Recensie: Achter het front

Fascinerend zicht op de drijfveren van een oorlogsjournalist

Oorlogsverslaggever Jan Eikelboom trok de afgelopen 25 jaar de hele wereld over, van oorlogsgebied naar oorlogsgebied. Hij kwam in Egypte, Libië, Syrië, Kosovo, Oost-Timor en noem maar op. Morgen verschijnt het boek waarin hij zijn ervaringen beschrijft: Achter het front.

Achter Het Front is een pageturner die je bijblijft. Zonder enige twijfel. Non-fictie werken lees ik zelden in één ruk uit, maar vandaag wel. Jan Eikelboom maakt je vanaf de eerste bladzijde openhartig deelgenoot van zijn wereld, gedachtes en reizen en doet dat op zo’n manier dat je voortdurend meer wilt weten. Over de gebieden waar hij de oorlog verslaat, de journalistieke processen achter de schermen, maar bovenal wat de nuchtere oorlogsverslaggever drijft steeds terug te keren naar de randen van de dood.

Aan de telefoon vertelt Eikelboom dat hij tijdens het schrijven regelmatig slecht sliep. “Ik had geen nachtmerries hoor, maar je gaat toch weer dingen herbeleven. Daar waar ik normaal alles achterlaat in mijn reportages, trok ik nu al die laatjes in mijn geheugen weer open. Dat was best heftig af en toe.”

Indrukwekkende verslagen

Uit die laden van Eikelbooms geheugen komen dan ook indrukwekkende verslagen uit de oorlogsgebieden waar hij de afgelopen vijfentwintig jaar kwam, zoals Egypte, Libië, Syrië, Oost-Timor, Kosovo. Een blik achter de schermen van zijn reportages die we kennen van de NOS en Nieuwsuur. Het is knap hoe hij daarbij de voortdurende dreiging en onbestemdheid voelbaar weet te maken door gedetailleerd terug te halen wat voor gedachtes er toen door zijn hoofd schoten.

“Het duurt even voordat ik doorheb wat niet klopt aan het uitzicht vanaf mijn balkon: het feit dat ik uitzicht héb. Op dit tijdstip gaat Cairo normaal gesproken schuil onder een dikke laag grijsgele smog, die in de nacht als een deken over de stad neerdaalt en zo het ademen bemoeilijkt en het zicht beperkt. Nu tekent het Tahrirplein zich haarscherp af in de ochtendzon. Het is op een enkele auto na verlaten. Ook dat klopt niet.”

Het is leven als in een jongensboek: één groot avontuur, staat ergens in het begin geschreven. Gelukkig is dit juist niet zo’n jongensboek geworden. Ja, Eikelboom beschrijft zijn avonturen met precisie én met sjeu, maar wisselt dat af met integere bespiegelingen over zijn journalistieke leerweg. Zo is er een hoofdstuk gewijd aan ‘praktische zaken’ waarin hij in een notendop beschrijft hoe je je als oorlogsverslaggever grondig voorbereid op een reis.

Reporters Memorial

Maar het meest indrukwekkend is toch het hoofdstuk over het Reporters Memorial. Een klein park in Frankrijk waar Eikelboom bij toeval op stuit. Er staan drieëntwintig witte stenen met daarop de namen van alle journalisten die sinds 1944 zijn gesneuveld, 2069 in totaal.

Na de drieëntwintigste steen van het Reporters Memorial, met daarop de namen van 2012, loopt het pad door. Links en rechts daarvan zullen de komende jaren nieuwe stenen worden geplaatst, waarin nieuwe namen zullen worden gegraveerd. Van wie? Ik merk dat mijn gedachten stokken. De confrontatie met deze vraag durf ik niet aan.”

Met zijn vrouw en kinderen heeft Eikelboom de afspraak dat hij altijd terug komt. Als ik hem vraag of hij er wel eens over gedacht heeft te stoppen, is het antwoord resoluut: “nee, nooit”.

Gruwelijkheden

Dat zijn werk het tegengif is voor de gruwelijkheden die hij regelmatig meemaakt, wordt bijna pijnlijk duidelijk als hij schrijft over de moord op collega-journalist Sander Thoenes in Oost-Timor. Eikelboom was daar ook en maakte een verhaal over zijn dood. “Het vertellen zelf helpt bij de verwerking. Hij dwingt je afstand te nemen. Sander Thoenes is niet de collega die gisteren nog leefde, maar het onderwerp van een reportage, zo hou ik mezelf voor.”

Dergelijke openhartige bespiegelingen maken dat dit boek verder gaat dan een bundeling van spannende oorlogsverslagen. Het geeft je als lezer beetje bij beetje zicht op de drijfveren van de correspondent. Dat is waarom het fascineert. En waarom ik het nog eens ga lezen. Dit keer mét pauzes.

Achter het front verschijnt op donderdag 30 januari en wordt uitgegeven door Uitgeverij Balans.

Jan Eikelboom (1964) is al 25 jaar oorlogsverslaggever.

Hij is gespecialiseerd in het Midden-Oosten, een regio die hij zo’n honderd keer bezocht. Naast zijn werk voor Nieuwsuur maakt hij tv-documentaires voor de NOS en de NTR.

Christel Don –

Christel Don is freelance journalist en documentairemaker.

Alle artikelen van Christel Don op De Nieuwe Reporter.