Het succes van de open source encyclopedie Wikipedia vraagt natuurlijk om opvolgers, imitators en spin-offs. In een interview met CNET News.com bespreekt Larry Sanger de lancering van zijn nieuwe project Digital Universe. Sanger is een van de oprichters van Wikipedia en wil met zijn nieuwe project de brug slaan tussen de open en collaboratieve kant van Wiki-technologie en de kennis en betrouwbaarheid van experts. Vergelijkbaar met het wetenschappelijke peer-review proces, waarbij onderzoekers uit een vakgebied elkaars werk beoordelen, leveren geselecteerde experts de Digital Universe artikelen, die beoordeeld worden door collegae. Het Digital Universe project vertoont overeenkomsten met een vergelijkbaar initiatief van Sanger uit begin 2000. Het inmiddels opgedoekte Nupedia-project begon ook als een vrij toegankelijke online encyclopedie gevuld met artikelen van academici.

Het Digital Universe project moet een soort ‘Wiki deluxe’ worden en is eerder bedoeld als (hoogwaardige) aanvulling op Wikipedia dan een vervanging ervan. De eigen content van de auteurs van Digital Universe wordt niet per woord (lemma) weergegeven zoals dat bij Wikipedia gebeurt, maar is ingedeeld per thema. Digital Universe gebruikt dan ook ‘portals’ om informatie te rubriceren, vergelijkbaar met bijvoorbeeld een indeling als die van Yahoo. De meest vergevorderde portal, is de Earth Portal waar informatie te vinden is over de milieuproblematiek en afgeleide zaken als klimaatveranderingen. In de gethematiseerde portals wordt de specifieke kennis van experts gecombineerd met verschillende andere bronnen, zoals (toegang tot) databases, webcastst, plattegronden en andere multimediale informatiebronnen.

De boodschap die achter het nog te realiseren digitale universum zit, is duidelijk: informatie hoort vrij te zijn. Via het internet kan informatie van experts ontsloten worden op een manier die voorheen niet mogelijk was, zo menen de initiatoren van het project. De idealistische inslag van de makers komt duidelijk naar voren als de drie pijlers van het project worden genoemd. De makers hebben het over een non-profit ‘visie’, de website is bedoeld als een ‘ervaring’ en zou zelfs een ‘mogelijkheid’ zijn om online educatie, entertainment en communicatie voorgoed te veranderen.

De kracht en meerwaarde van het Digital Universe project moet hem zitten in de bijdrages van ‘stewards’, die een financiële vergoeding krijgen voor hun werk. Zij zijn het die de portals van inhoud gaan voorzien, op basis van hun expertise als onderzoekers, beleidsmedewerkers en curatoren. En als het even kan moeten deze experts gepromoveerd zijn. De praktijk zal moeten uitwijzen of het overnemen van deze academische hiërarchie niet belemmerend werkt voor de overdracht van nieuwe ideëen. Aan de andere kant zijn de stewards de aangewezen personen om bijdrages van niet-deskundingen te reguleren en disscussies te stimuleren en in goede banen te leiden.

Twee aspecten aan het project zijn opmerkelijk. Het project gaat verder waar Wikipedia stopt. Het wil een universiteit zijn en het encyclopedische karakter van Wikipedia combineren met boeken uit het publieke domein, met ‘participatory journalism’, vergelijkbaar met bijvoorbeeld Slashdot, en met verschillende discussievormen incorporeren zoals fora en blogs. Daarnaast wordt het egalitaire karakter van Wikipedia overboord gezet door de introductie van de eerder genoemde stewards. Om dit alles te bekostigen is al meer dan tien miljoen dollar aan startkapitaal opgehaald. Ter vergelijking, het Wikipedia budget voor het laatste kwartaal van 2005 bedroeg 321.000 dollar, een bedrag dat tijdens een 21-dagen durende fundraiser in zijn geheel werd ‘terugverdiend’.

In een eerder nieuwsbericht van News.com werd al terecht opgemerkt dat wederzijdse kritiek en een redelijk sterk zelfreinigend vermogen juist kenmerkend zijn voor Wikipedia. Echter, recente discussies over de vermeende betrouwbaarheid van Wikipedia, verklaren deels de aandacht voor het Digital Universe project. Het is makkelijk sceptisch te zijn over de plannen van Sanger en de zijnen. Zal het project in staat zijn de zeer belangrijke kritische massa te bereiken die nodig is om een online community te laten slagen? Vooralsnog zijn het voornamelijk Amerikaanse wetenschappers die opgevoerd worden als belangrijkste stewards. Een project dat de naam Universe draagt zal toch een breed internationaal draagvlak moet hebben om serieus genomen te worden. Financiële vraagtekens zijn er ook. Zal de Digital Universe foundation in staat zijn om de toch redelijk forse bedragen, nodig om experts te kunnen betalen, ook na de eerste drie jaar op te brengen? En, in hoeverre zal de (wetenschappelijke) politieke agenda van de experts een inhoudelijke discussie in de weg zitten? Hoe objectief academici ook pogen te zijn, ze nemen altijd een positie in binnen discussies in hun vakgebied.

Toen Wikipedia in januari 2001 met twintig artikelen begon waren er ongetwijfeld soortgelijke vragen. En de kritische lezer zal opmerken dat dezelfde scepsis van toepassing zou kunnen zijn op de lancering van de Nieuwe Reporter. Dus komt, zeker bij mij als promovendus, www.digitaluniverse.net niet alleen in mijn lijstje met favorieten, maar hoop ik in de toekomst, ook zonder bijbehorende academische titel, bijdragen te mogen leveren aan het project. Maar nog veel belangrijker, hopelijk velen met mij.

Nog geen reactie — begin de discussie!