Hoe opleidingen journalistiek invulling geven aan ‘journalistiek ondernemerschap’

Een vaste baan is bijna ondenkbaar in de journalistiek. Veel journalisten gaan tegenwoordig als freelancer aan de slag. Worden studenten op dit moment eigenlijk wel opgeleid tot ondernemers? En krijgen ze genoeg ruimte om ervaring op te doen? Uit de afstudeerscriptie van Maike Abma blijkt dat journalistiek onderwijs nog in ontwikkeling is, maar dat ondernemerschap steeds meer aandacht krijgt.

In 2015 hebben de vier hbo-opleidingen journalistiek (Christelijke Hogeschool Ede, Hogeschool Utrecht, Fontys en Windesheim) een nieuw beroeps- en opleidingsprofiel opgesteld. Deze bestaat uit vijf nieuwe competentiegebieden die zijn gebaseerd op de veranderingen in de journalistiek. ‘Ondernemerschap en innovatie’ is een van deze competentiegebieden. Dit betekent dat iedere journalistieke opleiding een programma rondom dat thema in het curriculum moet opnemen.

Maar hoe hebben de opleidingen dat vorm gegeven? Wat voor ondernemerschap en innovatie krijgen de studenten aangeleerd? Om daar achter te komen interviewde ik docenten van de vier opleidingen en analyseerde ik de studiegidsen. Hieruit blijkt dat alle opleidingen een nieuw curriculum hebben, maar dat deze nog wel in ontwikkeling zijn. Hieronder vertel ik per opleiding wat er aan ondernemerschap gedaan wordt.

Christelijke Hogeschool Ede

De Christelijke Hogeschool Ede en Fontys richten zich vooral op journalistieke startups. Studenten starten hun eigen bedrijf en houden zich bezig met innovatieve ideeën. Op de Christelijke Hogeschool Ede komen tweedejaarsstudenten voor het eerst in aanraking met ondernemen. In dat jaar leren ze vooral over idee-ontwikkeling, iets wat volgens docent Esther van Lunteren ontzettend belangrijk is. Door vroeg in de opleiding te beginnen met idee-ontwikkeling proberen ze de gedachtegang van studenten te beïnvloeden. “Dus dat je echt in mogelijkheden gaat denken, maar dat je ook begrijpt hoe creativiteit werkt, hoe een idee zich vormt, dat je eerste idee niet altijd je beste idee is en waar je ideeën opdoet”, aldus van Lunteren.

In het derde jaar zetten studenten met z’n drieën een bedrijf op: de media company. Ze maken journalistieke producties en proberen deze te verkopen. Daarnaast zijn ze verplicht om een aantal weken naar het buitenland te gaan, om hier meer ervaring op te doen. Esther van Lunteren zou ondernemerschap in de laatste twee jaar meer ruimte willen geven. Daarin wil ze zich vooral richten op individueel ondernemerschap. Dit moet volgens haar nog veel meer uitgebouwd worden.

Fontys Hogeschool Journalistiek

Fontys is al sinds 2010 bezig met het opzetten van een programma rondom ondernemerschap. In 2013 zijn ze gestart met een nieuw programma: ondernemerschap en innovatie. Studenten werken samen aan een startup. Het afgelopen jaar hebben drie van de dertig startups hun werkzaamheden na het programma doorgezet. “Je kunt zeggen: drie, is dat niet wat weinig als je in een jaar dertig van die bedrijfjes de revue laat passeren? En dat is het op zich ook wel, maar het gaat ons vooral ook om de oefening”, legt journalistiekdocent Wiel Schmetz uit.

Studenten vonden het lastig om hun bedrijf door te zetten, omdat ze het jaar daarna nog stage moesten lopen en afstuderen. Het programma is daarom verplaatst van het derde naar het vierde jaar, zodat succesvolle startups hun werkzaamheden kunnen voortzetten in de afstudeerperiode. Ze worden dan in contact gebracht met Starterslift, een organisatie die jonge starters begeleidt. “Vanaf 2017 maakt de afstudeersetting voor deze groep deel uit van het project Broeinest Brabant. Dit FHJ-stimuleringsproject wordt financieel ondersteund door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek”, legt Schmetz uit.

