Protestant-christelijke media schilderen prostituees vooral af als slachtoffers

jojanneke

Het verbieden van bordelen, pooiers en het kopen van seks, zoals dat in Zweden of IJsland gebeurt, kunnen wij ons in Nederland bijna niet voorstellen. Hier is prostitutie gelegaliseerd, maar tegenwoordig ontstaat er steeds meer kritiek op het beleid. Debbie Heus zocht uit welk beeld de protestant-christelijke media van prostituees schetsen in een tijd van kritiek en waarom dit beeld leidend is.

Na de eerste uitzending van ‘Jojanneke in de prostitutie’ ontstond er veel kritiek op deze documentaireserie van de Evangelische Omroep. Verschillende prostituees schreven artikelen op hun eigen blog (voorbeeld 1, voorbeeld 2) over alles wat er mis was met de serie. Volgens hen werden vrouwen te veel afgeschilderd als slachtoffers. In deze documentaireserie werden percentages gebruikt om aan te geven hoeveel prostituees gedwongen worden, maar volgens de prostituees klopten die percentages niet.

Wetsvoorstellen

Ook de politiek mengt zich in deze discussie. Er worden nieuwe wetsvoorstellen gedaan om prostitutie beter te reguleren, zoals een leeftijdsverhoging en het strafbaar stellen van de klant. Zowel het eerste als het tweede voorstel is inmiddels aangenomen door de Tweede Kamer.

Ook hier lieten prostituees een tegengeluid horen op weblogs (voorbeeld 1, voorbeeld 2). Volgens hen zijn sekswerkers juist sterke ondernemers en geen slachtoffers.

Onderzoek naar protestants-christelijke media

Om te achterhalen op welke manier protestants-christelijke media prostituees in beeld brengen, is er een inhoudsanalyse uitgevoerd op de berichtgeving van het Reformatorisch Dagblad en de Evangelische Omroep.

Het Reformatorisch Dagblad is gekozen vanwege hun kenmerkende karakter richting prostitutie. Op 24 oktober 2015 roepen zij zelfs op tot actie: “Christelijke mannen, sta op in de strijd tegen prostitutie.”

De Evangelische Omroep is geanalyseerd, omdat het qua ledenaantal de op één na grootste christelijke televisieomroep is. Alleen de KRO-NCRV is groter, maar deze wordt buiten beschouwing gelaten, gezien het katholieke karakter van deze omroep.

Het gehele jaar 2015 is de online berichtgeving van het Reformatorisch Dagblad geanalyseerd. Dit resulteerde in 96 geanalyseerde artikelen waarin prostitutie werd benoemd. Ook de vier afleveringen van de documentaireserie ‘Jojanneke in de prostitutie’ van de Evangelische Omroep zijn voor dit onderzoek geanalyseerd.

Vijf frames

De vijf frames die tijdens deze analyse zijn aangehouden zijn afkomstig uit het boek ‘Daily news, eternal stories’ van Jack Lule:

  1. Het slachtofferframe: dit frame benadrukt dat vrouwen slachtoffer zijn van seksuele uitbuiting.
  2. Het zondebokframe: dit frame krijgen prostituees toegekend vanuit de maatschappij, door alles wat zondig is toe te schrijven aan prostituees.
  3. Het heldenframe: dit frame laat mensen realiseren dat zij grootse dingen kunnen doen. Zo werden prostituees, ook wel hetaeren genoemd, in de Griekse Oudheid aanbeden.
  4. Het goede-moeder-frame: de goede moeder biedt troost en bescherming aan mensen die dit nodig hebben. In het geval van prostitutie kunnen prostituees worden beschouwd als goede moeders voor hun klanten.
  5. Het bedriegsterframe: in dit frame is de prostituee de actieve partij. Zij is de initiatiefnemer die mannen bedriegt door met hen naar bed te gaan en hun geld af te nemen.

Ook is gekeken hoe de visie van journalisten op prostitutie doorwerkt in hun berichtgeving. Hiervoor zijn drie journalisten geïnterviewd over prostitutie en framing. Er is gesproken met niet-christelijke journaliste Jojanneke van den Berge van “Jojanneke in de prostitutie”, de christelijke journalist Michiel Bakker van het Reformatorisch Dagblad en de christelijke journalist Eunice Nahuis van Groot Nieuws Radio.

