende rol gespeeld.

Een belangrijke argument voor die stelling is volgens de onderzoekers dat er al een ‘kritieke massa’ was bereikt op Facebook vóór het moment dat de media aandacht gingen besteden aan Project X Haren, in de loop van de dag op dinsdag 18 september (zie pagina 26 van het tweede deelrapport).

Die nieuwsgolf begint met een artikel in Trouw dat meteen door alle andere mediawebsites wordt overgenomen met als onjuiste invalshoek dat Haren al een noodverordening heeft klaarliggen. Zie daarvoor mijn eerdere artikel op De Nieuwe Reporter.

Kritieke massa

Wie in het rapport van Cohen gaat zoeken naar een kwantitatieve onderbouwing van die zogenaamde ‘kritieke massa’, die dan kennelijk de dag ervoor op maandag 17 september heeft plaatsgevonden, komt bedrogen uit.

Op de eerste plaats geven de onderzoekers geen criteria voor het vaststellen van die kritieke massa. In een voetnoot melden ze: “Een kritieke massa wordt gevormd bij een niet exact aan te duiden omslagpunt in het aantal aanmeldingen, verbindingen of andere deelnemingen. Op dit punt vindt in elk geval een duidelijke versnelling plaats.”

Versnelling

Het gaat dus blijkbaar niet om het aantal aanmeldingen maar om een ‘versnelling.’

Maar hoe snel moet die versnelling dan zijn en bij hoeveel posts is er dan een omslagpunt? Dat blijft verder onduidelijk. Er waren op die maandag van de vermeende kritieke massa namelijk 615 berichten, dat zijn er inderdaad meer dan in de voorgaande dagen, met gemiddeld tussen de 100 en 200 berichten.

Maar op dinsdagmiddag nadat de media er aandacht aan hebben besteed verschijnen er binnen enkele uren maar liefst 5949 (!) berichten, dat zijn er dus tien keer zoveel. Zie mijn grafiek:

Ligt het dan niet voor de hand om die explosie van berichten als het grote omslagpunt te zien in plaats van de kleine toename op maandag?  

Als je de berichten op dinsdag per uur bekijkt dan blijkt dat de stroom pas eind van de middag op gang komt er soms in een uur meer dan 800 berichten worden gepost, meer dus dan op maandag gedurende de hele dag. Dat blijft onduidelijk in de grafieken in het rapport omdat die een stijgende lijn laten zien vanaf 17 naar 18 september. Zo’n lijngrafiek wekt de indruk van een directe en explosieve stijging vanaf maandag, maar die explosie vond pas plaats op dinsdagmiddag. De lijngrafiek uit het rapport:

En dit is de toename per uur op dinsdag 18 september:

Om te bewijzen dat er op maandag een snelle mobilisering plaatsvindt citeren de onderzoekers uit de Facebook berichten:

“Bij 5.000 aanmeldingen (op 17 september):

5000 WooP WooP

hahaha 5.000 : ‘t zou wel een doodzonde zijn als we niet allemaal komen. Want dat record gaan we wel ff
vasthouden gok ik zo :D

Moet ik dit serieus nemen? 5000 man naar 1 feestje? Wie neemt de Kabouter mee?

lekker met 5000 man schuimbekkend de bussen in!!”

Maar die Facebook-berichten zijn helemaal niet van maandag 17 september, maar allemaal van dinsdag 18 september. Zoals deze:

“Derek te Rijdt: hahaha 5.000 :’) ’t zou wel een doodzonde zijn als we niet allemaal komen. Want dat record gaan we wel ff vasthouden gok ik zo”
Tue Sep 18 2012 10:09:09 GMT+0200 (CEST)

Om hun theorie van de ‘kritieke massa op Facebook’ voorafgaande aan de media-aandacht te ‘bewijzen’ maken de onderzoekers dus gebruik onduidelijke criteria, van misleidende grafieken en van het verkeerd dateren van de Facebook berichten die pas een dag later gepost zijn.

Feit blijft dat 95 procent van de 52.277 berichten gepost zijn na het omslagpunt van de media-aandacht op dinsdagmiddag. En dat er voor dat omslagpunt 720 bezoekers waren op de Project X Haren-site en dat erna 8175 nieuwe mensen posten op de site.

