EU, open je data!

Project EU staat op instorten. Willen EU-leiders nog iets proberen te redden dan zal er nu werk gemaakt moeten worden van transparantie via open data, betogen Arjan el Fassed (Open State Foundation) en Lucas Benschop (1848.nl). Een democratie is immers pas sterk en weerbaar als mensen snappen wat en hoe er voor hen wordt besloten.

Een mop voor datanerds: Waarom stak de kip de straat over? Antwoord: Geen idee, het is in pdf. Oftewel, een pdf is leuk, maar onbruikbaar om als data te kunnen analyseren. Open data is veel meer dan het publiceren van pdf-bestanden.

En toch hebben de EU en de meeste lidstaten zich tot nu toe wel daartoe beperkt. Transparantie door het publiceren van alle Kamerbrieven, wetsvoorstellen, moties, Kamervragen, debatverslagen, stemmingen. Maar het is een misvatting te denken dat een overheid daarmee transparant en voor de burger inzichtelijk is.

Ondoorgrondelijk

In Nederland is met een beetje zoekwerk een Kamerbrief of wetsvoorstel nog wel terug te vinden. In het Europees Parlement is het web aan wetgevingssites zo ondoorgrondelijk en het besluitvormingsproces zo complex dat geen Europeaan er aan zal beginnen om een wetstraject te gaan volgen.

Het gevolg is dat zelfs politiek journalisten nauwelijks kunnen volgen wat er wordt besloten, laat staan de politiek geïnteresseerde burger. Dit versterkt het gevoel bij mensen dat ‘Brussel’ dictaten oplegt die niet in het belang van de EU-burgers zijn en slechts tot doel hebben van de EU een machtig monster te maken dat alles over ons te zeggen heeft.

Hierdoor wijzen EU-burgers bij herhaling – referendum over de EU-grondwet, Brexit, associatieverdrag Oekraïne – het politieke systeem EU af. In de ogen van veel mensen zijn het steeds ongewenste vormen van uitbreiding en overdracht van bevoegdheden.

Een signaal dat de EU-leiders moeten oppikken gezien de politicologische wetmatigheid dat een politiek systeem alleen kan bestaan als het wordt gedragen door de bevolking. Het wordt tijd dat dit signaal wordt opgepikt.

Transparantie

De sleutel naar democratische legitimiteit is transparantie. En transparantie betekent dus niet het dumpen van pdf’s, maar het aanbieden van de data. Laat de markt en de open data-community vervolgens maar de weg naar de burger vinden. Met de tools die dit zal opleveren zal de betrokkenheid van burgers met de Europese politiek worden vergroot.

In 2012 werd al door transparencyorganisaties uit 37 landen gezamenlijk een Verklaring van Parlementaire Openheid afgesproken. Het vormt een stimulans voor overheden om serieus werk te maken van openheid en biedt bovendien handvatten om dit mogelijk te maken.

Hedendaagse technieken bieden immers voldoende mogelijkheden om ontwikkelaars in de gelegenheid te stellen de burger dichter bij de EU te brengen. De Europese wetgeving om proactief documenten beschikbaar te stellen is momenteel hiervoor echter veel te beperkt. Parlementen hoeven slechts de documenten leesbaar en vrij van rechten aan te bieden.

Ter beschikking stellen

Het is tijd dat parlementen deze richtlijn ruimer gaan interpreteren. Alle denkbare parlementaire data moet worden gestructureerd in datasets en via zogeheten API’s ter beschikking worden gesteld. Een API zou je kunnen zien als een soort doorgeefloket tussen gebruiker en dataset. Een webtool komt met een vraag bij het loket – bijvoorbeeld: Geef mij alle moties van Europarlementariër Marietje Schaake – en het loket geeft keurig alle informatie uit de database door.

Heel veel commerciële diensten werken al door middel van het slim koppelen van API’s. Denk aan Google Maps waarbij de kaarten van Google zijn gekoppeld aan bijvoorbeeld de informatie van de openbaar vervoerorganisaties. Een ander voorbeeld zijn reissites die in één keer kunnen zoeken in allerlei verschillende databases van reisaanbieders.

