Complotdenkers: irritante gekken of waarheidszoekers?

‘Complotdenker’ is niet echt een geuzennaam. Eerder een scheldwoord. Voor mensen die overal een complot vermoeden en niet voor rede vatbaar zijn. Je kan er ook anders tegenaan kijken, meent Renzo Verwer.

  • 9/11 Was een inside job;
  • Vaccinaties maken kinderen ziek;
  • Chemtrails blokkeren het menselijk bewustzijn;
  • MH17 was een hoax;
  • De aanslagen van Parijs, Boston etc. hebben niet echt plaatsgevonden; de  slachtoffers en lijken die u op tv zag, waren acteurs.

De wereld van de complottheorieën is fascinerend – ik ben zelf bijvoorbeeld altijd weer even verbijsterd als ik op wanttoknow kijk.

Sommige mensen vinden dat je niet in debat moet gaan met complotdenkers – bijvoorbeeld omdat die toch niet te overtuigen zijn.

Hmm.

Niet helemaal waar denk ik.

Filosoof Maarten Boudry werd ook afgeraden in debat te gaan over een alternatieve 9/11-theorie. In een artikel schrijft hij waarom hij WEL in debat ging:

Is de complottheorie over 9/11 zo onzinnig dat ze geen debat waard is? Eerder nam ik deel aan publieke debatten met theologen over het bestaan van God, met homeopaten over geschud water, en met parapsychologen over telepathie en reïncarnatie. Waar trek je de grens? Die denkbeelden vind ik niet minder ongeloofwaardig dan de hypothese dat de Amerikaanse regering een incoherent complot zou opzetten met zowel inslaande vliegtuigen als gecontroleerde explosieven, waarbij ze 3.000 van haar eigen burgers zou vermoorden en haar eigen grootste symbool en economisch centrum vernietigen.

En:

Er is ook een principieel argument om het debat met complotdenkers aan te gaan, hoe onwaarschijnlijk, absurd of irrationeel je hun opvattingen ook vindt. De waarheid wordt enkel gehard door haar bloot te stellen aan kritiek, zoals John Stuart Mill schreef.

Ook Joris Luyendijk stelt interessante vragen:

Doelbewust heeft de tabaksindustrie wetenschappelijk onderzoek naar longkanker gesaboteerd, terwijl oliemaatschappijen al decennia op de hoogte blijken van klimaatverandering. Nog maar pas onthulde The Guar­dian, samen met Channel4 en The New York Times, verregaande complotten waarmee het bedrijf Cambridge Analytica tegen betaling verkiezingen in allerlei landen manipuleert.
Zo zijn er lijsten te maken van schandalen die ooit begonnen als samen­zweringstheorie, maar die daarna door dapper speur- dan wel checkwerk van journalisten een vaststaand feit werden.

Dit zijn inderdaad de sterkste argumenten om vooral te debatteren. Maar wanneer hou je op? Want bepaalde mensen zijn dol op verhalen tegen vaccineren, voor de chemtrails enzovoorts.

Ik vind dat soms iets te snel met de term ‘complottheorie’ wordt gestrooid.

Dan wordt alles wat de regering of wat de heersende elite niet goed uitkomt als complot gezien… Men mag wel degelijk vraagtekens zetten bij zaken bij tamelijk aanvaarde theorieën als:

  • Er is economische groei. Daar heb ik hier zo mijn vraagtekens bij gezet, immers: de meeste mensen profiteren niet. Kortom er wordt gegoocheld met cijfers.
  • De top van politie zegt dat de criminaliteit daalt… het CBS roept het ook, ze hebben heel veel cijfers die dat ‘ bewijzen’. Ondertussen vragen de burgemeesters in Brabant om hulp omdat criminelen daar de boel dreigen over te nemen.

Dat zijn vraagtekens die ook ik zet, en ik zou niet graag als complotdenker neergezet worden omdat ik twijfel aan de officiële lezing hier (maar wie dat desondanks doet: u bent baas over eigen gevoelens).

Maar ook mensen die geloven in de inside job van 9/11, in het in scene zetten van aanslagen, vinden zichzelf natuurlijk geen complotdenker. Maar: waarheidszoeker.

Dus laten we vooral discussiëren.

Als je het op kunt brengen.

Meer lezen op DNR over complotdenkers:

Dit stuk verscheen eerder op het weblog van Renzo Verwer.

Renzo Verwer

Renzo Verwer was journalist en is tegenwoordig blogger. Ook schrijft hij boeken. Zijn nieuwste boek is Liefde voor beginners.

Alle artikelen van Renzo Verwer op De Nieuwe Reporter.

  • Filip_S

    Als u “twijfelt aan de officiele lezing” van criminaliteits- of economische cijfers bent u, zonder serieuze aanwijzingen voor gesjoemel, inderdaad weinig anders dan een domme, ordinaire complotdenker. Natuurlijk vertellen die cijfers niet het hele verhaal en gaat daarachter een wereld van interessante vragen voor de samenleving en journalistiek schuil. Geen enkele officiele instantie, CBS, CPB, Wereldbank, IMF en noem maar op, claimt ook in die eenvoudige ratio’s de volledige waarheid te vangen.

    Dat absolute armoede in omvang is afgenomen (als definitie van economische groei) valt vrij eenvoudig vast te stellen, maar dat neemt niet weg dat economische voorspoed ongelijk verdeeld is, armoede als verschijnsel niet is opgelost en ook dat zelfs een verdubbeling van inkomen voor de allerarmsten weinig doet om je buik aan het einde van de dag fatsoenlijk te vullen.

    Er zit niets in de CBS-cijfers over criminaliteit dat zou moeten ontmoedigen om eens kritisch naar de aanpak van de drugs-industrie in Brabantse plattelandsgemeenten te kijken. Het een sluit het ander niet uit, maar het ander kan niet gebruikt worden om het ene te weerleggen.

    Als het echter gaat om, inmiddels afgezaagde, “hardcore” complottheoristen dan zouden serieuze media en journalisten, want we daar hebben we het toch over hier, op een gegeven moment een streep moeten trekken. Eindeloos gezever over onbeduidende details levert dan uiteindelijk niets op. Neem nu die theatermaker die vorige maand bij Pauw allerlei onzinnigheden aan het delibereren was. Hij vroeg aandacht voor allerhande onsamenhangende theorieën, waarvan de meesten meer dan 15 jaar oud, die in elke serieuze krant al menig maal gedebunked zijn. Had die tijd niet beter gebruikt kunnen worden voor relevante onderwerpen die er in overvloed zijn ?

    Natuurlijk serieuze nieuwe inzichten, informatie en/of onderzoeken naar toedrachten, achtergronden, aanpak of interpretatie verdienen journalistieke attentie, maar met eenvoudige hulpmiddelen zoals de 5 of 7 W’s moeten redacties en serieuze journalisten daar toch een selectie in kunnen maken en bestaande inzichten kritisch kunnen benaderen. Met name de W van wie speelt daarin volgens mij een rol, zodat serieuze lezers, kijkers en luisteraars enigszins gevrijwaard blijven van de idiote hersenspinsels van mensen als Niemoller, Kat of Van Houts.