Journalistiek en Anne Faber: Mediacode noodzakelijk

De vermissing van de 25-jarige Anne Faber zorgde voor enkele opmerkelijke staaltjes van journalistiek. Live beelden van het dreggen in een vijver. Drones in het luchtruim om stiekem opnames te maken van de vindplaats van haar lichaam. Ton F. van Dijk vindt het allemaal veel te ver gaan. Hij pleit voor een mediacode.

Er is een ding dat media heel goed kunnen. En dat is achter elkaar aanlopen. Vaak terecht. Immers journalisten gaan waar het nieuws naar toe leidt. Follow the facts is daarbij het aloude adagium.

En logisch dat groot nieuws veel journalisten op de been brengt om die feiten bij de nieuwsconsument te brengen.

Kluitjesvoetbal is daarbij onvermijdelijk. Niemand wil iets missen. En dus zien we bij grote nieuwsgebeurtenissen, dat de media allemaal achter dezelfde bal aan hollen, in de hoop die als eerste in het doel te kunnen trappen.

Dit is een vorm van scoringsdrift, die te billijken valt. Nieuws is nieuws.

De vermissing van Anne Faber

Zo ook bij de vermissing van de 25-jarige Anne Faber, die gewoon een stukje ging fietsen. En niet meer terugkwam. Het is een nachtmerrie voor iedere ouder.

In eerste instantie is vaak niet duidelijk waarom, maar al snel neemt bij dit soort vermissingen de angst, dat er iets verschrikkelijks is gebeurd, in rap tempo toe.

Ook in het geval van Anne Faber. En zoals we inmiddels weten was die angst terecht. Anne is vermoord. Vermoedelijk door zedendelinquent Michael P. Hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren moet nog duidelijk worden. Maar de trieste afloop is bekend.

De afgelopen dagen was iedereen in Nederland daarom in de ban van de vermissing. En kon je dus geen krant openslaan, geen nieuwsprogramma bekijken of er werd wel aandacht aan de zaak besteed. En terecht.

Kanttekeningen bij de verslaggeving

Toch zijn er serieuze kanttekeningen te plaatsen bij de wijze waarop de vaderlandse media verslag deden van de vermissing van Anne.

Want niet alleen de feiten werden gebracht. Maar ook iedere stap in de emotionele en beladen zoektocht naar het meisje werd letterlijk in beeld gebracht en live gevolgd. Tot op zekere hoogte nog steeds onvermijdelijk in een tijd waarin de snelheid waarmee mediapublicaties elkaar opvolgen bijna die van het licht overtreft.

Vorige week werd er gedregd in een vijver waar de fiets van Anne werd gevonden. In de hoop daar ook Anne te vinden. En dit werd niet alleen live via Twitter gevolgd en met het volk gedeeld. Maar ook werden rechtstreeks beelden uitgezonden op Facebook door de regionale TV zender van Utrecht.

Je vraagt je af wat men daarmee hoopt te bereiken: Dat wanneer het lichaam van het slachtoffer wordt gevonden dit live in beeld kan worden gebracht?

Vraag is wie daar op zit te wachten. De familie en nabestaanden in ieder geval niet. Die hopen op iets meer terughoudendheid van de media en hebben behoefte aan privacy. En ook de politie ziet vanzelfsprekend liever niet dat allerlei relevante onderzoeksfeiten rechtstreeks op televisie worden uitgezonden. Dat kan heel schadelijk zijn voor een eventuele strafzaak.

Drones boven plaats delict

Helemaal bont maakten de media het gisteren. In Zeewolde was een gebied van ongeveer 150 meter afgezet, omdat de verdachte aan gaf dat het lichaam zich daar bevond. De politie plaatste grote blauwe schermen als signaal aan de massaal uitgerukte media dat het niet de bedoeling was dat het opgraven van Anne op welke wijze dan ook in beeld werd gebracht.

Normaal gesproken is dat genoeg. Maar niet in deze zaak. Enkele “journalisten” vonden het nodig met drones en naar verluidt zelfs een klein vliegtuigje de lucht in te gaan om met grote telelenzen de werkzaamheden van de forensische agenten te volgen.

Er volgde onmiddellijk een vliegverbod boven de plaats delict.

Het leidde niettemin tot een foto waarop te zien was hoe mannen in witte pakken bezig waren te zoeken naar het lichaam. En die foto werd door belangrijke media, zoals de NOS geplaatst.

Je vraagt je af welk doel dit dient? Wil men werkelijk laten zien, hoe een meisje van 25 wordt opgegraven op de plek waar haar moordenaar haar heeft achtergelaten?

Ik zou zeggen dat dit veel te ver gaat. En dat media als de NOS op dit specifieke punt hun moreel kompas zijn kwijt geraakt. De zoektocht naar een lichaam verdient privacy. In het belang van het slachtoffer zelf, de nabestaanden en het politieonderzoek.

Afspraken hierover lijken nu noodzakelijk. Die dienen te worden vastgelegd in een mediacode, die moet voorkomen dat dit soort journalistieke excessen plaatsvinden en zelfs de NOS, die van ons allemaal is, dit soort beelden publiceert.

Dit stuk verscheen eerder op het weblog van Ton F. van Dijk.

Ton F. van Dijk –

Ton F. van Dijk is publicist en blogger. Hij was televisiejournalist (Achter Het Nieuws, Brandpunt, Reporter), directeur/hoofdredacteur van de Amsterdamse zender AT5 en omroepbestuurder bij de landelijke publieke omroep (NPO).

Alle artikelen van Ton F. van Dijk op De Nieuwe Reporter.

  • In een ideale wereld telt iedereen tot tien voordat je heftige
    beslissingen neemt. Dat is al lastig zonder (sociale, digitale) media.
    Natuurlijk ging dit alles veel te ver. En evenzo natuurlijk is dat,
    gezien alle omstandigheden en technologische mogelijkheden, goed te
    begrijpen. Mooi dat er een collectief reflectiemoment is, maar om dan
    meteen net zo hijgerig over codes en richtlijnen te gaan roepen? Beter
    om met elkaar de discussie te blijven voeren welke rol de wisselwerking
    tussen emotie en technologie speelt in het aanjagen van #ophef zowel onder journalisten als het publiek.

  • Huub Evers

    Helemaal mee eens. Een ethisch probleem los je niet op door een mediacode op te stellen. Ook niet door een debatavond te organiseren trouwens. Wel door op een redactie na te denken (vooraf en achteraf) over wat de beste aanpak moet zijn.

  • Het was de politie die juist heel veel deelde. Door sociale media zijn zij zelf ook media geworden.