Mickey Mouse-journalistiek in de Alpen: Media in Liechtenstein

Ingeklemd tussen Oostenrijk en Zwitserland ligt het nietige Liechtenstein. Even groot als Texel en met slechts zevenendertigduizend inwoners. We kennen het land vooral als belastingparadijs, waar je tot een paar jaar geleden ongezien een bankrekening kon openen. Dat scheelde je weer belastingcenten. Liechtenstein heeft echter meer, het bestaan van meerdere landelijke dagbladen, een radiostation en een televisiezender doet de wenkbrauwen fronsen. Hoe kan deze concentratie aan media bestaan en wat kunnen Nederlandse regionale media hiervan opsteken? In deel 1 nemen we de Liechtensteinse media onder de loep.

Belangrijk is allereerst de Liechtensteinse politieke situatie. Sinds 1806 is Liechtenstein een soevereine staat en begint de staatkundige ontwikkeling. Aan het begin van de twintigste eeuw ontstaan er politieke bewegingen die hun gedachtegoed verspreiden door kranten uit te geven.

Politieke verbondenheid

Opmerkelijk is dat deze kranten en politieke partijen in Liechtenstein nog steeds nauw met elkaar verbonden zijn. De oudste krant is het Liechtensteiner Volksblatt uit 1878, zij staat dicht bij het gedachtegoed van de Fortschrittliche Bürgerpartei (FBP). De andere grote krant, het Liechtensteiner Vaterland uit 1936, leunt aan bij de Vaterländische Union (VU).

Vanwege de relatie met de politieke partijen is politiek ook belangrijk in de berichtgeving van de kranten. De reden dat er twee kranten bestaan is zelfs de politieke verbondenheid, zegt Doris Quaderer, hoofdredacteur van het Liechtensteiner Volksblatt. “De kranten staan heel dicht bij de partijen. Investeerders van het Volksblatt zijn praktisch allemaal aanhangers van de FBP, dit maakt duidelijk waarom er twee dagbladen in Liechtenstein zijn. Wanneer het Volksblatt faillissement aan moet vragen is dit schadelijk voor de partij. Dan heeft het partijorgaan van de VU het voor het zeggen. Daarom proberen de partijen het systeem van twee kranten in leven te houden.”

Neutraal

Een belangrijke bijdrage aan het voortbestaan van de dagbladen is de ‘medienförderung’. Door deze subsidie van de overheid krijgen de budgetten van de kranten meer ruimte. Maar ook de andere media in Liechtenstein ontvangen deze bijdrage, zoals het televisiekanaal 1FL TV. Waar de kranten uitblinken in hun partijvoorkeur, profileren de audiovisuele media zichzelf juist als neutraal en onafhankelijk.

Het laatste grote Liechtensteinse medium is staatszender Radio L. Hoofdredacteur Martin Frommelt: “Radio L wordt in het parlement altijd geprezen als neutraal medium. Omdat de kranten sterk met de partijen verbonden zijn is het des te belangrijker dat er met Radio L een neutraal medium in Liechtenstein is.”

Peter Kölbel is hoofdredacteur bij 1FL TV en drukt zich in dezelfde bewoordingen uit: “Wij zijn echt onafhankelijk en zijn kritisch op alles wat de overheid doet. We hebben een controlefunctie en we steunen geen personen of partijen.”

Focus

Het andere deel van het antwoord op de vraag waarom de Liechtensteinse media kunnen bestaan is hun unieke focus op Liechtenstein. Dit klinkt als een open deur, maar er zijn geen andere media die zoveel aandacht aan Liechtenstein besteden. Wanneer je iets over Liechtenstein te weten wil komen ben je aangewezen op de inheemse media.

Dit geeft ze een sterke positie, die zich ook vertaald in de cijfers. Het Vaterland heeft vijfennegentighonderd abonnees, het Volksblatt drieënzeventighonderd. Dat betekent dat ruim een derde van de bevolking een Liechtensteins dagblad leest.

Ook de radio- en televisiezender kunnen goede cijfers overleggen, veertig procent van de bevolking luistert dagelijks naar Radio L. 1FL TV trekt dagelijks vijfentwintigduizend kijkers. Voor Nederlandse begrippen lage cijfers, afgezet tegen het aantal inwoners echter, hebben de Liechtensteinse media een hoge dekkingsgraad.

Publieke betekenis

Liechtenstein bekleedt samen met Zwitserland een aparte positie in de westerse democratieën. Burgers kunnen zich over allerhande onderwerpen uitspreken in referenda. De media fungeren als belangrijke informatiebronnen voor burgers als ze zich willen informeren tijdens verkiezingen en referenda.

Wilfried Marxer deed in 2004 onderzoek naar de Liechtensteinse media en onderschrijft die importantie. “De media hebben invloed op de meningsvorming en proberen door hun aansluiting bij de partijen (Liechtensteiner Vaterland en Liechtensteiner Volksblatt) ook het beleid te beïnvloeden.”

Lezers kunnen in de kranten ook zelf hun ei kwijt door middel van lezersbrieven. Ook deze vorm van meningsuiting staat hoog op de lijstjes van informatievoorzieningen voor de Liechtensteinse burger. De kranten zorgen op deze manier voor een ‘public forum’, waar er maatschappelijke discussies gevoerd worden.

Nationale identiteit

De media hebben dus een grote invloed op de Liechtensteinse samenleving. Zo zijn er nog enkele elementen die belangrijk zijn.  Ondanks de kleine omvang van Liechtenstein is er een nationale identiteit. Deze wordt gevormd door wat Liechtensteiners gemeenschappelijk hebben, dus het wonen binnen dezelfde grenzen, het spreken van dezelfde taal et cetera.

“De Liechtensteinse identiteit brengt met zich mee dat er specifiek over Liechtenstein bericht wordt of zelfs bericht moet worden”, zegt Marxer. Omgekeerd kun je stellen dat deze identiteit bij de inwoners er ook voor zorgt dat er behoefte is aan media die specifiek over Liechtenstein schrijven.

Dat een ministaatje zoals Liechtenstein zoveel media bezit is dus te verklaren. Een aantal factoren die belangrijk zijn in Liechtenstein kunnen de Nederlandse regionale media inspireren om te zoeken naar journalistieke verbetering. Deze aanbevelingen worden gedaan in deel twee.

Niels Vlot deed onderzoek naar media in Liechtenstein voor zijn afstudeerscriptie aan de opleiding journalistiek van de CHE.

Niels Vlot

Niels Vlot (1994) is vierdejaars student journalistiek aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE).

Alle artikelen van Niels Vlot op De Nieuwe Reporter.

  • vanhetgoor

    Is natuurlijk wel lekker als je op reportage mag naar Liechtenstein. Andorra heeft ook een leuk media landschap, om nog maar te zwijgen van Saint Barth (Territorial collectivity of Saint-Barthélemy) dat heeft ook een heerlijk klimaat.