Vanuit Afrika ontvingen wij deze bijdrage van Ruud Elmendorp. Elmendorp maakt sind een jaar of vier ‘eenmanstelevisie’: Vroeger ging hij met een complete filmploeg op pad, maar dankzij de handzame digitale camera trekt hij er nu in zijn eentje op uit. Het levert niet alleen een kostenbesparing op, maar ook een nieuwe vorm van televisie : dichter op het onderwerp, en een veel persoonlijke stijl. Zijn verhaal doet mij denken aan de ontwikkeling die je ook bij weblogs ziet: deze ‘televisie met soul’, zoals Elmendorp het noemt, spreekt sommige kijkers meer aan dan de afstandelijker, maar ook objectievere toon in de traditionele verslaggeving. (MdW)

“Tot zo’n vier jaar geleden maakte ik reportages met een cameraman, een verslaggever, soms ook een geluidsman. De montages deed ik zelf of samen met een editor. De grote verandering kwam toen handzame, en betaalbare, digitale camera’s op de markt kwamen met een beeldkwaliteit die goed genoeg was voor gebruik op de zender. Dat leverde de kans op om zelfstandig reportages te produceren, en die heb ik aangegrepen.
Daarmee is voor mijn gevoel een andere manier van televisie maken ontstaan. Een kleine camera nodigt uit tot experimenteren met nieuwe vormen. Het apparaat is makkelijk hanteerbaar, en met de juiste software leent die zich voor een vorm met een zeer persoonlijke expressie. Het is me daarbij opgevallen dat kijkers gecharmeerd zijn van reportages waarin de gedachten en gewaarwordingen van de maker uitdrukkelijk zijn opgenomen. Daarbij wordt een verlies van objectiviteit geaccepteerd, zolang de waarheid niet wordt aangetast. Verder valt op dat een kleine camera van grote invloed is op de interviews. Geinterviewden lijken sneller op hun gemak, spreken natuurlijk en betonen vaak een ongewone openhartigheid. Alsof ze niet merken dat ze worden gefilmd. De afstand tussen verslaggever en geinterviewde verkleint.

Citizen journalisten

Het dichter bij elkaar komen van interviewer en geïnterviewde past in de trend van het samenvloeien van de wereld van de journalist en die van de burger op straat. Behoorde je als journalist vroeger tot een aparte groep, tegenwoordig ben je meer een van de mensen op straat. De intrede van de ‘citizen-journalist’ is daarin de jongste ontwikkeling. Gelukkig voor journalisten blijkt het weergeven en plaatsen van waargenomen realiteit toch een vak apart. De komst van de citizen-journalists stimuleert wel een democratisering en professionalisering onder journalisten. De gebruikers thuis krijgen een groter inzicht in hoe reportages tot stand komen. Met een leger van kritische citizen-journalists achter zich moet een journalist tegenwoordig zijn keuzes goed kunnen verantwoorden.
Voor omroepen heeft de komst van de citizen-journalist gezorgd voor een stroom van goedkoop en exclusief beeldmateriaal. De beelden van de tsunami van december 2004, en van de orkaan Katrina in 2005, zijn daar voorbeelden van. Dit is te zien als een vorm van kostenreductie voor de omroepen.

Kostenbesparing

Materiaal uit telefoons is goedkoper dan dat van de netwerken. Dit geldt in mindere mate ook voor het materiaal van video-journalisten. Het is helaas niet te ontkennen dat deze worden ingezet vanwege krimpende budgetten, zeker in de buitenlandverslaggeving. De laatste tijd is een lichte verandering te bespeuren: er wordt in toenemende mate ook bewust voor video-journalisten gekozen vanwege hun eigen stijl. Die verandering komt vermoedelijk mede door de stijgende kwaliteit van hun werk: de camera’s worden beter maar ook, en vooral, het camerawerk zelf. Deden video-journalisten vroeger ‘de plaatjes’ er bij, tegenwoordig is bij velen het maken van de juiste beelden het vak geworden dat het altijd al is geweest. Het kostte mijzelf al een paar jaar om de basisvaardigheden te beheersen. Hopelijk wordt in de toekomst ook bij buitenlandjournalistiek de eigen stijl van doorslag.

Vakmanschap

Mijn inkomsten stabiliseren naarmate de vraag naar het werk van videojournalisten stijgt. Het blijft nu vaak rennen of stilstaan, en in Afrika betekent dat flexibel zijn. Het mooiste is uiteraard om voor een omroep een afgemonteerde reportage te leveren, met uitzending op prime-time. De realiteit is dat je vaak tevreden moet zijn met het draaien van reportages die elders worden afgemonteerd, of het draaien van ruw materiaal. Een aanvullende bron van inkomsten is het incidenteel maken van producties voor bedrijven en organisaties. Het een is gelijkwaardig aan het andere, maar is wel een andere discipline waarbij de waarheid en vakmanschap voorop blijven staan. Als journalist blijf je in dienst van het waarom in deze wereld. Voor dit alles is een gedegen acquistie noodzakelijk. Dit gaat grotendeels via het onderhouden van contacten via internet, en telefoon. Het vergaren van nieuws gaat via het volgen van locale media, tipgevers ter plaatse, en uiteraard internet.
Het is nu vier jaar dat ik video journalist ben, en met enig doorzetten kan ik mij nu zelfstandig noemen. Meer opdrachtgevers zijn altijd meegenomen, maar gelukkig is er zoveel werk dat er tijd over blijft voor het blijven experimenteren met nieuwe vormen van televisie. De snelle ontwikkeling van de kwaliteit van video uit mobiele telefoon geeft wat dat betreft een grote uitdaging. Het gaat om televisie met soul.”

Nog geen reactie — begin de discussie!