Toen journalist Ted Sluymer in 2003 in zijn boek Autojournalistiek een beerput opentrok over zijn collega’s waren de rapen gaar in autoland. Zijn punt was maar al te duidelijk: onafhankelijke autojournalistiek bestaat niet. Kunnen forums en weblogs op internet die lacune in onafhankelijke objectieve nieuwsverslaggeving over auto’s opvullen?
Sluymer (inmiddels gewezen autojournalist) zegt het per email zo: ‘Mensen willen wel over auto’s lezen, maar met een tunnelvisie en vooral ter bevestiging van hun eigen mening. Als de media altijd positief schrijven, werkt die receptuur dus’. Volgens Sluymer zijn alle media afhankelijk van advertenties, en kranten al helemaal: ‘Natuurlijk ontkent een journalist dat, maar de feiten liggen anders. Een autojournalist bewijst zijn schijnbare objectiviteit door een minimale adverteerder aan te pakken, of misschien een piepklein automerk’.
Sluymer, die 25 jaar in de autojournalistiek zat, werd in het verleden door Opel geweigerd op een persconferentie, omdat hij zich negatief over dat merk had uitgelaten. Sluymer: ‘Zelfs het minste commentaar schoot structureel in het verkeerde keelgat. Ik stond op mijn strepen, kreeg zelfs een auto mee om in te rijden en constateerde dat ik scheef achter het stuur zat. Ik was de enige journalist die dat schreef.” Sluymer is ondubbelzinnig in zijn oordeel: ‘Ik geloof niet in objectiviteit als het om autotesten gaat’.

Dans van verstrengeling

Dat autojournalistiek een misplaatste term zou zijn voor wat er in kranten en vakbladen gebeurt, staat volgens Sluymer buiten kijf. De door hem in zijn boek beschreven snoepreisjes, de cadeautjes bij verjaardagen, de etentjes, het voor langere tijd uitlenen van een testauto, het duidt allemaal op een afhankelijkheidsrelatie.
Tegenstanders verwijten Sluymer dat hij zelf 25 jaar lang meeprofiteerde van alle voordelen en de door hem zo hoog ingeschatte baanbrekende journalistiek bedreef ‘om zijn eigen zakken te vullen’, aldus Huub Dubbelman (voorzitter van de APRC) in de Volkskrant van 04 juli 2003.

Uit voorlopige onderzoeksresultaten van Trendlight Netherlands (onafhankelijk onderzoeksinstituut naar mediareputatie) komt naar voren dat de berichtgeving in de landelijke dagbladjournalistiek omtrent een veertiental automerken overwegend positief is: van de 889 krantenartikelen waren er slechts 164 negatief en 715 positief van aard.
Ted Sluymer vermoedt dat de meeste journalisten er tegenwoordig stilzwijgend vanuit gaan dat er gewoon niets slechts meer op de markt wordt gebracht. Onzin, als je het mij vraagt. Neem bijvoorbeeld de schaatssport, daar is ook iedereen heel goed. Maar als je langzaam schaatst, kom je wel degelijk in de laatste regionen van de ranglijst terecht.

Gebrekkige public service en internet

Laten we het eens hard spelen met de stelling dat de autojournalistiek niet voldoet aan haar ‘public service’ taak, en misschien al jaren nalaat de burgers objectief in de krant voor te lichten over de werkelijke mitsen en maren rond bepaalde automerken en modellen.
Op duizenden fora, weblogs en andere interactieve nieuwssites is een tegengeluid ontstaan. Dat ‘oorverdovende gefluister van miljoenen stemmen’, zoals Paul Molenaar het zo mooi noemt, komt steeds overtuigender bovendrijven en is in een stroomversnelling geraakt. Autofan? Begin je eigen weblog. Oneens met positieve berichtgeving over de nieuwe Renault Clio? Spui je visie op een forum. De overkoepelende term? Consumer Generated Media (CGM).

CGM: het woord aan de burger (en de waarheid?)

CGM wordt meestal in een adem genoemd met ‘word of mouth’. Maar: ook het gesprek met de buurman over de schutting in de achtertuin valt onder deze term. Mond tot mond gebabbel: niets nieuws. Zo lijkt het.
Het nieuwe is dat het gesprek steeds vaker verplaatst wordt van de achtertuin naar het web, en er zo ineens van alles te volgen en te monitoren is. En die door consumenten geproduceerde media zijn onder marketeers al geruime tijd steeds populairder aan het worden. Het toverwoord anno 2006 is immers conversatie, de niche in de interactieve marketing ligt hem in het monitoren (en proberen te sturen) van al die interessante meningen en feiten, argumenten pro en argumenten contra.
Ruim twee maanden lang heb ik me verdiept in twee uitingsvormen van CGM over auto’s: autoblog.nl en het forum van autoweek.nl. Two different cups of tea, maar beiden duidelijke exponenten van CGM.
Een van de hypotheses was dat gewone burgers een objectiever en eerlijker verhaal te vertellen hebben dan de vooringenomen en van cadeaus en reizen afhankelijke autojournalisten. Niet gehinderd door enige belangenverstrengeling is uit de ‘word of mouth’ op het internet een beter beeld te destilleren over hoe het er nu werkelijk voorstaat met de verschillende automerken, zo was de gedachte. Voorzichtig wordt hieronder een beeld geschetst van de ‘de staat van CGM’ wat betreft berichtgeving over auto’s.

