Wat kunnen nieuwsmedia met Whatsapp? Een praktijktest

whatsapp

Bijna iedereen heeft WhatsApp op zijn smartphone. Logisch dus dat steeds meer redacties deze berichten-app gebruiken om met hun publiek te communiceren. Maar wat kun je er als medium mee? En wat is de toegevoegde waarde naast Facebook, Twitter en co.? Een kleine praktijktest.

Ping! Een WhatsApp-bericht van 1Limburg. “Nieuwsgierige koeien belagen een traumahelicopter”, met foto en link naar het bijbehorende artikel op de website van het regionale nieuwsplatform.

Ping! Een bericht van Focus dit keer. “Guten Abend, das sind unsere beliebtesten Geschichten des Tages.” Wat volgt zijn vijf korte intro’s met links naar de online artikelen van het Duitse tijdschrift.

Twee voorbeelden van media die de voorbije twaalf maanden WhatsApp zijn gaan gebruiken als extra kanaal om met geregistreerde gebruikers te communiceren. De redacties sturen links naar hun beste en leukste nieuwtjes van de dag; andersom kunnen gebruikers tips en foto’s naar de redactie sturen.

Groot bereik

Een website, een eigen app, een Facebook-pagina, een Twitter-account, elk medium heeft het allemaal al. Waarom dan ook nog een WhatsApp-dienst? Naast voordelen als extra traffic naar de website en het binden van klanten aan je merk, speelt ook het bereik een grote rol.

Naar eigen zeggen heeft WhatsApp wereldwijd meer dan 900 miljoen actieve gebruikers. Er zijn veel meer messaging apps in omloop, maar geen van de concurrenten groeit zo snel als WhatsApp. Alleen in de eerste negen maanden van 2015 kreeg de dienst er 200 miljoen gebruikers bij. De verwachting is dat het aantal van 1 miljard nog voor het einde van dit jaar wordt bereikt.

In Nederland is de app op ruim 9,5 miljoen telefoons geïnstalleerd – wat niet meteen betekent dat er ook 9,5 miljoen gebruikers zijn. Wie bijvoorbeeld naast zijn eigen toestel ook een telefoon van de zaak gebruikt, heeft de app wellicht twee keer gedownload.

Overname door Facebook

De app is al sinds 2009 op de markt, maar tot een jaar geleden waren er nauwelijks media die een WhatsApp-dienst aanboden. Die ontwikkeling is pas na de overname door Facebook in oktober vorig jaar echt op gang gekomen.

Enerzijds dankzij de introductie van een web-versie, waardoor je berichten niet langer op het schermpje van je telefoon moet intikken maar dat gewoon op het toetsenbord achter je PC kunt doen. Anderzijds dankzij de nieuwe optie van broadcast lists, waarmee je berichten in één keer aan grote groepen kunt versturen in plaats van aan maximaal 100 deelnemers per keer, de beperking die WhatsApp aan chatgroepjes stelt. Verder ontwikkelen externe partijen software die het gebruik van WhatsApp voor redacties makkelijker en meetbaar maakt.

Het aantal WhatsApp-diensten in medialand groeit dan ook zienderogen. Tijd voor De Nieuwe Reporter om bij vier verschillende media in vier Europese landen (een regionaal nieuwsplatform in Nederland, een publiekstijdschrift in Duitsland, een landelijk dagblad in Oostenrijk, en een internationale omroep in Engeland) naar hun omgang met WhatsApp te informeren.

Publiekstijdschrift Focus (Duitsland)

Het in 1993 opgerichte weekblad Focus (met een actuele oplage van ruim 500.000 exemplaren) – en zijn afgeleide thema-bladen als Focus-Money en Focus-Gesundheit – is behalve met een uitgebreide website, een Twitter-account en een Facebook-pagina ook met diverse apps actief. Er is een Focus Online-Nachrichten-app, die het nieuws van de website bevat en daarnaar linkt, en een Focus Magazin-app voor de e-versie van het weekblad.

Een half jaar geleden is het Duitse tijdschrift ook met een WhatsApp-dienst begonnen. Volgens online redacteur Marion Lenke biedt deze service gebruikers de gelegenheid “een directe verbinding met de redactie” op te bouwen. En “de redactie treedt nog directer in contact” met haar lezers.

