Documentairetip: The Fourth Estate – The New York Times ten tijde van Trump

Elke week kan je diverse documentaires bekijken op televisie en internet. De DocUpdate geeft wekelijks tips. Deze week onder meer de vierdelige documentaireserie The Fourth Estate, over het reilen en zeilen van The New York Times tijdens het presidentschap van Trump.

‘Wow, what a story!’ Hoofdredacteur Dean Baquet staart op de redactievloer van The New York Times voor zich uit. Hij kan het nog altijd niet geloven. Op het televisiescherm is de inauguratie van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten te zien. ‘What a fucking story.’ Enkele seconden later heeft Baquet zichzelf herpakt: ‘Okay, let’s go!’

De macht controleren

Die no-nonsense woorden vormen het startsein voor één van spannendste en succesvolste jaren in de historie van ‘The Failing New York Times (aldus diezelfde Trump) én de vierdelige documentaireserie die Liz Garbus daarover maakte. The Fourth Estate, vanaf gisteren te zien op NPO2, zet de deuren van de redactieruimte wijd open. In deel 1 The First 100 Days (87 min.), de enige aflevering die ik tot dusver heb gezien, coveren redacteuren en verslaggevers bijvoorbeeld de benoeming van een nieuwe rechter in het Hooggerechtshof, de MeToo-beschuldigingen tegen Fox News-boegbeeld Bill O’Reilly en – natuurlijk – het veelbesproken Rusland-onderzoek.

The New York Times (slogan: the truth is more important now than ever) moet door concurrentie van Facebook en Google intussen continu zijn verdienmodel aanpassen en is bovendien in een voortdurende concurrentieslag verwikkeld met The Washington Post (slogan: democracy dies in darkness). De twee kranten richten zich met hernieuwde kracht op hun journalistieke kerntaak: het controleren van de macht. Intussen blijft de nieuwe president hen, bedoeld en onbedoeld, van nieuwsverhalen voorzien en bombardeert hij de Amerikaanse pers en passant tot ‘the enemy of the people’.

Permanent aan het werk

De serie belicht enkele van die vijanden in het bijzonder. Levende voorbeelden van journalistiek als een full life-job die nooit, werkelijk nooit, ophoudt. Behalve voor hoofdredacteur Baquet en Washington-chef Elisabeth Bumiller geldt dat bijvoorbeeld ook voor Maggie Haberman, de correspondent voor het Witte Huis. Ze volgt Trump al sinds jaar en dag, maar had net als de rest van Amerika niet verwacht dat hij president zou worden. Na de campagne zou ze weer meer thuis zijn, had ze haar kinderen beloofd. Nu maakt ze permanent overuren en zit ze tussen de opnames voor de podcast The Daily door met thuis te facetimen.

Enige tijd later, als pogingen van de Republikeinen om de zorgwet Obamacare te ontmantelen zijn gestrand, krijgt ze op de redactie telefoon van de president zelf. Hij probeert de publicitaire schade te beperken, maar blijft amicaal en relaxt. Het ligt, natuurlijk, aan de Democraten. Na het ontspannen belletje moet Haberman, die ook vaak de gebeten (bloed)hond is bij Trump, linea recta door naar de studio van CNN om duiding te geven. ‘Ik ben zo moe’, verzucht ze in de taxi terug. ‘Maar ik weet ook niet hoe ik moet stoppen.’

Ode aan de vrije media

Zulke kleine menselijke scènes houden dit grootse verhaal over de staat van de Amerikaanse democratie, en de rol van de journalistiek daarin, in balans. Het geheel wordt op smaak en temperatuur gebracht door de meeslepende muziek van Trent Reznor (Nine Inch Nails) en Atticus Ross. Zij gaven eerder de epische serie The Vietnam War een flinke boost en zorgen nu voor een voortdurend gevoel van urgentie in The Fourth Estate. De traditionele journalistiek doet er (weer) toe, zo wil de serie maar zeggen. Ook al wordt die door Trump en de zijnen regelmatig afgedaan als ‘fake news’.

Al die belletjes, het gezoek, de interviews, dat eindeloze overleg en het gesleutel op de vierkante millimeter aan woorden en zinnen mondt uiteindelijk uit in een symbolische actie: het demonstratief klikken op de blauwe Publish-knop. Waarmee al dat monnikenwerk met een dramatisch gebaar richting krant, website en sociale media, en daarmee de rest van de wereld, wordt ingestuurd. Zo bezien is The Fourth Estate niets minder dan een ode aan vrije media. En als deze fascinerende eerste aflevering de maat is voor de gehele serie, dan zou die wel eens tot de hoogtepunten van dit documentairejaar kunnen gaan behoren.

In 2011 werd er al eens een documentaire over de Amerikaanse krant gemaakt. Page One: Inside The New York Times van Andrew Rossi laat zien hoe de krant zich staande probeert te houden in turbulente tijden, waarin het verdienmodel van kranten serieus onder druk komt te staan. Intussen moeten er gewoon belangrijke verhalen worden geschreven.

Bekijk de eerste aflevering van The Fourth Estate:

Alle documentairetips van deze week kan je hier bekijken. Wil je wekelijks de nieuwsbrief van DocUpdate met documentairetips in je mailbox ontvangen? Meld je hier aan.

DocUpdate

De DocUpdate is de nieuwsbrief waarin Helmut Boeijen, docent videojournalistiek aan de Fontys Hogeschool Journalistiek, wekelijks tips geeft voor documentaires die je moet én kunt zien. Aanmelden voor de nieuwsbrief kan hier.

Alle artikelen van DocUpdate op De Nieuwe Reporter.