Mogen Facebook en consorten wel nepnieuws weigeren op hun platform?

Internetgiganten als Facebook en Google willen af van nepnieuws, want dat is slecht voor hun geloofwaardigheid. Maar mogen ze dat eigenlijk wel, bepaalde berichten weren omdat ze niet ‘waar’ zijn? Is dat geen censuur?

Een lezer vroeg me:

In hoeverre is de ban op ‘Fake news’ door Google en Facebook legitiem? Op dit moment gelden deze voor het advertentieplatform, maar zouden ze ook kunnen gelden voor individuele gebruikers? Dan mag je dus in feite niets meer zeggen dat Facebook of Google ‘fake’ vindt. Is dat geen censuur?

Wat is nepnieuws?

Sinds de afgelopen Amerikaanse verkiezingen staat het onderwerp ‘fake news’ sterk in de belangstelling. Wat het precies is, daar is niet echt consensus over – om het netjes te zeggen. Vaak wordt ermee bedoeld, nieuws dat steunt op onbewezen feiten, maar anderen wijzen erop dat dit voor heel veel nieuws geldt en/of dat nieuws altijd al speculatief was.

‘Fake news’ zoals Facebook en Google dat nu in de ban hebben gedaan, gaat in principe over nieuws dat bewezen onjuiste feiten bevat of totaal ongefundeerde conclusies wegzet. Maar zelfs dat is al heel moeilijk af te bakenen. Aanpakken van nepnieuws via het strafrecht lijkt mij dan ook te moeilijk.

Mogen Facebook en Google censureren?

Facebook en Google zijn echter geen strafrechter, en zouden dus kunnen zeggen, we hebben er gewoon geen zin in. Dat mag. Als beheerder van een platform beslis jij wat er op het platform gebeurt. Mag het alleen over kantklossen gaan, of moet iedereen positief doen: jouw platform, jouw regels. Censuur is dat niet; alleen de overheid kan censureren.

Alleen: dat principe werkt voor gewone platforms, waarbij je eventueel naar een concurrent kunt overstappen of je eigen site kunt beginnen als het je niet bevalt. Bij Facebook en Google werkt dat niet, die zijn daarvoor te groot. Hier hebben we het al vaker over gehad: in hoeverre mogen zulke machtige platforms wel inhoud weigeren op grond van zelfverzonnen huisregels? Ik blijf er moeite mee houden.

Specifiek bij dit onderwerp is er iets meer van een objectieve rechtvaardiging en wordt gewerkt met externe bronnen (zoals het bekende Snopes) die de beoordeling doen of nieuws ‘nep’ is. Dat maakt het eerder gerechtvaardigd dan interne normen als gezelligheid of passend bij de eigen normen en waarden. Maar het blijft een ontzettend lastige kwestie.

Deze blogpost verscheen eerder op het weblog van Arnoud Engelfriet, waar hij regelmatig blogt over ICT-recht.

Arnoud Engelfriet –

Arnoud Engelfriet is ICT-jurist, gespecialiseerd in internetrecht.Hij werkt als partner bij juridisch adviesbureau ICTRecht.

Alle artikelen van Arnoud Engelfriet op De Nieuwe Reporter.

  • Merel

    Weet je hoe Facebook wil gaan bepalen wat fake news is? Door journalisten in te zetten en te laten cureren. Werpt wellicht wat ander licht op dit artikel…

  • Eldert Kuiken

    Is het punt niet dat ‘de media’ de journalistiek kapen? Dat veel mensen het verschil nauwelijks nog zien? Al is elke tweet van Donald Dumb interessant en omzeilen veel politici en deskundologen de journalistiek, meer nieuws dan ‘hij of zij zegt dat en dat’ is het niet. Daarom is ‘reputation the next currency’. Voor mij is het waar, betrouwbaar als het op teletekst, mijn favoriete app, staat.
    (Social) media zijn geen journalistiek, maar een platform, een virtueel koffiehuis en marktplaats. Waar mensen zelf berichten verspreiden, van alles roepen, roddelen. Zonder dat daar het vakmanschap van een journalist tussen zit.
    Wil je daar iets tegenover stellen, en me dunkt dat menig politicus daar nu wel behoefte aan zal hebben, dan moet je de publieke functie van de journalistiek versterken en duidelijker maken. De vijfde macht, onafhankelijk.
    Dat zie ik facebook nog niet geloofwaardig doen, net zo min als kijkcijfer roeptoeters. Daar hebben we de overheid, het onderwijs en journalisten voor nodig.

  • Zoals met de oplossing van zo veel andere problemen, kunnen we niet wachten op de perfecte wereld: gevaarlijk nepnieuws moet de kop ingedrukt worden. Als giganten zoals FB en Google hun ‘huisregels’ voor censuur bekendmaken, kunnen die langzaamaan, waarschijnlijk aan de hand van incidenten, verbeterd worden. Zij moeten ergens beginnen. In Google dat met zijn andere diensten (zoals Google Translate) erg slordig omgaat en overduidelijk niet geïnteresseerd is in verbetering ervan, heb ik inmiddels weinig vertrouwen dat ze er iets van zullen bakken. Maar belofte maakt schuld.