Alleen zenden

Dat zijn mooie woorden, maar Focus gebruikt de app – in elk geval vooralsnog – alleen om te zenden. Dagelijks selecteert de redactie vijf opmerkelijke berichten, die elk in een zin worden beschreven, gevolgd door een link naar het betreffende artikel op de Focus-website. Wie Focus op Facebook volgt, krijgt vergelijkbare meldingen op zijn timeline.

Opvallend is dat Focus geen hard nieuws verstuurt via WhatsApp, maar zich tot ludieke berichten (“Aggressive Attacke: Mann ärgert Schildkröte und bereut es sofort”) en gossip (“Führerschein weg: Darum hat Claudia Effenberg kein Mitleid mit ihrem Mann Stefan”) lijkt te beperken.

WhatsApp - Focus

Vragen van DNR over hoeveel lezers zich voor de WhatsApp-dienst hebben geregistreerd, en welke plannen het blad verder met deze service heeft, worden niet beantwoord.

Regionaal nieuwsplatform 1Limburg (Nederland)

Met de slogan “Het laatste nieuws via app en web” is 1Limburg na de zomer van 2014 van start gegaan. Het multimediale nieuwsplatform, voortgekomen uit een samenwerking van de regionale omroep L1 en de krant Dagblad De Limburger/Limburgs Dagblad, werkt vanaf de start met een eigen app. In november heeft 1Limburg daar een WhatsApp-service aan toegevoegd.

“Er was meteen veel belangstelling voor”, zegt redactiemanager Rob van Well. “In maart hadden we al 3500 abonnees. Al snel bleek dat veel van onze WhatsApp-berichten werden doorgestuurd naar vrienden en bekenden, waardoor het bereik verder opliep.”

Onzachte landing

De vliegende start leidde dit voorjaar tot een onzachte landing. Er waren problemen met de leverancier van het softwarepakket, en Van Well zag zich genoodzaakt met een andere leverancier in zee te gaan. Het probleem was dat 1Limburg daarmee in een klap al zijn WhatsApp-abonnees kwijt was. Belangstellenden moesten zich opnieuw aanmelden. Inmiddels staat de teller alweer op 2200.

“WhatsApp garandeert niets”, zegt Van Well. “De app heeft veel potentie maar draagt ook een groot risico in zich. WhatsApp is van Facebook, en zij kunnen zomaar besluiten services zoals die van ons te blokkeren of de mogelijkheden ervan te beperken. Dat maakt het voor ons erg onzeker. Ik kan daar nu geen businessmodel op bouwen. Daarom willen we naar maximaal 10.000 WhatsApp-abonnees groeien. Als we veel groter zouden worden, is het bedrijfsrisico gewoon te groot.”

Prima nieuwsleverancier

WhatsApp - 1LimburgOp een gemiddelde dag stuurt 1Limburg één bericht. Dat kan een ludieke gebeurtenis zijn, zoals die koeien die een kijkje komen nemen bij een in hun wei gelande helicopter, maar ook serieuzer nieuws, zoals: “Max Verstappen werkloos in 2016?”

Naast het sturen van berichten vervult de WhatsApp-service voor 1Limburg een belangrijke andere functie: het blijkt een prima nieuwsleverancier. Mensen tippen de redactie over nieuwsfeiten of sturen foto’s van bijvoorbeeld verkeersongevallen.

“Laatst was er een ongeluk met een caravan op de A2”, zegt community redacteur Joris Peeters. “De caravan was aan gort, de hele inhoud lag over de weg verspreid. Een voorbijganger heeft ons daar via WhatsApp twee foto’s van gestuurd, die wij vervolgens in een bericht hebben verwerkt. Dat heeft fantastisch gescoord.”

Laagdrempeligheid

Volgens Peeters is de laagdrempeligheid een voordeel van WhatsApp. “Veel mensen weten niet hoe ze op hun telefoon een foto als attachment met een e-mail mee kunnen sturen. Maar een foto via WhatsApp sturen kan iedereen.”

De redactie van 1Limburg onderzoekt momenteel hoe ze WhatsApp in de nabije toekomst kan inzetten. Volgens Van Well gaat het er dan om “nog beter in te spelen op de behoeften van de mensen. Welk bericht wil de gebruiker op welk moment van de dag ontvangen? Ook zou je gebruikers de mogelijkheid kunnen bieden zich bijvoorbeeld alleen op sportberichten te abonneren. Zo’n uitsplitsing is natuurlijk alleen zinvol als er per categorie voldoende belangstelling voor bestaat.”

