last hijack

Last Hijack en Who Are The Champions verkennen grenzen nieuwe vertelvormen

Multimediaproducties als Snow Fall en Firestorm zijn begrippen geworden in de (internet)journalistiek. Ook in Nederland krijgen deze megaprojecten navolging – bijvoorbeeld in het recente Fort Europa. Ook nrc.nl pioniert mee: in samenwerking met multimediabedrijf Submarine verkennen ze de grenzen van interactieve vertelvormen.

De eerste twee coproducties van nrc.nl en Submarine dragen de Engelstalige titels Last Hijack (over Somalische kapers en de kapitein van het schip dat zij buitmaakten) en Who Are The Champions (een drieluik over wie van het WK voetbal profiteert, waarvan de eerste aflevering recent live ging). Beide coproducties zijn, zoals Submarine dat noemt, ‘interactives‘: Last Hijack is een filmdocumentaire met animatie-elementen, infographics en een navigatiesysteem dat het mogelijk maakt tussen verschillende verhaallijnen en informatielagen te switchen.

Who Are The Champions is een radiodocumentaire waarbij audiofragmenten worden ondersteund door GoogleMaps filmbeelden, een kaartje, en veel mooie foto’s van Rio en de geïnterviewde Brazilianen. Beide projecten hebben een extra informatielaag bestaande uit artikelen uit het NRC-archief.

Complex samenspel van design en navigatie

Het interactieve ontwerp en het mooie grafische design vallen direct op. Hoewel er door de makers een zekere narratieve lijn is aangegeven in beide verhalen, kan de lezer/kijker/luisteraar ervoor kiezen om vooruit te springen of terug te spoelen, en is het mogelijk om te switchen naar andere lagen van het verhaal.

Ook visueel zitten beide producties sterk in elkaar en vooral Last Hijack heeft veel te bieden: animatie, infographics, en prachtig geschoten videobeelden. De navigatie van Last Hijack is op het eerste gezicht wel ingewikkeld, iets wat de makers zelf eigenlijk ook vinden gezien de handleiding die is toegevoegd. Voor Who Are The Champions is het daarnaast helaas niet mogelijk om vooruit- of terug te spoelen binnen de audiofragmenten zelf.

De vele elementen en lagen van beide producties en de soms suboptimale navigatie daarbinnen duiden wederom op een veelgezien probleem bij multimediaverhalen. Idealiter vertonen alle elementen namelijk een narratieve samenhang die direct duidelijk is, zonder expliciete toelichting. De lezer komt zo in een flow, iets dat bijvoorbeeld in de Fort Europa-productie knap werd gerealiseerd. Die interne samenhang is met name voor Last Hijack iets minder aanwezig. De op zichzelf goede, informatieve infographics worden bijvoorbeeld niet in de hoofdlijn van het verhaal betrokken.

Lange reeks getuigenissen als hoofdverhaallijn

Het journalistieke basisformat is voor beide verhalen vergelijkbaar. Een lange reeks betrokkenen getuigt van hun ervaringen, zowel voor het piraterijverhaal als voor aflevering één van het WK-drieluik. Voor Last Hijack zijn die betrokkenen onder meer piraten, de kapitein van het gekaapte schip, een advocaat met verstand van internationaal recht en een verzekeringsagent die in de internationale scheepvaart werkt. Who Are The Champions laat onder meer een pindaverkoper bij het stadion, een favelabewoonster en een inwoner van de straat met de mooiste WK-versieringen van Rio aan het woord.

De keuze voor dit format is niet enorm verrassend – zeker voor Last Hijack dat als digitaal product voortkwam uit een gelijknamige documentaire. In de selectie van de getuigen zit echter wel een belangrijk verschil. Last Hijack geeft naast directe betrokkenen ook aandacht aan factoren van institutionele (problemen met arrestaties en uitleveringen van piraten), historisch-economische (overbevissing door internationale vloot leidt tot honger en verzet) en structurele (piraten gaan zich meer organiseren wanneer blijkt dat er vette buiten te halen zijn, kapiteins en reders op hun beurt bewapenen zich, varen in konvooien, over andere routes, met marinesteun) aard.

Zo krijgt de nieuwsconsument een helder beeld van het probleem, de oorzaken en de mogelijke ontwikkelingen in de nabije toekomst. Voor Who Are The Champions ontbreekt die diepgang vooralsnog: er is bijvoorbeeld geen (directe) aandacht voor het omstreden beleid van de Braziliaanse presidente Dilma Rousseff omtrent het WK, noch voor de invloed van de FIFA, noch voor bedrijven of bevolkingsgroepen die wellicht wel sterk (financieel) profiteren, al dan niet als gevolg van corruptie. Juist in een lange interactive voegen deze dimensies het meeste toe.

Hoe lang is te lang?