Hogeschool Utrecht

De Hogeschool Utrecht heeft ervoor gekozen zich te specialiseren in individueel freelancen. In het vak Freelance worden derdejaarsstudenten acht weken lang in het diepe gegooid en voorbereid op een toekomst als freelancejournalist. Ze moeten als freelancer minimaal 200 uur in de praktijk werken en bij drie verschillende opdrachtgevers publiceren. Volgend jaar komt het vak ook terug in het tweede jaar.

Yolan Witterholt, docent van Freelance, ziet het niet zitten om tweedejaars ook in het diepe te gooien. “Wij denken dat studenten in het tweede jaar daar eigenlijk nog niet goed genoeg voor zijn. Dan gaan ze allemaal slechte ervaringen op doen in de praktijk en daar heeft niemand wat aan”, aldus Witterholt. Het lijkt haar beter om de lessen dan wat theoretischer te houden.

In tegenstelling tot voorgaande jaren wordt in het derde jaar nu een stageperiode van zes maanden aangeboden. Studenten mogen er ook voor kiezen om (een deel van) die periode te vullen met freelancen.

Witterholt snapt niet dat andere opleidingen zich alleen richten op startups. Ze stimuleert studenten wel om samen te werken, maar ze starten samen geen bedrijf. “Dat is niet iets wat je heel veel in de journalistiek ziet. (…) Als ik het zo hoor, klinkt het ook een beetje alsof dat onderwijs-technisch makkelijker is”, legt ze uit. Op de Christelijke Hogeschool Ede zien ze juist een voordeel in het opzetten van startups. Studenten leren samenwerken en vinden steun bij elkaar. Het is tenslotte vaak de eerste keer dat ze als ondernemer op pad gaan.

Hogeschool Windesheim

Windesheim heeft gekozen voor drie speerpunten in de opleiding: constructieve journalistiek, crossmediale journalistiek en ondernemende journalistiek. Ze kiezen er op dit moment voor om zowel startups als freelancejournalistiek te belichten in het curriculum. In het derde jaar wordt een verplicht vak met het thema ondernemerschap aangeboden. Deze lessen bestaan voor een groot deel uit gastcolleges, maar er wordt ook aandacht besteed aan de financiële kant van freelancen. De opdracht is dat ze met hun eindproductie de markt op gaan.

Volgens Henk Jan Karsten, journalistiekdocent bij Windesheim, is dit vak nog in ontwikkeling. Vorig jaar is Windesheim gestart met de minor Media Innovation, oorspronkelijk met het idee dat studenten een startup moesten creëren. Sinds februari hoeven studenten zich niet langer te beperken tot een startup. Ze kunnen dan ook kiezen voor bijvoorbeeld e-commerce of digital storytelling, want volgens Karsten vallen verteltechnieken ook onder innovatie. Hij hoopt dat dit vak in de toekomst ook verplicht zal worden. Windesheim heeft onlangs een bureau geopend waar freelancers terecht kunnen: het Freelanceloket. Daar kunnen studenten zich aanmelden voor betaalde freelanceklussen.

Conclusie

Het is duidelijk te zien dat de vier journalistiekopleidingen het thema ondernemerschap op verschillende manieren verwerken. Ze zijn nog steeds op zoek zijn naar de beste manier om ondernemerschap te belichten. De curricula zullen de komende tijd waarschijnlijk blijven veranderen. In tegenstelling tot een aantal jaar geleden krijgt ondernemerschap nu in elk geval veel meer aandacht.

Maike Abma –

Maike Abma werkt als freelance journalist. Ze rondde in 2017 haar opleiding journalistiek aan de Christelijke Hogschool Ede af.

Alle artikelen van Maike Abma op De Nieuwe Reporter.