Landelijk dagblad Der Standard (Oostenrijk)

Dagblad Der Standard wil graag de eerste zijn. In 1995 is de krant de eerste in Duitstalig gebied die met een eigen website komt. En in november 2014 is de krant – met een gedrukte oplage van bijna 65.000 exemplaren – het eerste Oostenrijkse dagblad met een WhatsApp-service.

“Sinds WhatsApp bestaat, wist ik dat we daar zeker iets mee moesten gaan doen”, zegt social-media-manager Lisa Stadler. “We zijn meteen begonnen toen de broadcast-functie erbij kwam, waarmee je meerdere gebruikers in één keer kunt bereiken en met hen in discussie kunt gaan zonder dat elk bericht meteen aan de hele community gestuurd wordt. Natuurlijk was het in het begin afwachten en kijken wat er zou gebeuren. Vóór ons had nog niemand dit gedaan.”

Twee soorten nieuws

Bijzonder is dat Der Standard zijn lezers laat kiezen uit twee soorten nieuwsoverzichten: een met algemeen nieuws en een met berichten uit de tv- en mediawereld. Bij belangrijke gebeurtenissen worden er meteen nieuwalerts gestuurd, maar op een reguliere dag wordt er één WhatsApp-bericht met algemeen nieuws gestuurd, meestal ’s ochtends rond 7 uur. Het bericht met tv-en medianieuws volgt rond 18 uur.

Der Standard kiest voor een mix van hard nieuws (“VW hat einen neuen Chef”) en luchtiger onderwerpen (“Hier könnt ihr den neuen Bond-Song hören und bewerten”), en siert zijn berichten op met de nodige emoticons. Een bericht wordt steevast afgesloten met: “Du hast noch nicht genug News? Mehr gibt es auf http://mobil.derStandard.at.”

WhatsApp - der Standard

Levendige discussies

Na een moeizame beginfase, waarin de redactie door technisch malheur zelfs een maand lang geen berichten kan sturen, wint de dienst snel aan populariteit. Een half jaar na de start kan in juni de 10.000e WhatsApp-abonnee worden verwelkomd. Volgens Stadler spelen er geregeld levendige discussies tussen redacteuren en WhatsApp-gebruikers over het nieuws. Bruikbare tips voor nieuwsverhalen komen via de app echter zelden binnen.

“Ondanks alles zijn we erin geslaagd in een paar maanden tijd een community op te bouwen, die de dienst zinvol vindt”, zegt Stadler. Ze neemt een duidelijk verschil waar met de communicatie op de social-media-kanalen van Der Standard: “In vergelijking met Facebook, Twitter of Instagram is de uitwisseling veel persoonlijker en positiever. De community voelt voor ons als een zeer loyale.”

Een onzekere factor voor Der Standard is hoe WhatsApp zich technisch verder ontwikkelt. “We moeten er rekening mee houden dat WhatsApp te allen tijde de broadcast-functie kan afschaffen en dat de dienst dan voor ons niet meer bruikbaar is”, zegt Stadler. “Maar hoe het ook verder gaat: we weten nu dat direct messenger een optimaal kanaal is als je het adequaat benut. Je moet op ooghoogte met je gebruikers communiceren en van hen leren. Stap voor stap kun je met hun feedback je service verder verbeteren.”

Internationale omroep BBC (Engeland)

In een tijd dat WhatsApp voor veel gebruikers nog slechts de goedkope vervanger van SMS is, gaat de BBC er voor haar nieuwsverslaggeving al volop mee experimenteren. Dat gebeurt voor het eerst tijdens de Indiase verkiezingen in april en mei 2014. De belangrijkste politieke partijen gebruiken al op grote schaal chat apps – naast de meer traditionele social-media-kanalen – om met kiezers te communiceren. De omroep besluit daarop voor BBC News India ook accounts aan te maken op WhatsApp en WeChat.

