Dit stuk gaat over Robert van Waning, Albert van der Vliet en “Flipper”. En over die honderd-en-nog-wat andere beroepsquerulanten waarmee je als dagbladjournalist vroeg of laat te maken krijgt. Met die honderdnogwat kan ik er naast zitten, maar na jaren van liefdevolle ergernis en geagiteerd mededogen – je doet wat je kunt qua lezersbinding – durf ik de stelling aan dat ik er geen veelvoud van honderd naast zit. Leer mij ze kennen.

Laatst nog. Schreef Thom Meens, de ombudsman van de Volkskrant, over de ongezouten kritiek van zijn lezers op hun dagblad. De redactie wordt doodgewenst, de correspondent in Frankrijk moest worden ontslagen, en overigens zijn journalisten onbekwaam, ondeskundig, vooringenomen en lui. Aldus die lezers dus. (Zie ook Jeroen van Bergeijk over The New York Times en Maarten Reijnders over lezersbijdragen)

Meens heeft in de twee jaar dat hij de belangen van de lezer behartigt – want dat is ongeveer de taakomschrijving van de ombudsman – niet eerder zoveel vuil over zich heen gekregen als nu. Als hij durft te stellen dat bloggers zich ook aan journalistieke principes zouden moeten houden, althans de bloggers op volkskrantblog.nl, dan is het huis te klein.

Een lezer in het bijzonder heeft het op Meens begrepen. De lezer die door de redactie van volkskrantblog is uitgemaakt voor zeurpiet: “In de twee jaar dat ik nu ombudsman ben, heb ik van niemand méér e-mails gehad dan van deze lezer. Alles is beantwoord, vaak vond ik dat hij gelijk had. Op dat ene punt na: hij is aanhoudend, sommigen vinden dat hij daardoor zeurt.”

Ik ken die lezer, ook al wordt hij niet met name genoemd. Die lezer is De Querulant. Goeie kans dat het Robert van W. is, of de alomtegenwoordige “Flipper”, maar zoals zij zijn er velen. De Querulant heeft tijd en overtuigingen te veel die hij elke dag weer opnieuw per brief, mail, telex en postduif naar alle denkbare brievenrubrieken stuurt. Meestal worden de brieven ongeopend gelaten, en vaak niet eens meer geretourneerd – lang geleden is De Querulant al te verstaan gegeven dat hem de toegang tot de kolommen is ontzegd.

Maar soms slipt hij erdoor. Omdat een nieuwe brievenredacteur nog niet ontgroend is, en nog geen kennis heeft mogen maken met de zwarte lijst. Daarop staan de namen van De Querulant en zijn soortgenoten. Soms staan er opmerkingen achter die namen: “In geen geval terugbellen; knettergek!” is de mildste die ik me herinner. In dit geval betrof het een man uit Eindhoven of Best, die al gek was toen ik nog voor Het Vrije Volk werkte en die nog gekker bleek toen ik pakweg tien jaar nadien in een Atex-bak van de Volkskrant de lijst met Nooit Meer Naar Luisteren-lezers ontdekte.

Querulanten hebben hun voorkeuren, maar proberen het evengoed bij elk denkbaar medium. Daarom vertonen zwarte lijsten van querulenten grote overeenkomsten, van krant tot krant. Zoals ook de practical jokes overal gelijk zijn: een nieuwe collega krijgt altijd de opdracht De Querulant telefonisch aan te zeggen dat zijn bijdrage niet deugt, met argumenten uteraard. Zo’n gesprek duurt eeuwig en eindigt pas als het groentje witheet de hoorn op de haak gooit, en volkomen ontdaan over de redactie gilt: “Wie was die gek?”

In de Nieuwe Journalistiek, die wel luistert naar de lezer en de lezer als producent van nieuws en opinie en achtergronden serieus neemt, in die nieuwe journalistiek vervult De Querulant de rol van bewijs uit het ongerijmde, van uitzondering die de regel bevestigt. Hij is de lezer naar wie je nooit moest luisteren, en ook nu niet. Hij is, als hierboven al aangegeven, knettergek.

Dat stelt fora als volkskrantblog.nl en het forum van mijn krant, Dagblad van het Noorden, natuurlijk wel voor een probleem. Als je open wilt zijn, geen barrieres wenst op te werpen, als je transparant wilt zijn en dus wilt laten zien wie je de toegang ontzegt en waarom, als je het allemaal een beetje probeert te doen in overeenstemming met De Nieuwe Beginselen, heb je handen vol werk.

Het is wat ik eerder de Wet van Behoud van Bagger noemde: je ontkomt niet aan ze, ze blijven je volgen, ze zijn De Querulant. En je kunt niet beter doen dan ze negeren, en ondertussen duidelijk maken aan iedereen die het wil horen dat je geen andere keuze hebt. Als je ze toelaat, met hun gezeur en hun getreiter, overspoelen ze al de veel talrijker lezers die wel wat te melden hebben.

Bij Dagblad van het Noorden dreigde het open forum te verzuipen onder de pesterijen van een dozijn “trollen”. Dat zijn querulanten die niet zozeer gek zijn, integendeel, maar wel lastig: ze trekken zich van god, gebod noch spelregels iets aan en hebben geen ander doel dan te treiteren. Andere lezers haakten af, en lieten ons dat weten. Sinds we De Querulanten met een IP-ban buiten de deur proberen te houden, gaat het veel beter. Het forum is nog steeds geen hoogstaand platform voor burgerjournalistiek, maar bij tijden wel informatief.

Een lang verhaal om duidelijk te maken dat ik met Thom Meens meevoel. Ja, een zeurpiet is een zeurpiet en mag best zo genoemd worden. Maar dat dozijn Querulanten en Trollen mag niet verhinderen dat we Nieuwe Journalistiek gaan bedrijven. Hun bijdragen, hoe luid die ook klinken, zijn niet representatief voor wat burgerjournalistiek vermag. Dat weet de Oude Journalistiek ook eigenlijk wel. Meens kent zijn zeurpieten.

Iemand zou ooit onderzoek moeten doen naar de Honderd Ergste Querulanten in Nederland – ik denk dat hun verhalen samen een verbijsterend boek opleveren over zonderlingen, dorpsgekken en Hadjememaars. Of bestaat dat boek al, is dat onderzoek al gedaan?

Henk Blanken

Schrijver en journalist

Al 22 reacties — discussieer mee!