Even een korte analyse na het tumultueuze vertrek van Ayaan Hirsi Ali (Magan) richting VS. De reacties in de media op de uitzending van het televisieprogramma Zembla waren opvallend gemengd. De reportage kreeg een sterk wisselende exposure en sommige professionele journalisten haalden hun schouders op, terwijl de blogosfeer uit zijn voegen barstte van de reacties en debatten. Hoe kan dit?

Een paar van de in Zembla gebrachte feiten waren bekend – o.a. via een uitzending van Barend en Van Dorp in 2002 en het boek “In Godsnaam” van Jutta Chorus en Ahmet Olgun – maar met name het feit dat Hirsi Magan voor haar komst naar Nederland langdurig in Kenia woonde en daar de vluchtelingenstatus genoot, en de ontrafeling van haar “eerwraak” verhaal waren nieuw.
Toch trokken enkele professionele journalisten onmiddellijk na de uitzending de nieuwswaarde in twijfel. Saskia Dekkers (NOS-Journaal) diezelfde avond nog in De Leugen Regeert: “Als je naar de feiten kijkt, vind ik dat er weinig nieuws uit naar voren is gekomen”. VPRO-journalist Chris Kijne in hetzelfde programma: “De uitzending heeft wel wat nieuwe feiten opgeleverd, maar het feit dat ze haar vluchtverhaal bij elkaar gelogen heeft, was bekend. (…) Wat is de relevantie ervan?” In dezelfde lijn lag de reactie op vrijdag van NRC-recensent Hans Beerekamp, die weliswaar meldde “brisante’ journalistieke vondsten in de Zembla-uitzending te hebben gezien, maar ook verzuchtte: “Uiteindelijk is het voorspelbare televisie en interesseert het me weinig, in tegenstelling tot Ayaans partijgenoot Albert Verlinde, die zich in RTL Boulevard geschokt betoonde.”
De Volkskrant klonk vanmorgen ook sceptisch (“Vorige week verkondigde Zembla dat Hirsi Ali destijds loog over haar vluchtverhaal. Het gekke is: Hirsi Ali heeft dat al veel eerder verteld”), maar de documentairemakers mochten de nieuwswaarde van hun vondsten in het artikel wel toelichten, een afgewogen aanpak derhalve.

Vergelijk dat met de blogosfeer, waar een opwinding van belang heerste. Op GeenStijl tel ik nu 2.700 comments op de berichten over dit onderwerp, bij Sargasso 88 reacties, bij NOS Headlines 39 reacties, etcetera. Interessant genoeg zijn de relativeerders (de fractie-“Hoezo nieuws?”) hier in de minderheid. De meeste mensen vinden dit belangrijk nieuws en willen er graag hun (meer of minder parlementair geformuleerde) mening over kwijt.

Wat de vraag oproept wie bepaalt wát wannéér nieuws is. Hebben journalisten een zoveel omvangrijker geheugen voor nieuws dat ze iets ‘oud’ vinden terwijl het voor veel mensen (onder wie Albert Verlinde) nieuw en belangrijk is? Is dit een kloof tussen pers en publiek van alle tijden? Herbert Gans schreef al in zijn befaamde boek Deciding What’s News (1980):

“No one knows how well the audience remembers or wether it objects to repetition; but when any suggested story elicits a “we’ve done it before” response, it is usually killed on the spot.”

En/of is onze publieke sfeer de laatste jaren zo versplinterd geraakt, dat het langer dan vroeger duurt voor bepaalde nieuwsfeiten de massa bereiken? En verplicht dat de pers om die feiten langer als relevant te blijven beschouwen?

En/of speelt bij een enkeling ook, ik bracht het vorige week bij de JFK-kwestie te berde, beroepscynisme een rol? Toen Felix Meurders in De Leugen Regeert opperde dat het Zembla-nieuws politiek relevant kon zijn omdat minister Kroes destijds heeft gezegd dat Hirsi Ali vijf burgeroorlogen heeft meegemaakt, antwoordde VPRO-journalist Chris Kijne: “Dat mevrouw Smit niet altijd de waarheid spreekt, is ook geen geweldige scoop, dat wisten we ook al.”

Tot slot: verontrustend vind ik deze passage uit het Volkskrant-artikel van vanochtend:
De Volkskrant: “Haar broer zegt dat hem is ‘gegarandeerd’ dat zijn uitspraken niet tegen haar worden gebruikt.”
Van Dongen (maker Zembla): ‘Ik gebruik zijn uitspraken toch niet tegen haar? Ik vertel wat de waarheid is.’
Bevestigt Van Dongen hier dat hij Hirsi Ali’s broer die garantie inderdaad heeft gegeven? Als dat zo is, heeft hij verre van netjes gehandeld. Ik heb hem om een reactie gevraagd maar die is niet gekomen.

Al 10 reacties — discussieer mee!