I – Forum van Autoweek

Op het forum van Autoweek start op 22 januari een discussie over een te kiezen leaseauto. De topicstarter heeft dan zijn keuze reeds afgebakend op drie modellen: een Mazda, een Peugeot, een Renault en een Seat. Verschillende gebruikers van het forum komen met argumenten voor en argumenten tegen de modellen: er wordt pagina’s lang gesproken over prestaties, betrouwbaarheid, rij- eigenschappen en design.
De topicstarter mengt zich zo nu en dan in de discussie en geeft aan enkele rijtesten te gaan doen met de door hem genoemde modellen. Op een gegeven moment oppert een van de bezoekers een andere optie: de Citroen c4. Sommigen vallen hem bij, en het model komt steeds meer ter sprake. De topicstarter maakt uiteindelijk een proefrit in de Citroen c4 en deelt na een maand van discussiëren over en weer op het forum mee dat hij na uitvoerig wikken en wegen de trotse eigenaar is geworden van, jawel, een Citroen c4.
Deze aankoopbeslissing wordt duidelijk gestuurd door burgers die zelf ‘media maken’. De topicstarter behoort tot de 75 % van de mensen die van plan zijn een auto aan te schaffen en zich baseren op ‘word of mouth’. De belangrijkste redenen om deel te nemen aan het forum van autoweek.nl lijken het opdoen van informatie en inspiratie (need2know, nice2know). De discussie is inhoudelijk, en gebonden aan regels. Meerdere malen worden topics gesloten omdat ze niet inhoudelijk relevant zijn of niets nieuws bieden. Ook dreigementen voor ip-bans van moderatoren waren met enige regelmaat te bespeuren: het woord is aan de burger, maar met een duidelijke set aan regels.

II – Autoblog.nl

Zonder een inhoudelijke discussie na te streven stelt dit weblog zich als doel het laatste autonieuws te brengen en vooral: te filteren. Uit voorlopig onderzoek blijkt dat ‘de duitse drie’ (Audi, Bmw, Mercedes) en Aston Martin het goed doen in de ogen van de redactie van dit particuliere initiatief. Autoblog is een schoolvoorbeeld van burgerjournalistiek: ontstaan uit de hobby van Vincent van Twillert en langzaam uitgegroeid tot een in autoland bekend fenomeen met 2500 reacties en 260.000 unieke bezoekers in januari 2006.
De belangrijkste redenen voor bezoek aan dit weblog lijken aspiratie (informatie over droomauto’s), informatie en entertainment. De berichten variëren van foto’s van ‘Tokyo tuning babes’ tot rij-impressies van de Golf R32. De reacties op artikelen zijn (althans in januari) vaak minder inhoudelijk relevant wat betreft de 14 gevolgde automerken. Dat heeft alles te maken met de reden die gebruikers hebben om dit weblog te bezoeken.

CGM en auto’s: stokpaardjes en verknipte autofielen?

Het voorbeeld van de Citroen c4 geeft aan wat er aankomt of wat er wellicht al is: de burger op internet neemt de rol van informatiedrager over. Niet de PR van bedrijven, maar de ervaringen van burgers zijn doorslaggevend geworden. Kranten, dealers, autobladen en gesponsorde autosites hebben het nakijken. De burger test, beschrijft, vergelijkt, bekritiseert of propageert consumentengoederen op internet vanuit uiteenlopende perspectieven en vertrekpunten. Uitgebalanceerde, democratische nieuwsvoorziening?
Een kanttekening. Op zowel het weblog als het forum blijkt eens te meer, dat echte objectiviteit in autoland niet bestaat. Iedereen berijdt zijn (en soms haar) stokpaardje met graagte en zeer consequent. Als je nickname volvo-lover is op het forum van autoweek, kan je het natuurlijk niet maken om te zeggen dat de nieuwe Volvo c70 met dat mooie inklapbare hardtop dak eigenlijk veel te krap is achterin. Nee, je cognitieve dissonantie werk je weg door luidkeels te roepen dat het ‘geen gezinswagen is, en je anders maar een Opel moet kopen’.
Ook op autoblog.nl worden stokpaardjes bereden. Is het niet de redactie die nog maar eens met een getunede versie van de Audi Q7 op de proppen komt, dan zijn het wel de Aston Martin aanhangers die modellen van dit ooit chique Britse merk te pas en te onpas in alle discussies erbij proberen te slepen.
Daarnaast blijkt uit voorlopig onderzoek dat de berichtgeving ook voor wat betreft de gevolgde platformen van CGM niet neutraal is: de verhouding positief/negatief ligt ongeveer 1:2. En dat kan alles te maken hebben met het berijden van de stokpaardjes…

Belofte voor de toekomst?

De belofte van burgerjournalistiek en CGM op internet als baanbrekende, democratiserende brenger van informatiestromen zoals onder anderen Dan Gillmor, Shayne Bowman en Chris Willis die propageren heeft nog tijd nodig om zich door te ontwikkelen en uit te kristalliseren. Dit zal een ‘ongoing process’ zijn.
Maar een ding is zeker: CGM komt steeds verder bovendrijven en het oorverdovende gefluister van miljoenen stemmen zal alleen maar in volume toenemen, en menigmaal in de toekomst resulteren in gebrul.

Noot van de auteur: sommige besproken resultaten zijn nog in bewerking en geven slechts een richting aan. De eindresultaten zullen medio juli gepresenteerd worden. Meer weten over het onderzoek? Kijk op: www.trendlight.nl.

Al 13 reacties — discussieer mee!