Ook een sociaal netwerkplatform als Twitter is een keten aan gekoppelde API’s. Denk aan alle geïntegreerde games of koppelingen met andere sociale netwerken.

Tools bouwen

Als het Europees Parlement en andere overheden hun data openen kan de open data community heel makkelijk allerlei tools bouwen om de parlementaire besluitvorming dichter bij de burger te brengen en dus transparant te maken. Ook kunnen commerciële ontwikkelaars aan de slag met het bouwen van tools rondom parlementaire data.

Zo kunnen er applicaties worden gebouwd die het parlementaire proces en stemgedrag inzichtelijk maken. Verder kunnen er bijvoorbeeld feeds met parlementaire ontwikkelingen worden gecreëerd op nieuwssites. Vergelijk het met een Twitterwidget die vaak op sites is terug te vinden.

Dankzij parlementaire API’s kunnen monitordiensten worden gebouwd die hun gebruikers direct informeren bij een relevante politieke ontwikkeling. Dat kunnen journalisten zijn, maar ook beleidsbeïnvloeders. Laagdrempelige tools voor belangenbehartigers om politieke besluitvormingsprocessen te volgen zullen er voor zorgen dat niet alleen de multinationals via dure lobbyisten werk kunnen maken van beleidsbeïnvloeding, maar ook de kleine bedrijven en ngo’s. Lobbyen begint immers bij monitoren. Met andere woorden, transparantie is een stap richting een levelplayingfield voor lobby.

Koppeling

Bij een koppeling van parlementaire API’s zouden grensoverschrijdende organisaties bovendien relevante politieke ontwikkelingen in diverse landen makkelijk kunnen volgen en misschien zelfs op een lager overheidsniveau, bijvoorbeeld de provincies.

Het is daarbij van belang dat de Europese instituten in hun eigen processen dezelfde API’s gebruiken. Zodra dat niet het geval is wordt de datainfrastructuur immers geheid na een tijdje weer verwaarloosd en is hij dus niet meer bruikbaar.

Een transparant parlement zorgt er voor dat makkelijk verbanden kunnen worden gelegd binnen de beschikbare data. Via het doorgeefloket kun je immers heel makkelijk de acties van de EP’ers monitoren en vergelijken en zien welke parlementariërs actief zijn en welke juist niet. Ook krijg je een beeld of het stemgedrag van de EP’ers door de jaren heen wel consequent is.

Een mooi voorbeeld in dit kader is het succesvolle Duitse abgeordnetenwatch.de waar het stemgedrag van politici wordt gemonitord en waar burgers direct contact kunnen opnemen met de heren en dames parlementariërs, ook op deelstaatniveau. In Engeland is het gedrag van politici aan de hand van open data transparant gemaakt via theyworkforyou.com.

Democratie versterken

De ‘accountability’ van het politieke gedrag wordt door open data verbeterd en daarmee de democratie versterkt. Het dwingt politici om beter over hun werk na te denken. Het breken van een belofte is immers niet meer ongestraft mogelijk.

Democratische legitimiteit begint bij echte transparantie, pas dan kan een eerlijke beoordeling gemaakt worden over de wenselijkheid van Europese integratie. Het enige wat daarvoor moet gebeuren is het beschikbaar maken van de data via datasets en API’s.

De Europese instituten hoeven niet te bepalen hoe deze data vervolgens gebruikt kan worden. Laat dat aan de markt over en de open data community over. Via fora en hackathons zullen online gemeenschappen ontstaan van programmeurs die transparantie belangrijk vinden en de gaafste tools zullen ontwikkelen waarbij burgers, politici, media en belangenbehartigers zullen zeggen: dit brengt de EU daadwerkelijk dichter bij de burger.

Daarmee is niet gezegd dat iedereen vervolgens groot fan wordt van de Europese Unie, maar er kan dan wel een eerlijke afweging worden gemaakt.

Arjan El Fassed en Lucas Benschop

Arjan El Fassed is directeur van Open State Foundation en Lucas Benschop is oprichter van 1848.nl

Alle artikelen van Arjan El Fassed en Lucas Benschop op De Nieuwe Reporter.