Hoe je het begrip kritieke massa ook definieert, alle signalen wijzen toch in de richting van een ‘tipping point’ op de dinsdagmiddag nadat de media Projext X hadden ontdekt.

Het rapport
De weg naarHaren. De rol van jongeren, sociale media, massamedia en autoriteiten bij demobilisatie voor Project X Haren. Deelrapport 2 van de Commissie ‘Project X’Haren.

Dit artikel is eerder gepubliceerd op het weblog van Peter Vasterman.

Lees ook
Eerdere artikelen op DNR over Project X Haren en de media.

Peter Vasterman

Peter Vasterman is mediasocioloog (Universiteit van Amsterdam).

Alle artikelen van Peter Vasterman op De Nieuwe Reporter.

  • Wat Peter Vasterman beweert, zou best eens waar kunnen zijn. Alleen: we weten het niet. Evenmin als we zeker weten dat waar is wat de commissie-Cohen stelt. De vraag is daarbij natuurlijk of de rellen in Haren zich ook zouden hebben afgespeeld als de massamedia in de drie dagen voor 21 september het evenement in wording hadden genegeerd.

    Als er op Facebook als een kritieke massa was geweest, zoals Cohen betoogt, had dat niet of nauwelijks uitgemaakt. Als Vasterman gelijk heeft, zouden we het nu nooit meer over Haren hebben gehad.

    We zullen het nooit weten. Net als Vasterman heb ik voor de reconstructie in Dagblad van het Noorden (begin november gepubliceerd) alle posts op Facebook geanalyseerd. Ook mijn conclusie was toen dat er een versnelling optrad nadat Trouw de hype overhevelde naar de klassieke media.

    In de nazit van Haren heeft Ana van Es van de Volkskrant er, bij mijn weten als eerste, heel slim op gewezen dat dat wel heel aannemelijk is als je de grafieken bekijkt, maar onbewijsbaar omdat er al eerder van een kritieke massa sprake kan zijn geweest.

    Haar vermoeden is door de commissie-Cohen verder uitgewerkt en aannemelijk gemaakt. Het leidt Cohen tot de conclusie dat de massamedia geen doorslaggevende rol hebben gespeeld, voor welke conclusie Cohen nog twee argumenten aandraagt (waarover Vasterman het verder niet heeft). Het eerste: jongeren zelf zeiden in een webonderzoek dat die massamedia geen rol hadden gespeeld bij hun keuze naar Haren te gaan. Het tweede: de massamedia sloegen geen mobiliserende toon aan, met uitzondering van enkele radiostations en DWDD.

    De waarheid is vast complexer. Het is mij ook te simpel om de klassieke media nu vrij te pleiten van enige verantwoordelijkheid, al was het maar omdat ze op de dag van de rellen in hun live verslaggeving wel degelijk een ‘mobiliserende’ rol hadden. Niet voor niets hebben we daar als media na Haren twee debatavonden aan gewijd; we waren ons daar zeer van bewust.

    We weten niet hoe het precies is gegaan, maar ik sluit niet uit (kan niet uitsluiten) dat sommige relschoppers die vrijdagochtend door een stuk in mijn krant of een regel teletekst op een idee zijn gebracht. Belangrijker is de conclusie die we al na die debatten trokken: achteraf hebben wij ook onderschat wat er kon gebeuren, en achteraf zouden we toen niet anders hebben gedaan.

  • Henk schrijft: “Haar vermoeden is door de commissie-Cohen verder uitgewerkt en aannemelijk gemaakt.”

    Mijn stelling is dat de onderzoekers dit juist NIET aannemelijk hebben gemaakt. Enige bewijsvoering voor de kritische massa ontbreekt (zelfs een definitie ontbreekt) en dat zou je toch wel mogen verwachten van een wetenschappelijk onderzoek.
    Zeker als die conclusie zo prominent wordt gepresenteerd.

  • Vasterman kraakt terecht in onderdelen het wetenschappelijke karakter van het vier ton kostende onderzoek Haren van de commissie Cohen. Het ontbreken van criteria voor een kritische massa is al dubieus. Verder wordt in de conclusies vastgesteld dat gemeentebestuur en politie niet in staat waren adekwaaat te reageren. Een betere onderbouwing via een vergelijking met wel beschikbare draaiboeken voor snel opkomende massa’s ontbreekt