Feit of fabel? Wetenschappers moeten betalen voor media-aandacht

feiten en fabels

Sommige televisieprogramma’s vragen geld aan wetenschappers om in de uitzending te mogen komen. Is dat onwenselijk? Of is het juist een goede mogelijkheid voor wetenschappers om hun onderzoek onder de aandacht te brengen van een groot publiek?

“Is er budget voor?”, vraagt de journalist in het tweede gesprek. Roy Meijer begint te lachen: “Nee hoor, mijn wetenschappers doen het gratis.”

Dat blijkt naïef van Meijer, persvoorlichter aan de TU Delft. Het SBS6-programma Feiten en Fabels wil juist geld zién om een wetenschapper aan het woord te laten.

De beroepseer van Meijer krijgt de overhand, hij slaat het ‘aanbod’ af. Wetenschappers moeten steeds meer media-aandacht voortbrengen, maar als zij meewerken aan gesponsorde TV-programma’s staat hun onafhankelijkheid én die van de journalist op het spel.

Prijskaartje voor wetenschappers

Meijer wordt maandelijks benaderd met een vraag van een journalist waar een prijskaartje aan hangt. En de TU Delft waar Meijer werkt, is niet de enige universiteit. Een kleine rondvraag op Twitter laat zien dat veel wetenschappers en voorlichters hiermee worstelen. Bedragen van 3.000 tot 70.000 euro komen voorbij, een hoop geld voor een wetenschapper die afhankelijk is van subsidies.

Ook Brechje van Beek, werkzaam bij de afdeling PR en wetenschapscommunicatie bij het Nederlands Instituut voor Ecologie kan meepraten. Een journalist van het RTL-programma Ondernemend Nederland nodigde de directeur van dit instituut uit voor het programma. Na afloop van het optimistische gesprek kreeg Van Beek een mail met in de bijlage de kosten voor een item van 2 minuten. Camerawerk, montage en scripting werd in rekening gebracht á 2750 euro. Ze rook onraad. “Wie hapt, wordt uitgekozen. Daar zit een luchtje aan. Wij doen daar niet aan mee”, aldus Van Beek.

Communicatieadviseur van SBS Jelle Klerx reageert lauwtjes op de aantijgingen rondom het programma. “Wij betalen niet voor wetenschappelijke bevindingen”, benadrukt Klerx. Hij vindt het vreemd dat zoveel journalisten bellen om verhaal te halen, en is dan ook niet van plan om vragen te beantwoorden. “Ik stuur je een mail met onze standaardreactie. Daar zul je het mee moeten doen”, aldus Klerx.

Klachten over sponsoring

Feiten en Fabels is een gesponsord programma. Verschillende partijen zoals gemeenten en universiteiten worden benaderd. Klerx kiest voor een merkwaardige invalshoek: “De partij mag zelf bepalen of hier het marketingbudget aan wordt gespendeerd.” In de aftiteling van het programma wordt onderscheid gemaakt tussen de zinnen ‘met dank aan’ en ‘mede mogelijk gemaakt door’. Deze tweede zin moet duidelijk maken dat het gesponsorde content betreft. Klerx eindigt zijn mail met de boodschap dat het bedrijf SBS zich dan ook te allen tijde houdt aan de mediawet.

Expert in de media-ethiek Huub Evers is het hier niet helemaal mee eens: “Als de kijker niet weet dat er reclame gemaakt wordt, dan is dit een vorm van misleiding. Er kan dan een klacht in worden gediend bij de Reclamecodecommissie.” Hoewel het programma in de aftiteling duidelijk is over de aard van de samenwerking, wordt er wel degelijk de indruk gewekt dat er kritische onafhankelijke journalistiek plaatsvindt.

Evers trekt het zelfs verder. Zowel de journalist als de wetenschapper bekleedt een onafhankelijke positie, de kijker denkt dat geld geen rol speelt en verwacht objectieve nieuwsvoorziening. De wetenschappelijke en journalistieke onafhankelijkheid komt dus in het geding. “Als je zelf geld moet meebrengen, dan kun je ook eisen stellen, en dat is geen onafhankelijke journalistiek”, aldus Evers.

Plicht voor wetenschappers

Toch denkt Arnold van Vliet, wetenschapper aan de Universiteit Wageningen en bekend van de Natuurkalender, daar anders over: “Ik juich het juist toe als wetenschappers hun verhaal naar buiten willen brengen.” Hij vindt dat wetenschappers niet meteen in de kramp moeten schieten als iets geld kost. Volgens hem schept het financiële aspect alleen een extra criterium dat moet bepalen of de samenwerking doorgaat. “Een website bouwen of een brochure laten drukken kost ook geld, waarom een TV- programma dan niet?”

Hoewel Van Vliet zelf geen betaalde media-aandacht nodig heeft, vindt hij dat wetenschappers meer mogelijkheden moeten afwegen om aan hun maatschappelijke plicht te voldoen. Je verhaal onder de aandacht brengen kost nu eenmaal tijd en geld. Niets dus om je druk over te maken. Toch waarschuwt hij dat veel media-aandacht niet betekent dat er ook meer geld beschikbaar komt. Hij denkt zelfs dat het helemaal niets uitmaakt voor subsidieverleners. “Helaas stroomt ook bij mij het geld niet binnen. Bekend of niet, daar hebben we allemaal last van.”

Veel universiteiten en subsidieverleners stellen sinds kort nieuwe eisen aan de fondsaanvragen van wetenschappers. Zij moeten kunnen aantonen dat hun onderzoek bij het algemene publiek terecht komt. Dit kan ertoe leiden dat betalen voor media-aandacht snel aantrekkelijker gaat worden. Meijer denkt dat betaalde programma’s de geloofwaardigheid van de wetenschap geen goed doen. Maar hij verwacht ook niet dat veel wetenschappers hierop in zullen gaan. “De stap naar geld betalen is ver weg voor wetenschappers”, aldus Meijer.

Hilde de Laat –

Hilde de Laat studeert biologie in Wageningen. Als onderdeel van haar master volgt ze de minor wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Leiden.

Alle artikelen van Hilde de Laat op De Nieuwe Reporter.