De journalist als zzp’er hoort thuis op de boekenlijst van elke journalistenopleiding

Een handboek voor freelancejournalisten, is dat nuttig? Jazeker, meent Wiel Schmetz. Vooral voor wie er aan beginnen gaat. En dat zijn er steeds meer. Het boek is dan ook een aanrader voor opleidingen die journalisten het vak bij brengen.

Tik ‘zzp’ en ‘Handboek’ in bij Google en binnen 40 seconden kun je langs meer dan 60.000 hits scrollen. Tips, aanbevelingen, wat te doen … lijstjes, adressen, belastingdienst, kamer van koophandel. De zzp’er zelf is een informatiemarkt geworden.

Yolan Witterholt heeft het gedurfd om aan die eindeloze stroom informatie een kwiek handboek voor de freelancende journalist toe te voegen. Was dat er dan nog niet? Neen, dat was er, in ieder geval in deze vorm, nog niet.

Biedt het boek een zinvolle aanvulling op al die informatie die op internet al vindbaar is? Zeker wel, al is aanvulling hier niet het juiste woord, want wat valt er nog aan te vullen?

De journalist als zzp’er ordent veel van de beschikbare informatie voor de journalist die zijn of haar weg als zelfstandige nog moet vinden. Opzet en stijl verraden onderwijservaring van de auteur, die terecht niet schroomt om daar met regelmaat op te wijzen.

Verhelderende en eerlijke inzichten

Zeven hoofdstukken trekt Witterholt uit voor haar ordening. Zes daarvan eindigen met telkens twee verhelderende en vooral eerlijke inzichten van freelance journalisten. Want het is natuurlijk buffelen en sappelen in de vrije wereld van het vak. Witterholt verwijst uitvoerig naar het NVJ-onderzoek uit 2013 dat de smalle financiële marges waarbinnen de zelfstandig ondernemende journalisten, schrijvers en fotografen moeten opereren, blootlegt.

Voor pessimisme is ondanks de harde cijfers in dit boek geen plaats. De behoefte aan content is nog nooit zo groot geweest, en het leven van de freelancers ziet er helemaal niet zo dramatisch uit, stelt Witterholt. Werk is er in overvloed (p.160). Zo’n opsteker kan de jonge starter, voor wie dit boek is bedoeld, wel gebruiken.

Die starter krijgt het advies mee om commercieel te denken, en zich inhoudelijk en mediaal te specialiseren. De ‘ alleskunner’ verwatert in de markt, en wie verwacht te kunnen leven van puur journalistiek werk eet een droge boterham.

Nuttige tips

Natuurlijk passeren de tips. Goed geordend en toegepast gebracht: tarieven, offerte, rekeningen schrijven, auteursrecht, contracten. En ook de bureaucratische context waarbinnen de freelancer een weg moet vinden is helder beschreven: van Kamer van Koophandel tot belastingdienst. Het staat er allemaal in.

En actueel: het einde van de VAR-verklaring en de onzekerheid van modelcontracten vanaf 2016; het politieke geharrewar rond zelfstandigenaftrek en startersaftrek; de clausules in contracten van De Persgroep en Sanoma, en tips voor de startende student die nog een beurs kreeg en voor wie een bijverdienmaximum geldt.

Leuk boek

Dan zijn we ver voorbij de helft van het boek en denkt de jonge starter – lezer: wil ik dat eigenlijk wel, freelancen? Het hoofdstuk aan de slag als freelancer is opgezet als een bemoedigend slotstuk: klussen binnenhalen, de pitch, omgaan met opdrachtgevers, netwerken.

Witterholt raadt af om bij pitches en presentaties het woord ‘leuk’ te gebruiken. Prima tip. Elke student die vraagt: is dit een leuk boek, moet als antwoord krijgen: neen, maar je hebt er wel veel aan.

De journalist als zzp’er hoort op de boekenlijst van elke journalistenopleiding te staan. Docenten kunnen als de actualiteit daarom vraagt de ontbrekende website heel goed zelf aanvullen.

Yolan Witterholt(2015): De journalist als zzp’er. Adfo Groep. Prijs 24,95. 214 blz. ISBN 9789491560903.

Lees ook de recensie op Villamedia.nl: Reddingsboei voor spartelende freelancers.

Wiel Schmetz

Wiel Schmetz is als associate lector verbonden aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg en verzorgt onder meer onderwijs in journalistiek ondernemerschap.

Alle artikelen van Wiel Schmetz op De Nieuwe Reporter.