Pleidooi voor een Limburgs Luizenfonds – van 5 miljoen euro, een schijntje

De provincie Limburg moet zijn eigen tegenspraak gaan organiseren met een onafhankelijk journalistiek onderzoeksfonds, meent Petra Quaedvlieg. Bedoeld voor journalisten die Limburgse tegels lichten. Het is geld is, want de provincie beschikt over bijna 1,5 miljard euro aan Essentgelden.

Voor mij zitten twintig kersverse eerstejaarsstudenten uit dertien verschillende landen. Twintig intelligente, creatieve jonge mensen.

We trappen af met een rondje over de stand van de kranten in hun land. Mexico is verloren, journalisten zijn er opgejaagd wild, vertelt Diana. Rusland – Liuda houdt een betoog van tien minuten over hoezeer zelfcensuur onder de huid van de gewone Rus is gekropen. Alles is propaganda; de staat en de media worden ten diepste gewantrouwd. In Zuid-Afrika, zegt Isobel, is een grote diversiteit aan media, maar de macht van tabloids en trollen is een gevaar voor de democratie.

Dan westerse landen, de VS, Canada, Noorwegen, Denemarken, Italië, Spanje, Duitsland, Engeland en Nederland – hun algemene conclusie: kranten laten zich leiden door geld, zijn in handen van slechts enkele magnaten, zijn niet onafhankelijk, hebben een linkse of rechtse agenda. Meestal rechts, zie de tabloids in Engeland, die een verwoestende rol hebben gespeeld bij de Brexit, soms links, zoals in Duitsland: uit angst voor de opkomst van de AfD doen kranten aan zelfcensuur.

Kranten kosten geld

Niet één student leest standaard een krant of peinst erover een abonnement te nemen, ook niet digitaal. Niet betrouwbaar, onafhankelijk (genoeg), teveel trash (sensatieberichten, lifestyle). Bovendien kost een krant geld.

Zij gebruiken hun eigen bronnen, zoals: gerichte informatie op YouTube, podcasts, gespecialiseerde websites. Als het zo uitkomt, worden traditionele, internationale media (The New York Times, The Guardian, BBC) wel geraadpleegd, maar dan gericht: een analyse, een achtergrondartikel, een opiniestuk.

Conclusie: voor jongeren lijkt de krant in z’n huidige vorm geen toekomst te hebben. Ook digitaal niet. Adverteerders verdwijnen vrijwel volledig naar Google en Facebook. Pogingen om jonge lezers te bereiken met kek beelddesign of lollige filmpjes zijn zinloos. Jongeren uit de middenklasse lezen ‘peer-to-peer’, via sociale media. Hogeropgeleide jongeren vinden hun eigen bronnen.

De krant moet het hebben van de oudere lezers, die graag breed geïnformeerd willen worden over de wereld, het land, de regio. Maar in hoeverre worden kritische lezers nog voldoende bediend? Lifestyle en ‘sponsored content’ knagen aan de journalistieke principes.

Wat te doen?

Journalistieke mestkever

In Zuid-Afrika, waar ik jarenlang woonde, richtte journalist Sam Sole uit onvrede over de commerciële, ‘fast-food’ journalistiek een centrum voor onderzoeksjournalistiek op, AmaBhungane, Zoeloe voor De Mestkevers, een non-profit organisatie die gefinancierd wordt door donors – vermogende, sociaal verantwoordelijke individuen en organisaties die de journalistiek en de democratie willen stimuleren. De Mestkevers (‘Naar vuil graven, de democratie bemesten’) hebben een jaarlijks budget van een half miljoen euro voor verhalen die diepgravend onderzoek vergen.

amabhungane

Eenzelfde initiatief, dichterbij, is Correctiv in Duitsland. De journalistieke toekomst ligt bij dergelijke initiatieven. En bij de overheid, die haar eigen tegenspraak zal moeten organiseren, willen we de democratie levend houden. Kritische lezers willen journalistiek die misstanden uitzoekt en de (lokale) macht controleert. Journalistiek als waakhond, niet als entertainment.

Onafhankelijk onderzoeksfonds

Een mooie opdracht voor de provincie Limburg. Organiseer je eigen tegenspraak door een onafhankelijk journalistiek onderzoeksfonds in het leven te roepen. Voor luizen in de pels die Limburgse tegels lichten. Denk lange termijn en ruim, dus trek minstens vijf miljoen uit voor een periode van tien jaar en versterk daarmee de goede onderzoeksjournalisten die Limburg al rijk is, onder wie journalisten van Dagblad De Limburger, zonder je overigens aan een mediaconcern te binden. Een investering in kritische infrastructuur, essentieel voor een democratie.

Een strategische stap voor een provincie die uit haar pot van bijna 1,5 miljard euro aan Essentgelden 45 miljoen uittrekt om Maastricht Aachen Airport uit het slop te trekken, 46 miljoen voor nieuwe proeffabrieken op de Brightlands Chemelot Campus in Geleen en 45 miljoen voor de oprichting van twee nieuwe wetenschappelijke instituten bij het Academisch Ziekenhuis van Maastricht.

Het Limburgse Luizenfonds – vijf miljoen euro, een schijntje.

Dit pleidooi verscheen vandaag als column in Dagblad De Limburger.

Petra Quaedvlieg –

Petra Quaedvlieg is journalist en docent. Ze was zestien jaar correspondent, eerst in Zuid-Afrika en daarna in China en schreef daar twee boeken over: 'In Shanghai' en 'Fanie en Rose', beide verschenen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep in Amsterdam. Tegenwoordig woont ze in Maastricht.

Alle artikelen van Petra Quaedvlieg op De Nieuwe Reporter.

  • Roy Meijer ロイ マイヤー

    Hoe ziet die ‘kritische infrastructuur’ er dan uit, als je het niet in papier gaat stoppen?