BnqDi1NIAAA-Oz7

De BBC staat daarbij meteen tweerichtingsverkeer voor ogen. “We nodigden het publiek in India uit – en iedereen elders in de wereld die in India is geïnteresseerd – om zich op de dienst te abonneren”, zegt Trushar Barot, de mobile editor van BBC World Service. “Wij wilden horen wat voor hen de belangrijkste onderwerpen rond de verkiezingen waren. En wij wilden hun graag onze beste content sturen.”

Volgens Barot was India de ideale locatie om te experimenteren met een WhatsApp-dienst omdat het land op dat moment over de hoogste dichtheid aan WhatsApp-gebruikers beschikte. Dat hielp de BBC om snel een grote database op te bouwen van “duizenden gebruikers” (precieze aantallen noemt Barot niet) die al erg vertrouwd waren met het gebruik van de app in hun dagelijks leven.

Actuele informatie

Een half jaar later zet de BBC WhatsApp ook in tijdens de Ebola-crisis in westelijk Afrika. De omroep heeft al een speciaal gezondheidsproject opgezet met veel actuele informatie over de ziekte, maar de vraag is hoe de lokale bevolking daarover het snelst op hun mobiele telefoons bereikt kan worden.

B0Fj6djIMAA0zd2

“Het was geen optie om een app te laten ontwikkelen. Dat zou te duur en te tijdrovend zijn geworden. Vooral ook omdat je die app daarna moet promoten en de mensen zover moet zien te krijgen dat hem ook daadwerkelijk gaan downloaden”, zegt Barot. “We moesten onze content dus verspreiden via een app die mensen in die regio toch al massaal op hun telefoon hebben. Binnen een week besloten onder andere Unicef en de Wereldgezondheidsorganisatie om hun informatie via onze dienst te laten versturen. Dit was de eerste keer dat WhatsApp op zo’n schaal werd ingezet tijdens een gezondheidscrisis om mensen van mogelijk levensreddende informatie te voorzien. Het feit dat mensen het BBC-merk vertrouwen maakte deze WhatsApp-dienst tot een ijzersterk instrument.”

Verhalen van ooggetuigen

In andere situaties heeft WhatsApp zich ook als een uitstekend middel bewezen om nieuws te verzamelen. Het liveblog van de BBC over de tweede aardbeving in Nepal in mei van dit jaar werd volgens Barot voor 70 procent gevuld met video’s, foto’s en verhalen die ooggetuigen direct vanuit het rampgebied via WhatsApp naar de BBC stuurden.

“Onze ervaring is dat gebruikers meestal erg positief zijn over onze WhatsApp-diensten”, zegt Barot. “Ze vinden het een heel persoonlijk medium en vinden het prettig dat nieuws meteen op hun telefoon zichtbaar wordt. Wel geven veel gebruikers aan dat ze graag meer controle willen over welk soort nieuws ze via WhatsApp toegestuurd krijgen.”

Overtuigd van potentie

Na anderhalf jaar WhatsApp in verschillende omstandigheden te hebben gebruikt, is de BBC overtuigd van de potentie van het medium. Een format als BBC Shorts – videoclips van 15 seconden die het belangrijkste nieuws samenvatten – had de omroep eigenlijk voor haar Instagram-account bedacht maar blijkt juist op WhatsApp voortreffelijk te scoren.

“De mogelijkheid om binnen een chat app content te versturen is enorm krachtig”, zegt Barot. “Een bericht op Twitter bijvoorbeeld zal altijd maar een fractie van je volgers bereiken omdat de meesten op dat bewuste moment niet met Twitter bezig zijn. Maar een WhatsApp-bericht verschijnt als een push alert op je telefoon, en iedereen heeft zijn telefoon tegenwoordig steeds binnen handbereik. Binnen een paar minuten heeft vrijwel iedereen jouw bericht gezien. Dat stelt ons in staat echt heel direct te communiceren op een manier die tot nu toe nog geen enkele andere technologie mogelijk heeft gemaakt.”

Met zijn team werkt Barot verder aan nieuwe manieren om WhatsApp in te zetten. Details geeft hij echter niet prijs, evenmin BBC-woordvoerder Charlotte Morgan: “We zijn altijd bezig met innovaties rond WhatsApp en andere chat apps. Binnenkort komen we met nieuwe plannen naar buiten.”

Eric Willemsen –

Eric Willemsen werkt als freelance journalist in Oostenrijk.

Alle artikelen van Eric Willemsen op De Nieuwe Reporter.