Negatieve framing

Na de inhoudsanalyse en de interviews blijkt dat prostituees stelselmatig negatief in beeld worden gebracht door protestant-christelijke media. Hierbij zijn het slachtofferframe en het zondebokframe leidend.

De Evangelische Omroep focuste zich vooral op het overbrengen van een boodschap en het oproepen tot een publiek debat. Ieder frame dat zij gebruikt wijst óf een slachtofferrol toe aan prostituees óf wordt ontkracht waardoor het slachtofferframe alsnog alleen overblijft.

De ontkrachting van een frame gebeurde onder andere in aflevering 3 wanneer Bobbi Eden vertelt dat er zonder porno en prostitutie meer verkrachtingen zouden zijn. Jojanneke zet hier de uitspraak van een seksuoloog tegenover die dit argument ontkracht. Volgens hem is dit te makkelijk om te roepen. Er is immers nog nooit iemand dood gegaan aan geen seks. Hiermee wordt het heldenframe dat eerst werd opgeroepen weer ontkracht en zo blijft het slachtofferframe over.

In totaal werd het slachtofferframe 45 keer toegepast. Dit is 80% van alle frames die in de documentaireserie aan prostituees werden toegekend. Hierbij is het mogelijk dat in één aflevering meerdere slachtofferframes voorkomen. Iedere keer als er een nieuw onderwerp of persoon in beeld kwam, werd er gekeken naar de insteek van het gesprek en de daaropvolgende antwoorden.

Vanuit het Reformatorisch Dagblad wordt het slachtofferframe, maar ook het zondebokframe aangekaart. Het slachtofferframe overheerst hierbij met 66%. Het zondebokframe volgt op de voet. Volgens journalisten bij het Reformatorisch Dagblad is prostitutie een vorm van omgaan met je seksualiteit die door God wordt afgekeurd. Eenmaal wordt er in een hoofdredactioneel commentaar verwezen naar prostitutie als “een beeld van afgoderij en het afwijzen van de ware God.”

Een grootse levensovertuiging

Volgens de drie geïnterviewden is deze beeldvorming niet apart. De christelijke levensovertuiging keurt vanuit de basis prostitutie af en dit werkt door in de protestant-christelijke journalistiek. Een van de gesproken journalisten vermeldt:

“Ik zie prostitutie als een vorm van omgaan met seksualiteit die niet is zoals God de Schepper van ons mensen heeft bedoeld. Het gaat gewoon in tegen wat Hij in de Bijbel ons voorhoudt op het gebied van je lichaam en omgaan met je naaste.”

De journalisten menen dat het niet erg is om deze christelijke visie te verwerken in hun berichtgeving.

“Ons uitgangspunt als redactie is dat wij een christelijk medium zijn. Dus de lezer, kijker of luisteraar verwacht ook dat wij het nieuws vanuit een bepaalde christelijke visie duiden.”

Onafhankelijke journalistiek

Uiteraard kan de journalistiek van protestants-christelijke media nooit volledig onafhankelijk zijn van deze levensbeschouwing. Wij, als journalisten, nemen immers altijd ons eigen rugzakje aan framing mee. Toch lijkt onafhankelijke journalistiek een mooi streven. Daarom is het van belang dat protestants-christelijke media hun eigen levensbeschouwing niet boven, maar naast hun rol als journalist zetten. Op deze manier wordt hun levensbeschouwing niet leidend in de berichtgeving en is het mogelijk om meerdere invalshoeken te belichten.

Maar in de huidige tijd, waarin social media een grote rol spelen, kunnen prostituees ook hun eigen weg vinden om hun verhaal te vertellen. Met de eerdergenoemde blogs proberen zij hun eigen visie te verkondigen, maar helaas worden deze visies nog te weinig gehoord om een gelijkwaardige discussie in stand te houden. Prostituees kunnen én mogen in het digitale tijdperk, ook op andere manieren dan op een blog, meer van zichzelf laten horen dan al gebeurt.

Debbie Heus

Debbie Heus (1995) is recent afgestudeerd van de opleiding journalistiek aan de Christelijke Hogeschool Ede. Voor haar scriptie deed ze onderzoek naar protestants-christelijke media en prostitutie.

Alle artikelen van Debbie Heus op De Nieuwe Reporter.