Een indringend journalistiek boek over sjoemelzaad uit Barendrecht

De Poolse journalist Kamil Baluk heeft een fascinerend boek geschreven over een fertiliteitskliniek – of ‘spermabank’ – in Barendrecht waar van alles en nog wat mis was. Hij heeft de affaire zeer toegankelijk opgeschreven, met veel dialoog en scènes. 

‘De lekkende spermabank’, zo werd de fertiliteitskliniek in Barendrecht wel genoemd. Een van de kinderen die er het product van zijn, stelde zich bij ‘spermabank’ een ATM met zaad voor. Waar in dit geval dus van alles uit droop.

Chaos

Zo onsmakelijk als dat beeld is, zo onsmakelijk was veel wat er in de kliniek van dokter Jan Karbaat gebeurde. De administratie was chaotisch. Veel gegevens werden vernietigd, waardoor niet meer te achterhalen valt wie door wie verwekt is. De regel dat een donor maar een beperkt aantal kinderen mag verwekken om inteelt te voorkomen (bij anoniem doneren, wat lang gebeurde, kunnen halfbroers en halfzussen relaties met elkaar aangaan zonder te weten dat ze dezelfde vader hebben) werd genegeerd. Eén donor verwekte naar schatting tweehonderd kinderen.

Bovendien werd bewust foutieve informatie verstrekt. Talloze ouders die dachten zaad van een blanke donor gekregen te hebben, zagen tot hun verbijstering dat hun kind een kleurtje had. Als klap op de vuurpijl kwam aan het licht dat oprichter en directeur Karbaat in het geheim ook zelf sperma doneerde. De affaire verrijkte de Nederlandse taal met verschillende nieuwe woorden, zoals ‘sjoemelzaad’ en ‘halfjes’.

Boek

De Poolse journalist Kamil Bałuk las in 2014 in een Vlaamse krant – hij had eerder in Antwerpen Nederlands geleerd – een berichtje over de affaire. Hij besloot er een boek over te schrijven. Na twee jaar onderzoek ligt dat er: Alle kinderen van Louis.

De Poolse journalist Kamil Baluk.

De Poolse journalist Kamil Baluk.

Bałuk ging op zoek naar ouders die gebruik hadden gemaakt van de diensten van de fertiliteitskliniek en naar hun kinderen. Hij trof open deuren aan, opener dan hij had gedacht. Hij volgde de kinderen in hun zoektocht naar ‘hun’ donor en naar de waarheid.

Ook dook hij in de soms bizarre geschiedenis van het zaaddonorschap in Nederland. Lang was er niets gereguleerd, waardoor artsen naar eigen inzicht konden besluiten wie wel en wie niet in aanmerking kwam. Het geloof speelde een belangrijke rol: christenen zagen zaaddonaties als een vorm van overspel en vroegen zich af of christelijk zaad wel naar niet-christenen mocht gaan.

Doordat Nederland pas laat de anonimiteit van zaaddonoren ophief, bleef het lang een schimmig gebied. Met de kliniek van dokter Karbaat, die lang als neusje van de zalm gold, als schimmigste pendant.

Conferentie

Bałuk, die op 20 april de conferentie True Voices van de Stichting Verhalende Journalistiek opent, heeft de affaire zeer toegankelijk opgeschreven, met veel dialoog en scènes. Hij beschrijft indringend hoe het is om kind van een anonieme spermadonor te zijn. Hij is bij – of reconstrueert – onderlinge ontmoetingen van donorkinderen en ontmoetingen van donorkinderen met hun donor. Hij spreekt uitgebreid met ‘superdonor’ Louis, die een Surinamer met het syndroom van Asperger blijkt te zijn.

Als een van de laatste journalisten ontmoet hij de – inmiddels overleden – directeur Jan Karbaat. Dat alles doet hij met veel oog voor detail (zo vernemen we dat Karbaat bij het insemineren van één vrouw altijd het liedje ‘Hello, is it me you’re looking for?’ van Lionel Richie liet horen) en via kunstig vervlochten verhaallijnen. Het resultaat is een knap stuk verhalende geschiedenis.

Kamil Bałuk zien spreken? Ga naar naar de website van de conferentie True Voices voor meer informatie.

Menno Bosma

Menno Bosma is journalist en schrijver. Hij maakt boeken, bladen en websites en is bestuurslid van de Stichting Verhalende Journalistiek

Alle artikelen van Menno Bosma op De Nieuwe Reporter.