De lengte van de reeks getuigenissen eist veel van de kijker/lezer/luisteraar. Zeker een uur tijd en liever twee zijn nodig om per productie al het materiaal te overzien. Voor mensen met een speciale interesse in de onderwerpen zal dat geen bezwaar zijn en zeker Last Hijack voegt waarde toe vanwege de eerder genoemde diepgang, maar de gemiddelde consument zal ongeduldiger zijn. Dat blijkt ook uit de bezoekersstatistieken, zegt Yaniv Wolf van Submarine: “De trailers en kortere teasers worden een stuk beter bekeken dan de volledige interactives. Bij Last Hijack is de gemiddelde bezoekduur tussen de één en twee minuten.”

In het verlengde daarvan blijft de vraag hoeveel de artikelen uit het NRC-archief werkelijk toevoegen. Zoals de informatielaag nu is ontworpen linken de verhalen niet expliciet aan delen van de productie zelf, maar staan ze relatief los van het geheel, als een lijst “lees meer”-suggesties. Behalve onderzoekers of mensen die echt álles van het onderwerp willen weten zullen waarschijnlijk weinigen de moeite nemen door te klikken naar een dergelijke reeks stukken.

Verhalen zonder houdbaarheidsdatum

Een sterk punt van beide producties, in ieder geval in theorie, is de langdurige journalistieke en informatieve waarde. Zowel internationale piraterij en wereldkampioenschappen voetbal zijn ook op lange termijn interessante nieuwsthema’s, juist ook vanwege de bredere context en mogelijkheid om achtergronden uit te diepen. Een tijdloze verkenning van wie er profiteert van een WK kan iedere vier jaar rekenen op nieuwe aandacht; er kan geanalyseerd worden of er verandering is opgetreden, of problemen anders, erger of minder zijn geworden, enzovoorts. Ook de piraterij zal voorlopig niet uit de nieuwsagenda’s verdwijnen.

Een verdere toegevoegde waarde van zowel Last Hijack als Who Are The Champions is het mogelijke internationale publiek. Waar bijvoorbeeld Fort Europa een kans mist omdat het louter in het Nederlands is geproduceerd, worden de creaties van Submarine en nrc.nl met opzet wél ook in een Engelstalige versie online gezet. Zeker voor dit soort grensoverschrijdende en wereldwijd interessante onderwerpen is dat een slimme en nuttige keuze.

Promotie en community

Een ander punt waarop Last Hijack eruit springt is promotie van de productie. Wellicht deels omdat de interactive ook als onafhankelijke film bestaat, is er voor het product een aparte Twitteraccount en Facebookpagina in het leven geroepen. Het speciale karakter en de hoeveelheid werk die in interactives zit, verdient zeker zo’n sterke aanwezigheid op sociale media.

Daarnaast ligt het voor de hand om sociale media ook in te zetten voor community management rond een thema, zeker gezien de langdurige relevantie van die onderwerpen. Interactie onder het publiek in goede, productieve banen leiden is vaak een onderbenutte mogelijkheid voor anderszins innovatieve journalistieke projecten, maar dat hoeft hier niet het geval te zijn.

Zo zou rondom Who Are The Champions een community van kritische WK-watchers kunnen ontstaan die, ondersteund en gemodereerd door nrc.nl, Submarine of wellicht geselecteerde vrijwillige moderators (het Reddit-model), de ontwikkelingen rondom het WK volgen en mogelijk zelfs journalistieke updates ondersteunen als bron of bètatester.

Ontdekkingsreis in journalistiekland

De eerste twee producties die uit de samenwerking tussen Submarine en nrc.nl zijn gekomen weerspiegelen de status quo van journalistiek met online interactieve vertelvormen. Veel van de tekortkomingen of kritiekpunten zijn tot op zekere hoogte inherent aan het experimenteren en verkennen van de grenzen van die vertelvormen, zoals het gevoelige evenwicht tussen teveel en te weinig informatielagen of de soms ingewikkelde navigatie. Immers, elk nieuw en onbekend user interface vraagt van die gebruiker een zekere gewenningstijd en leercurve.

De samenwerking tussen Submarine en nrc.nl kan daarom beter beoordeeld worden als motor achter gedurfde experimenten en nuttige eerste stappen, dan als maker van voldragen en beproefde concepten en producties. Het voorbeeld van de Berry, een stramien dat na een eerste pilot met succes navolging kreeg (onder meer De hartslag van Lehman Brothers en De kunst van het stelen), toont aan dat zulke navolging en verdere ontwikkeling mooie, herhaalbare journalistieke resultaten kan opleveren. Voor de liefhebbers van innovatie met interactives is de samenwerking tussen nrc.nl en Submarine in elk geval iets om zeer scherp in de gaten te houden.

Simon van Woerden –

Simon van Woerden is freelance buitenlandcorrespondent. Zijn grootste interesses zijn ontwikkelingsjournalistiek en journalistieke ontwikkeling. Online is hij te vinden op @svwrd. Lees meer van zijn hand op Contently.

Alle artikelen van Simon van Woerden op De Nieuwe Reporter.

  • Goeie analyse van de pro’s en con’s bij beide interactieve producties. Bewijst dat er nog flink doorgeexperimenteerd dient te worden. Bij alle lof voor de samenwerking tussen NRC en Submarine mag volledigheidshalve misschien vermeld worden dat ze financieel mogelijk werden gemaakt met overheidsgeld, namelijk via subsidies van het Mediafonds.